Türkiye-Mısır hattında yakınlaşma devam ediyor

İki ülke arasında bakanlar düzeyindeki ilk ziyaret dokuz yıl aranın ardından gerçekleşiyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan. (AFP)
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan. (AFP)
TT

Türkiye-Mısır hattında yakınlaşma devam ediyor

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan. (AFP)
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan. (AFP)

Bahaddin Ayyad
Maliye Bakanı Nureddin Nebati, 1 Haziran’da Mısır’a gideceğini açıkladı. Bu, 9 yıl aradan sonra Kahire’ye bakanlar düzeyindeki ilk ziyaret olacak. Gözlemcilere göre söz konusu adım, uzun bir diplomatik yabancılaşmaya maruz kalan ilişkilerde yeni bir atılım.
Maliye Bakanı Nebati, İslam Kalkınma Bankası İcra Direktörleri ve Guvenörler Yıllık Toplantıları’na katılmak üzere bir heyet başkanlığında Mısır’a gidecek. Türkiye’den yapılan açıklamaya göre Nebati, ikili görüşmeler gerçekleştirecek. Ancak Kahire ile Ankara arasındaki bu görüşmelerin odaklanacağı konuların neler olduğu belirsizliğini koruyor.
Ziyaret, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yaklaşık 5 yıl sonra Suudi Arabistan’da gerçekleştirdiği temaslarından birkaç hafta sonra gerçekleşecek.
Ayrıca 1 yıl önce de Mısır ve Türkiye Dışişleri Bakan Yardımcıları düzeyinde, ikili ve bölgesel bağlamda ‘ilişkileri normalleştirmek için gerekli adımları’ ele almak amacıyla iki tur istikşafi görüşmeler yapılmıştı.
Ancak bu görüşmeler, henüz maslahatgüzar düzeyinde olan iki taraf arasında diplomatik temsilci değişimine veya ilişkileri geliştirmeye yönelik bir yol haritasının geliştirilmesi ile sonuçlanmadı. İki taraf arasında ilan edilmemiş güvenlik toplantıları devam ederken başta Libya’daki koşulların yanı sıra Türkiye’de ikamet eden ve Mısır makamları tarafından aranan Müslüman Kardeşler (İhvan-ı Müslimin) üyeleri olmak üzere birçok konu ele alınıyor. Güvenlik heyetleri, birkaç hafta önce de bir toplantı gerçekleştirmişti.

Ekonomik bir tonla diplomatik atılım
Mısır ve Türkiye arasındaki gerginlik, son iki yılda Ankara’nın başta Suudi Arabistan, Mısır ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) olmak üzere bölge ülkeleriyle yürüttüğü temaslarla birlikte net bir sakinliğe tanık oldu. Ankara geçen aylarda topraklarında ikamet eden Müslüman Kardeşler liderlerine ait kanalların çalışmalarını kısıtlama kararı aldı. Bazı kanallar da kapatıldı. Ayrıca iki taraf arasında Akdeniz gazı ve Libya krizi gibi bazı konular hakkındaki anlaşmazlıkların düzeyi de azaldı.
İki ülkenin ekonomileri benzer şekilde koronavirüs pandemisinin, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşının ve diğer yükselen piyasa krizlerinin yansımalarından zarar gördü. TRT Haber 18 Mayıs Çarşamba günü, Mısır’ın Şarm eş-Şeyh şehrinde yapılması planlanan toplantının İslam Kalkınma Bankası’nın gelecek stratejilerinin görüşülmesine tanık olacağını açıkladı. Habere göre ayrıca Türkiye ekonomisi ile ilgili son gelişmeler ve mevcut ekonomi politikaları da görüşülecek.
Yaklaşan ziyaret, Mısır ve Türkiye arasındaki ekonomik iş birliğinin önemine de ışık tutuyor. Mısır ve Türkiye arasındaki siyasi gerginliğe rağmen son yıllarda büyümeye devam eden karşılıklı yatırımlar ve büyük bir ticaret alışverişi bulunuyor. Resmi istatistiklere göre ticaret döviz kuru, geçen yıl üçte bir oranında artışa tanık oldu ve 2007 ile 2020 arasında üçe katlanan, yani 4,42 milyar dolardan 11,14 milyar dolara çıkan borsa hacmine 1,6 milyar dolar daha eklendi.
Türkiye meselelerinde uzmanlaşmış Mısırlı araştırmacı Kerem Said, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin, yakınlaşma ve ilişkilerin geliştirilmesi için önemli bir giriş noktası oluşturduğunu belirtti. Said, ilişkilerin siyasi anlaşmazlıklardan uzak kaldığına dikkat çektiği açıklamasını şöyle sürdürdü:
“Avrupa Birliği (AB) ile gümrük anlaşmasının yenilenmemesi ve ABD ile ilişkileri nedeniyle ekonomisi kırılgan durumda olan Türkiye başta olmak üzere iki ülke için ekonomik ve ticari iş birliğinin güçlendirilmesi şu an acil bir meseledir.”
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı haberde açıklamalarda bulunan Said değerlendirmesiinin devamında şunları söyledi:
“İki taraf arasındaki yakınlaşma adımlarını ilerletmek için Dışişleri Bakanı düzeyinde bir ziyarete ihtiyaç duyuluyor. Buna rağmen Maliye Bakanı tarafından gerçekleştirilecek ekonomik nitelikteki bu ziyaret her ne kadar bölgesel bir toplantı çerçevesinde olsa da iki taraf arasında sağlanan ilerleme düzeyine ilişkin önemli göstergeler içeriyor. Bu, Ankara’nın bölgesel ilişkilerinden gerilimi arındırmak için uluslararası ve bölgesel toplantıları artan bir temelde kullanmaya istekli olduğu anlamına geliyor.”
Türkiye işlerinden sorumlu araştırmacı, değerlendirmesinin devamında Libya ve Akdeniz meseleelrine dikkat çekti:
“Bakanlar düzeyinde bir ilk olarak bu ziyaret başlı başına iki tarafın uzlaşma yolunda büyük adımlar attığı anlamına geliyor. Ancak halen tartışmalı konular ön plana çıkıyor. Bunların başında da Libya krizi geliyor. Çünkü Mısır’ın ulusal güvenliğini doğrudan etkiliyor. Fakat İhvan meselesi artık Mısır açısından bir baskı kartıdır, Ankara’nın elinde bir koz değil. Doğu Akdeniz’deki deniz sınırı meselesinin olduğu gibi kalacağı konusunda fikir birliği var.”

İlişkilerdeki yavaş normalleşme
Türkiye’nin bölgesel güçlerle ilişkilerini geliştirme treni, BAE ile Türkiye arasında karşılıklı üst düzey ziyaretlerin ardından son aylarda oldukça hızlı hareket etti. Öyle ki Cumhurbaşkanı Erdoğan, Riyad’a ziyarette bulunurken ilişkileri gözden geçirmeyi ve geliştirmek için ortak adımlar üzerinde anlaştığını belirtti. ancak Kahire’ye yönelik yeni adımlar açıklanmadı. Erdoğan ayrıca, Ankara ile Kahire arasındaki diyaloğun zaten istihbarat düzeyine, Dışişleri Bakanlığı’na ve iş dünyasına dayandığını vurguladı.  
Siyasi analist Cevat Gök de şu değerlendirmede bulundu:
“Türkiye’nin Mısır’a yönelik adımları, özellikle Erdoğan’ın iki ülkeye yaptığı ziyaretler aracılığıyla Suudi Arabistan ve BAE ile ilişkilerin ivmesini normalleştirme ve yeniden canlandırma yönündeki hızlı hamlelerine kıyasla halen çok geç. Ankara ve Kahire, Akdeniz’deki deniz sınırlarını ele aldılar. İlişkilerin normalleşmesine yönelik olumlu açıklamalar yapıldı. Ardından ikili görüşmeler başladı. Ancak istenilen hızda beklenen sonuca ulaşılamadı. Mısır’a yönelik yaklaşan bakanlar ziyareti, hükümet ve muhalefet tarafından gecikmeli de olsa desteklenen olumlu bir adım olarak nitelendirilebilir. Öyle görünüyor ki Ankara, bu adıma bir gerekçe arıyor. Ama ilişkilerin normalleşmesi için halen somut adımlara ihtiyaç var. Gerginlik döneminde Mısır’a yönelik Türk suçlamaları, açıklamaları ve uygulamaları oldukça ağırdı. Bu politikanın etkilerini ortadan kaldırmak zor.”
Gök değerlendirmesinin devamında Mısur ile ilişkileri normalleştirmenin Türkiye’nin çıkarına olduğunu vurguladı:
“Hükümet, seçimler yaklaştıkça Mısır’a yönelik normalleşme adımlarını hızlandırma eğiliminde. Çünkü dış politika meselesi, Türkiye’nin başta Mısır olmak üzere komşularıyla olan dış ilişkilerinde reform çağrısında bulunan muhalefet açısından güçlü bir nokta. Hükümet, Müslüman Kardeşler ve Mısır’a yönelik yeni politikası çerçevesinde destekçilerini ikna etmeye çalışıyor. Zira iktidar partisi ve hükümet, resmi olarak destek sağlamıştı. Ama her halükârda Mısır ile ilişkileri normalleştirmek Türkiye’nin çıkarınadır.”
Diğer yandan yazar Samir Salha, resmi bir Türk heyetinin Mısır’a yönelik ziyaretinin, ‘ister ikili düzeyde doğrudan bir davetle, isterse Mısır'ın ev sahipliğinde bölgesel bir toplantı yoluyla olsun’, başlı başına ilişkilerin iyileştirilmesine ve yeni bir sürece itilmesine katkıda bulunan olumlu bir noktayı temsil ettiğini söyledi.
Salha sözlerini şöyle sürdürdü:
“Ancak biz, Türkiye Dışişleri Bakanı’nın ziyaretine, hatta bu tur hakkında herhangi bir haber almadığımız için üçüncü tur istikşafi amaçlı diplomatik görüşmelerin yapılmasına güveniyorduk. İlişkilerde yeni bir sayfa açmak üzere Türkiye- Suudi Arabistan ve Türkiye- BAE diyaloğu yürütülürken herkes, bir araya gelmemeleri ve yeni bir yakınlaşma evresine geçişi engelleyen konuları merak ediyor. Mısır ile diyalog henüz tamamlanmadı. Kahire ile Ankara arasındaki bakış açılarını yakınlaştırmak için kişisel olarak daha büyük bir Suudi ve BAE rolüne güveniyorum. Körfez başkentleriyle bölgesel meseleler tartışıldığı sürece bu, Mısır-Türkiye tartışmasında daha fazla anlayışa doğru bir kayma olması için bir fırsattır.”

Seçim kartı
Siyasi analist Muhammed Ubeydullah, Kahire ile Ankara arasındaki ilişkilerin normalleştirmesinin yavaş şekilde ilerlemesini, iki taraf arasındaki güven eksikliğine bağladı. İsrail de dahil Ortadoğu ülkelerinde ‘Erdoğan’ın yönetimi ve aksayan ekonomi nedeniyle kendisini terk eden seçmeni ikna etmek için tüm muhalifleriyle ilişkilerini normalleştirmek istediğine’ dair genel bir kanaat olduğuna dikkat çeken Ubeydullah şunları söyledi:
“2023’teki kritik seçimlerde seçmenleri tekrar kendisine oy vermeye çekmek için dış ilişkileri barışçıl olan eski Türkiye’yi yeniden restore etmeye başladı. Bu ülkeler, Erdoğan’ın dış politikasında çatışmacı politikadan diyaloğa geçişini; ekonomik ilişkileri geliştirerek bozulan ekonomiyi canlandırmanın yanı sıra seçimlerde zaferi sağlamayı amaçlayan taktik bir adım olarak görüyorlar. Aslında normalleşme sürecinden yararlanarak Ortadoğu’da genişleme ve yeniden yayılma, bu adımların hedefleri arasında olabilir.”
Ubeydullah, bu inancın söz konusu ülkeleri, Erdoğan’ın adım ve taleplerine yanıt verme konusunda önlem almaya ittiğini öne sürdü. Ayrıca bu ülkelerin, Erdoğan’ın dış politikasındaki bu yeni yaklaşımın samimi bir iç kanaatten kaynaklandığından emin olmadığını ve ikili ilişkileri stratejik bir düzeye taşımaktan kaçındıklarını savundu. Ubeydullah, “Mısır’ın Erdoğan ile ilişkilerinde bu temkinli ülkelerin başında yer aldığına şüphe yok. Çünkü Erdoğan ile ilişkilerini onarmak için acelesi bulunmuyor” dedi.
Muhammed Ubeydullah değerlendirmesinin devamında şu ifadeleri kullandı:
“Erdoğan, İhvan’ın Türkiye’deki medyasını kapatmak gibi kendisi için büyük tavizler olarak görülen adımlar atmış olsa da Mısır, önemli bir adım atmadığı gibi Anadolu Ajansı da dahil olmak üzere başlıca Türk kanallarına ve gazetelerine uygulanan yasağı kaldırma kararı da almış değil. Ankara ile Kahire arasındaki buzlar bir gecede ve kolayca erimez. Kahire, en azından bir sonraki seçimler yapılana ve yeni bir hükümet gelene (ya da gelmeyene) kadar Erdoğan ile normalleşme adımlarını yavaş atacak.”
Analist ayrıca ki taraf arasındaki ilişkilerde geri dönüşün en az bir yıl boyunca teste tabi tutulacağına, bunun sadece ekonomik ilişkiler ve iki ülkenin büyükelçilerinin iadesi gibi bazı sembolik adımlarla devam edeceğine inandığını vurguladı.



Mısır, bölgedeki çatışmanın yayılmasını önlemek için Türkiye ve Pakistan ile istişarelerde bulunuyor

Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, pazar günü devletlerin egemenliğine, birliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesinin önemini vurguladı. (Mısır Dışişleri Bakanlığının Facebook sayfası)
Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, pazar günü devletlerin egemenliğine, birliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesinin önemini vurguladı. (Mısır Dışişleri Bakanlığının Facebook sayfası)
TT

Mısır, bölgedeki çatışmanın yayılmasını önlemek için Türkiye ve Pakistan ile istişarelerde bulunuyor

Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, pazar günü devletlerin egemenliğine, birliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesinin önemini vurguladı. (Mısır Dışişleri Bakanlığının Facebook sayfası)
Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, pazar günü devletlerin egemenliğine, birliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesinin önemini vurguladı. (Mısır Dışişleri Bakanlığının Facebook sayfası)

Mısır, gerilimi düşürmek ve bölgesel istikrarı yeniden tesis etmek amacıyla son saatlerde diplomatik temaslarını sürdürdü. Bu kapsamda Türkiye ve Pakistan ile bölgedeki çatışmanın genişlemesini önlemeye yönelik görüşmeler gerçekleştirdi. Kahire yönetimi ayrıca Bahreyn'i hedef alan saldırıları kınayarak, Bahreyn'in ve Körfez ülkelerinin güvenliğinin Mısır'ın ulusal güvenliğiyle yakından bağlantılı ve Arap ulusal güvenliğinin temel dayanaklarından biri olduğunu vurguladı.

Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, pazar günü Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Görüşmede, çatışmanın yayılmasını önlemek ve gerilimi düşürmek amacıyla yürütülen yoğun uluslararası ve bölgesel girişimler çerçevesinde iki ülkenin ortak çabaları ele alındı.

İki bakan, Mısır ve Türkiye arasındaki koordinasyon ve istişarelerin, Katar'ın da iş birliğiyle Bölgesel Dörtlü Mekanizma çerçevesinde sürdürülmesinin önemini vurguladı. Ayrıca mevcut gerilimin kontrol altına alınmasına ve çatışmanın genişlemesinin önlenmesine katkı sağlamak amacıyla ABD ve İran taraflarıyla ortak girişimlerin yoğunlaştırılması konusunda mutabık kaldı.

Bakanlar, bu çerçevede diyalog ve diplomasi yolunun önceliklendirilmesi, askerî gerilimin yeniden tırmanmasını önleyecek siyasi mutabakatlara ulaşılması ve bölgenin güvenliği ile istikrarını tehdit eden ciddi sonuçların önüne geçilmesi gerektiğinin altını çizdi.

İki bakan görüşmede Afrika Boynuzu'ndaki gelişmeleri de ele aldı. Abdülati, devletlerin egemenliğine, birliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesinin önemini vurguladı.

Abdülati, pazar günü Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar ile de telefon görüşmesi yaptı. Görüşme, iki ülke arasındaki sürekli istişare ve koordinasyon çerçevesinde gerçekleştirildi.

Mısır Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nadir Zeki'nin açıklamasına göre görüşmede bölgesel gelişmeler, gerilimi kontrol altına almak ve çatışmanın yayılmasını önlemek için yürütülen girişimler ele alındı. İki bakan, krizin aşılmasına yönelik çabalar ve gündemdeki öneriler hakkında görüş alışverişinde bulundu.

Abdülati ve İshak Dar, ABD ile İran arasında diyalog ve diplomatik müzakere sürecinin yeniden başlatılması için uygun koşulların oluşturulması ve ortak koordinasyonun sürdürülmesinin önemini vurguladı. İki bakan ayrıca gerilimin düşürülmesi ve bölgesel istikrarın yeniden tesis edilmesi çabalarına destek vermek amacıyla diplomatik girişimlerin yoğunlaştırılması ve Bölgesel Dörtlü Mekanizma çerçevesinde eş güdümün artırılması gerektiğini belirtti.

Suudi Arabistan, Mısır, Türkiye ve Pakistan dışişleri bakanları arasında zaman zaman yeniden başlayan görüşme ve toplantılarda, Arap ülkeleri ile Körfez ülkelerinin güvenlik ve istikrarının korunması gerektiği vurgulanıyor.

Mısır'dan Bahreyn'e destek

Öte yandan Mısır, kardeş ülke Bahreyn'i hedef alan saldırıları şiddetle kınadığını ve reddettiğini açıkladı. Kahire, söz konusu saldırıların Bahreyn'in egemenliğinin ihlali ve güvenliği ile istikrarına yönelik bir tehdit olduğunu, aynı zamanda bölgenin güvenliğini daha fazla gerilim ve istikrarsızlığa sürükleyebilecek tehlikeli bir tırmanış anlamına geldiğini bildirdi.

Mısır Dışişleri Bakanlığı tarafından pazar günü yayımlanan açıklamada, Kahire'nin Bahreyn ile tam dayanışma içinde olduğu ve ülkenin güvenliğini, istikrarını, vatandaşlarının ve topraklarında yaşayanların can güvenliğini korumak için aldığı tüm önlemleri desteklediği belirtildi.

sdvfthyj
Mısır Dışişleri Bakanlığının, Kahire'nin doğusundaki Yeni İdari Başkent'te bulunan binası. (Mısır Dışişleri Bakanlığının Facebook sayfası)

Açıklamada ayrıca, gerilimin durdurulması ve mevcut anlaşmazlıkların kontrol altına alınması için siyasi ve diplomatik çözümlere öncelik verilmesi gerektiği vurgulandı.

Mısır, Körfez'deki kardeş ülkelerle tam dayanışma içinde olduğunu ve güvenliklerini ya da toprak bütünlüklerini tehdit eden her türlü girişime karşı yanlarında durduğunu sık sık yineliyor. Kahire yönetimi, Körfez ülkelerinin egemenliğini ve istikrarını hedef alan her türlü saldırıyı reddettiğini de vurguluyor.

Mısır, bölgedeki çözüme kavuşmamış sorunların giderilmesi için gerilimin derhal sona erdirilmesi, ciddi bir diyalog başlatılması ve diplomatik yöntemlere başvurulması çağrısını da çeşitli vesilelerle tekrarlıyor.


Suudi Arabistan ve Türkiye savunma sanayisinde iş birliğini geliştirmeyi ve teknolojiyi yerlileştirmeyi hedefliyor

İstanbul'da düzenlenen “Türkiye-Suudi Arabistan Savunma Sanayisi Günleri” etkinliğine katılan Suudi ve Türk heyetleri toplu fotoğraf çektirdi (Türkiye Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı)
İstanbul'da düzenlenen “Türkiye-Suudi Arabistan Savunma Sanayisi Günleri” etkinliğine katılan Suudi ve Türk heyetleri toplu fotoğraf çektirdi (Türkiye Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı)
TT

Suudi Arabistan ve Türkiye savunma sanayisinde iş birliğini geliştirmeyi ve teknolojiyi yerlileştirmeyi hedefliyor

İstanbul'da düzenlenen “Türkiye-Suudi Arabistan Savunma Sanayisi Günleri” etkinliğine katılan Suudi ve Türk heyetleri toplu fotoğraf çektirdi (Türkiye Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı)
İstanbul'da düzenlenen “Türkiye-Suudi Arabistan Savunma Sanayisi Günleri” etkinliğine katılan Suudi ve Türk heyetleri toplu fotoğraf çektirdi (Türkiye Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı)

Suudi Arabistan ve Türkiye, bölgedeki önemli fırsatlar ve karşı karşıya bulunulan zorluklar doğrultusunda savunma sanayisini geliştirmek ve bu alandaki teknolojileri yerlileştirmek için ortak çalışma kararlılığını vurguladı. İki ülke, mevcut fırsatların değerlendirilmesi ve bölgesel sorunların gerektirdiği yakın iş birliğinin güçlendirilmesi konusunda mutabık kaldı.

Suudi Arabistan Devlet Bakanı ve Bakanlar Kurulu Üyesi, aynı zamanda Askeri Sanayiler Genel Otoritesi Vekil Başkanı Bandar el-Hurayf, Suudi Arabistan'ın sanayi ve madencilik stratejilerini açıklamasının ardından Türkiye ile iş birliğinde önemli ilerleme kaydedildiğini belirtti. El-Hurayf, iki ülkenin savunma sanayisi alanında yoğun çaba gösterdiğini ifade etti.

Özel sektör ön planda

Türkiye'nin savunma sanayisindeki deneyimini başarılı olarak nitelendiren El-Hurayf, bölgenin karşı karşıya olduğu zorlukların birçok sanayi sektöründe yerlileşme sağlamak için ülkelerin yakın iş birliği içinde çalışmasını zorunlu kıldığını söyledi.

El-Hurayf, İstanbul'da iki gün boyunca düzenlenen ve perşembe akşamı sona eren “Türkiye-Suudi Arabistan Savunma Sanayisi Günleri” etkinliğine katıldı. İş birliği fırsatlarının ele alındığı etkinlikte 100'den fazla Türk ve 25 Suudi şirketi yer aldı.

Suudi Arabistan'ın savunma sanayisine yatırım çekme konusunda önemli ilerleme kaydettiğini belirten El-Hurayf, Suudi ve Türk şirketleri arasındaki ortaklıklar aracılığıyla bu yatırımların artırılmasının hedeflendiğini kaydetti.

dfrgtyh
Suudi ve Türk heyetlerinin, Bandar el-Hurayf ve Haluk Görgün başkanlığında gerçekleştirdiği toplantıdan bir kare (Haluk Görgün'ün X hesabı)

Türkiye Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK), Suudi Arabistan Savunma Sanayii Şirketi ve SAHA İstanbul'un ortaklaşa düzenlediği etkinlik, iki ülke arasındaki savunma iş birliğinin giderek güçlendiği bir dönemde gerçekleştirildi. Etkinlikte özellikle savunma sanayisi, teknoloji transferi ve üretimin yerlileştirilmesi konuları öne çıktı.

Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan'ın geçen 7 Ağustos'ta “Mekke Ortak Savunma Anlaşması”nı imzalamasının ardından üç ülke arasındaki savunma alanındaki gelişmeler de önem kazandı.

Özel sektörün savunma sanayisine yönelik yatırımlara ve sektörün geliştirilmesine öncülük edeceğini vurgulayan El-Hurayf, Suudi Arabistan ile Türkiye arasındaki iş birliğinin ortak çıkarlara dayandığını söyledi.

İki ülke hükümetlerinin temel görevinin özel sektörün önünü açmak ve şirketleri desteklemek olduğunu belirten El-Hurayf, bu desteğin üç ana başlıkta şekillendiğini ifade etti. Bunların öncelikli iş birliği ve yatırım alanlarının belirlenmesi, özel sektörün ihtiyaç duyduğu altyapı ve finansman olanaklarını kapsayan uygun yatırım ortamının oluşturulması ve şirketlerin yatırım kararlarını alabilmeleri için gerekli sözleşmelerin güvence altına alınarak gelecekteki talebin öngörülebilir hale getirilmesi olduğunu kaydetti.

Suudi Arabistan'ın öncelikleri

El-Hurayf, Suudi Arabistan'ın yatırımlarını mevcut dönemde ve yakın gelecekte öncelik verdiği belirli teknolojilerin geliştirilmesine yoğunlaştırdığını belirtti. Savunma sanayisinin geleceğinde eğitim ve insan kaynaklarının belirleyici olacağını vurgulayan El-Hurayf, modern teknolojilerin askeri ve savunma sanayisinde kullanılmasının sektörün geleceğini önemli ölçüde değiştireceğini söyledi.

Bu dönüşümde eğitimli insan kaynağının, gençlerin yeteneklerinin ve eğitim olanaklarının kritik rol oynayacağını ifade eden El-Hurayf, Suudi Arabistan ve Türkiye'nin bu alanlarda önemli fırsatlara sahip olduğunu dile getirdi.

dcfvghyju
Türkiye Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün ve Bandar el-Hurayf, Suudi Arabistan savunma sanayisindeki gelişmelere ilişkin sunumu dinlerken (Haluk Görgün'ün X hesabı)

Suudi Arabistan'ın savunma sanayisinde deneyim ve teknolojik kapasiteye sahip şirketleri ülkeye çekmeye odaklandığını belirten El-Hurayf, Suudi Arabistan Savunma Sanayii Şirketi ile Rukn Programı’nın yatırım ve iş birliği fırsatlarının geliştirilmesinde önemli rol üstlendiğini kaydetti.

Etkinlik kapsamında Suudi Arabistan Savunma Sanayii Şirketi tarafından düzenlenen Rukn Tedarikçiler Buluşması’nda da konuşan El-Hurayf, ülkesinin yönetimin desteğiyle ileri teknolojiye dayalı ulusal sanayi kapasitesini geliştirmeyi ve savunma sanayisinin nitelikli yatırımlar açısından cazibesini artırmayı sürdürdüğünü söyledi.

El-Hurayf, bu çalışmaların Suudi Arabistan Vizyon 2030 kapsamında savunma sanayisinde yerlilik oranını yüzde 50'nin üzerine çıkarma hedefini gerçekleştirmeye yönelik olduğunu belirtti.

Suudi Arabistan ile Türkiye arasındaki askeri sanayi ortaklığının yakın iş birliği, teknoloji ve bilgi transferi ile nitelikli insan kaynağının geliştirilmesine dayandığını ifade eden El-Hurayf, bu yaklaşımın üretimin yerlileştirilmesine katkı sağlayacağını ve şirketlerin uluslararası rekabet gücünü artıracağını söyledi. El-Hurayf, iki ülke arasındaki ilişkilerin uzun vadeli yatırımlara ve ortaklıklara dönüştürülmesini beklediklerini de sözlerine ekledi.

Türkiye ile ortaklığın geliştirilmesi

Türkiye Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, Türkiye'nin Suudi Arabistan ile savunma sanayisi alanında sürdürülebilir ortaklıklar geliştirmek için çalıştığını belirtti.

Görgün, Türkiye'nin son 20 yılda savunma sanayisinde kaydettiği önemli ilerlemeden yararlanarak deneyim paylaşımını artırmayı, teknoloji alanındaki iş birliğini güçlendirmeyi ve araştırma-geliştirme faaliyetlerini ortaklaşa yürütmeyi hedeflediklerini söyledi.

d
Bandar el-Hurayf, etkinlik kapsamında düzenlenen “Rukn Tedarikçiler Buluşması”nda konuşma yaparken (SPA)

Suudi Arabistan ile savunma sanayisindeki iş birliği faaliyetlerinin genişletilmesinin ve farklı alanlarda iletişimin güçlendirilmesinin önemine dikkat çeken Görgün, ortak çalışmaların yalnızca tedarik ve satın alma süreçleriyle sınırlı kalmaması gerektiğini belirtti. Görgün, araştırma-geliştirme, nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi ve program yönetimi alanlarında da iş birliğinin geliştirilmesini istediklerini ifade etti.

İstanbul'da düzenlenen Türkiye-Suudi Arabistan Savunma Sanayisi Günleri etkinliğinin özellikle iki ülkedeki küçük ve orta ölçekli işletmeler arasındaki etkileşimi artırmayı, tedarik zincirlerini geliştirmeyi ve ortak çalışma fırsatlarının önünü açmayı amaçladığını kaydeden Görgün, iş birliğinin kapsamının genişletilmesinin önemini vurguladı.

dcgthy
Türkiye Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, “Türkiye-Suudi Arabistan Savunma Sanayisi Günleri” etkinliğinde konuşurken (Haluk Görgün'ün X hesabı)

Görgün, Türkiye ile Suudi Arabistan arasında gündemde bulunan iş birliği alanlarının araştırma-geliştirme faaliyetleri, insan kaynağı ve yeteneklerin geliştirilmesi, altyapı ve araştırma programlarının yönetimi, program ve tedarik süreçlerinin iyileştirilmesi ile ortak yatırım fırsatlarının belirlenmesini kapsadığını söyledi.

Türkiye Savunma Sanayii Başkanlığının Türk şirketleri ile Suudi Arabistan'daki yerel ortakları bir araya getirecek programlar hazırladığını belirten Görgün, bu kapsamda başarılı iş birliği örneklerinin bulunduğunu ifade etti.

Türkiye'nin son üç yılda Suudi Arabistan ile İstanbul'daki etkinliğe benzer çok sayıda organizasyon düzenlediğini ve bu çalışmaları sürdürdüğünü kaydeden Görgün, söz konusu dönemde iki taraf arasında savunma sanayisi alanında 75'ten fazla toplantı gerçekleştirildiğini bildirdi.


Doğu Libya ile Türkiye arasında askerî yakınlaşma hızlanıyor

Türkiye Genelkurmay Başkanı, Ankara’da Halid Hafter’i kabul ederken (Libya Ulusal Ordusu Genelkurmay Başkanlığı)
Türkiye Genelkurmay Başkanı, Ankara’da Halid Hafter’i kabul ederken (Libya Ulusal Ordusu Genelkurmay Başkanlığı)
TT

Doğu Libya ile Türkiye arasında askerî yakınlaşma hızlanıyor

Türkiye Genelkurmay Başkanı, Ankara’da Halid Hafter’i kabul ederken (Libya Ulusal Ordusu Genelkurmay Başkanlığı)
Türkiye Genelkurmay Başkanı, Ankara’da Halid Hafter’i kabul ederken (Libya Ulusal Ordusu Genelkurmay Başkanlığı)

Ankara ile Libya’nın doğusundaki “Ulusal Ordu” arasında askerî yakınlaşma süreci belirgin biçimde hız kazanıyor. Resmî ziyaretler ve telefon görüşmeleriyle kendini gösteren bu temaslar, Libya Temsilciler Meclisi’nin Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin anlaşmayı onaylamasının ardından oluşan ivmeden de yararlanıyor.

Ulusal Ordu Genelkurmay Başkanı Orgeneral Halid Hafter, ofisinden yapılan açıklamaya göre perşembe sabahı Türkiye’ye ulaştı. Birkaç gün sürmesi planlanan resmî ziyaret kapsamında Hafter’i Esenboğa Havalimanı’nda Genelkurmay Başkanlığı temsilcisi, Askerî Akademiler Komutanı Korgeneral Hasan Kaya ve Türk Silahlı Kuvvetleri’nden bazı üst düzey komutanlar karşıladı.

u7l
Libya Ulusal Ordusu Genelkurmay Başkanı Halid Hafter, perşembe günü Ankara’ya geldi (Libya Ulusal Ordusu Genelkurmay Başkanlığı)

Halid Hafter’in Ankara ziyareti, Ulusal Ordu Genel Komutan Yardımcısı Orgeneral Saddam Hafter ile Türk Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu arasında gerçekleşen telefon görüşmesinin hemen ardından geldi. Genel Komutanlık Ofisi’nin açıklamasına göre görüşmede Libya ile Türkiye arasındaki ikili ilişkilerin yanı sıra bölgesel gelişmeler ve ortak ilgi alanına giren bazı konular ele alındı.

Saddam Hafter ile Bayraktaroğlu’nun, kısa açıklamaya göre, ortak çıkarlara hizmet etmek, ulusal ve bölgesel düzeyde güvenlik ve istikrarın desteklenmesine katkıda bulunmak amacıyla iş birliğinin genişletilmesi, iki ülke arasındaki eş güdümün güçlendirilmesi ve mevcut ortaklığın geliştirilmesi konularını da görüştüğü belirtildi.

Bu temaslar, Ankara ile Libya’nın doğusundaki askerî yönetim arasında son dönemde yoğunlaşan askerî ilişkiler ve karşılıklı girişimler zincirinin yeni bir halkası olarak değerlendiriliyor.

cdgb
Halid Hafter, Ankara Esenboğa Havalimanı’na inişinin ardından (Libya Ulusal Ordusu Genelkurmay Başkanlığı)

Halid Hafter, perşembe öğleden sonra Ankara’da Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu ile bir araya geldi. Görüşmeye Libya ve Türk silahlı kuvvetlerinden üst düzey yetkililer de katıldı. Ulusal Ordu Genelkurmay Başkanlığı’ndan yapılan açıklamada, toplantıda ortak ilgi alanına giren çeşitli konuların, iki ülke arasındaki askerî iş birliğini güçlendirme yollarının, eş güdüm mekanizmalarının geliştirilmesinin ve askerî alanlarda deneyim paylaşımının ele alındığı bildirildi.

Açıklamada, Halid Hafter’in terörle ve yasa dışı göçle mücadelede Libya ve Türk silahlı kuvvetleri arasındaki güvenlik ve askerî eş güdümün güçlendirilmesinin önemini vurguladığı kaydedildi. Hafter’in ayrıca Türkiye’nin bölgesel ve uluslararası düzeyde güvenlik ve istikrarın korunmasına yönelik çabalarını takdir ettiği belirtildi.

Ulusal Ordu Genelkurmay Başkanlığı, Türk Genelkurmay Başkanı Bayraktaroğlu’nun da Halid Hafter ve beraberindeki heyeti kabulü sırasında, terör ve aşırıcılıkla mücadelede, Libya’da güvenlik ve istikrarın korunmasında ordunun üstlendiği rolün ve bunun bölgenin güvenlik ve istikrarına yansımalarının önemine dikkat çektiğini aktardı. Bayraktaroğlu’nun ayrıca Libya’nın yeniden imarı ve kalkınma sürecine verilen desteği ve ülkede yaşanan kentsel gelişime katkı sağlayan çabaları takdir ettiği ifade edildi.

dfy
Fotoğraf: Libya Ulusal Ordusu Genelkurmay Başkanlığı

Türkiye’nin Libya’daki farklı taraflarla ilişkilerini genişletme politikasını değerlendiren Misrata Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Öğretim Üyesi Müfid Halife el-Bekbak, Ankara’nın Libya’daki çeşitli taraflara açılımının, hareket alanını genişletme, tek bir ortağa bağımlılığı azaltma ve gelecekteki siyasi ve güvenlik düzenlemelerinde güçlü bir konum elde etme girişimi olarak anlaşılabileceğini belirtti.

Ulusal Stratejik ve Güvenlik Araştırmaları Merkezi’nin Türkiye’nin Libya’daki nüfuzundaki dönüşüme ilişkin yayımladığı değerlendirmede görüşlerine yer verilen Bekbak, uluslararası siyasette devletlerin yalnızca dostluk ilişkileri temelinde hareket etmediğini ve ittifaklarını çıkar hesaplarından bağımsız biçimde sürdürmediğini vurguladı. Bekbak, güç dengeleri değiştiğinde devletlerin ilişkilerini yeniden düzenlediğini, kullandıkları araçları gözden geçirdiğini ve varlıklarını ve etkilerini sürdürebilecekleri yeni alanlar aradığını kaydetti.

Saddam Hafter, daha önce Türkiye’yi üç kez ziyaret etmişti. Bu ziyaretler o dönemde gözlemciler tarafından Türkiye ile Ulusal Ordu yönetimi arasındaki ilişkilerin daha da güçleneceğinin önemli bir göstergesi olarak değerlendirilmişti.

Saddam Hafter, 23 Haziran’da da Türk Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanı İbrahim Kalın’ı, Genel Komutanlık karargâhındaki makamında kabul etmişti. Görüşmede son gelişmeler ve Libya’daki kurumların birleştirilmesine yönelik siyasi çabalar ele alınmış, ülkede kalıcı istikrarın sağlanması için bu süreçte ilerleme kaydedilmesinin önemi vurgulanmıştı.

Türkiye ile Libya’nın doğusundaki yönetim arasındaki ilişkiler, Doğu Libya Temsilciler Meclisi’nin 20 Ekim’de Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılması ve güvenlik iş birliğine ilişkin iki anlaşmayı onaylamasıyla yeni bir döneme girdi. Böylece meclis, Türkiye’ye yönelik resmî boykotu sona erdirmiş oldu.

Libya’nın eski Ulusal Mutabakat Hükümeti Başkanlık Konseyi Başkanı Fayiz es-Serrac, Kasım 2019’da Trablus adına Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin bir anlaşma imzalamıştı. Söz konusu anlaşma Mısır, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ve Yunanistan’ın tepkisini çekmişti.

xcdvf
Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu, Kasım 2025’te Saddam Hafter’i kabul ederken (Genel Komutanlık)

Libya Temsilciler Meclisi’nin anlaşmayı onaylamasının ardından, bu kararı reddetmeyi sürdüren Mısır ile Libya’nın doğusundaki yönetim arasındaki ilişkilerde gerilim yaşandı. Buna karşılık Libya, anlaşmayı imzalama hakkına sahip olduğunu savunuyor.

Tutumların giderek karmaşıklaşması üzerine geçici Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, Libya-Mısır ortak komitesinin Türkiye ile imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasını ve bu anlaşmaya ilişkin Mısır’ın kaygılarını ele alacağını açıkladı. Dibeybe, komitenin görüş alışverişinde bulunarak ortak anlayışa ulaşmayı hedeflediğini belirtti.

Türkiye’nin askerî ve diplomatik ilişkileri uzun süre Libya’nın batısıyla sınırlı kalmış, Ankara daha sonraki dönemde ülkenin doğusunu da kapsayacak şekilde açılımını genişletmeye yönelmişti.

Siyasetçiler ve gözlemciler, Ankara’nın Libya’daki farklı taraflarla eş güdümü artırma, askerî iş birliği ve eğitim anlaşmaları yapma yönündeki yoğun çabalarının, açıklanan hedeflerin ötesine geçen stratejik amaçlar taşıdığı görüşünde. Bu çabaların, siyasi ve hükûmet düzeyinde bölünmüşlük yaşayan Libya’da Türkiye’nin giderek artan nüfuzunu kalıcı hâle getirme hedefiyle bağlantılı olduğu değerlendiriliyor.