Üç soruda Çin'in Asya-Pasifik hamleleri

ABD, Yeni Zelanda ve Avustralya bölgedeki gelişmelerden neden endişeli?

24-27 Kasım'da Solomon Adaları'nda hükümetin Tayvan'ı tanımayı bırakıp Çin'le ilişki kurması protesto edilmiş, sonrasında gösteriler hızla büyümüştü (AFP)
24-27 Kasım'da Solomon Adaları'nda hükümetin Tayvan'ı tanımayı bırakıp Çin'le ilişki kurması protesto edilmiş, sonrasında gösteriler hızla büyümüştü (AFP)
TT

Üç soruda Çin'in Asya-Pasifik hamleleri

24-27 Kasım'da Solomon Adaları'nda hükümetin Tayvan'ı tanımayı bırakıp Çin'le ilişki kurması protesto edilmiş, sonrasında gösteriler hızla büyümüştü (AFP)
24-27 Kasım'da Solomon Adaları'nda hükümetin Tayvan'ı tanımayı bırakıp Çin'le ilişki kurması protesto edilmiş, sonrasında gösteriler hızla büyümüştü (AFP)

Son dönemde Çin’in Asya-Pasifik bölgesinde attığı adımlarla tansiyon yeniden yükseldi. Pekin yönetiminin bölgedeki ada ülkeleriyle anlaşma yapma çalışmaları özellikle ABD, Avustralya ve Yeni Zelanda’dan tepki topladı.
Bölgede müttefik halinde hareket eden Avustralya, Yeni Zelanda ve ABD, Çin’in Asya-Pasifik’teki askeri nüfuzunu artırmayı hedeflediğini düşünüyor.
Pekin ise bölge yönetimleriyle görüşmelerinde ve imzaladığı anlaşmalarda, ada ülkelerinin güvenliklerini sağlamayı ve karşılıklı ilişkileri geliştirmeyi amaçladığını savunuyor.
İşte üç soruda Asya-Pasifik’te yaşananlar:

1 - Çin-Pasifik konusu neden yeniden gündemde?
Martta Çin'in Solomon Adaları'yla imzalamayı planladığı güvenlik anlaşmasının taslağının basına sızmasıyla gözler yeniden Asya-Pasifik bölgesine çevrildi.
Detayları paylaşılmayan anlaşmanın nisanda imzalanmasıyla, Pekin yönetiminin Solomon Adaları'na ait limanları kullanacağı ve buralarda donanma üssü kuracağı iddia ediliyor.
Çin ise bu iddiaları reddederek anlaşmanın Solomon Adaları'nın iç güvenliğiyle ilgili olduğunu savunuyor.
Bu hafta da Çin'in bölgedeki 10 ada ülkesiyle geniş çaplı bir anlaşma imzalamayı planladığı iddiaları gündeme geldi.
Ülkeler arasında Solomon Adaları, Kiribati, Samoa, Fiji, Tonga, Vanuatu, Papua Yeni Gine, Doğu Timor, Mikronezya ve Fiji yer alıyor.
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi'nin 26 Mayıs - 4 Haziran'da Pasifik ülkelerine yapacağı diplomatik ziyaretlerde bu anlaşmanın detaylarını liderlerle görüşmesi bekleniyor.
"Ortak Kalkınma Vizyonu" adlı anlaşmayla Pekin yönetiminin, Pasifik bölgesindeki ada ülkelerinin kolluk kuvvetlerinin eğitilmesini, hukuksal işbirliklerinin geliştirilmesini, ortak balıkçılık ve denizcilik planlamaları yapılmasını ve serbest ticaret bölgeleri oluşturulmasını hedeflediği öne sürülüyor.

2 - Avustralya, Yeni Zelanda ve ABD neden tepki gösteriyor?
Üç ülke de Çin'in bölgedeki nüfuzunu artırmasının Asya-Pasifik'teki dengeleri bozacağını ve bölgeyi istikrarsızlaştıracağını savunuyor. 
Avustralya, 2 bin kilometre uzaklıktaki Solomon Adaları'nda Çin'in askeri üs kurmasına özellikle karşı çıkıyor.
ABD de Çin'in bölgedeki etki alanını genişleterek askeri ve ekonomik gücünü artırmayı planladığını düşünüyor. Washington, Çin'in 10 ada ülkesiyle yapmayı planladığı güvenlik anlaşmasının "uluslararası gerilimi körükleyeceğini" söyledi.
Öte yandan Çin'in Hawaii'nin yaklaşık 3 bin kilometre güneydoğusundaki Kiribati'de, II. Dünya Savaşı'nda askeri amaçla kullanılan bir küçük uçak pistini yenileme planları da bu ay basına yansıdı.
Yeni Zelanda, Avustralya ve ABD ise Kiribati'yle ilgili gelişmelerden endişe duyduğunu ifade etti.
Kiribati ve Solomon Adaları, Tayvan'la sürdürdükleri diplomatik ilişkileri 2019'da sonlandırmış ve Çin'le bağlantı kurmuşlardı.
Pekin yönetimi "tek Çin" politikası altında Tayvan'ın kendi toprağı olduğunu iddia ederken, Tayvan ise bunu reddediyor.
Birleşmiş Milletler ve ABD'nin Kiribati Büyükelçisi Teburoro Tito, havalimanının yenilenmesi için prensip olarak Çin'le anlaşıldığını söylerken, geniş çaplı bir güvenlik anlaşması yapılacağına yönelik iddialarıysa reddetti.

3 - Çin'e karşı ne adımlar atıldı?
Avustralya'nın bu hafta işbaşı yapan dışişleri bakanı Penny Wong, Pasifik'teki durumun kendileri için öncelikli olduğunu belirterek, Kanberra'nın bölgedeki ada ülkeleri için "cömert, saygılı ve güvenilir bir partner" olacağını belirtti.
Wong ayrıca Yi'nin bölgeye gerçekleştirdiği ziyarete paralel olarak bugün Fiji'ye gidip başbakan Frank Bainimarama'yla görüşme düzenleyecek.
ABD ise geçen ay Solomon Adaları'na üst düzey bir delege göndererek Çin'le yapılan anlaşmaya ilişkin endişelerini dile getirdi. ABD Doğu Asya ve Pasifik İşleri Müsteşar Yardımcısı Daniel Kritenbrink, Çin'in adalarda üs kurması durumunda Washington'ın askeri harekat seçeneğini masadan kaldırmadığını da belirtti.
ABD ayrıca Solomon Adaları'nda 29 yıl önce kapattığı büyükelçiliğini tekrar açmayı planladığını da duyurdu.
Yeni Zelanda ise diğer iki ülkeye göre daha ılımlı bir tavır sergiledi. Başbakan Jacinda Ardern, "diğer Pasifik ülkeleri adına konuşmak bize düşmez" derken, bölgedeki güvenlik ihtiyaçlarına yanıt vermeye hazır olduklarını ifade etti.
Mikronezya Cumhurbaşkanı David Panuelo da ada devletlerine mektup göndererek Çin'in geniş kapsamlı anlaşma arayışlarının tehlikeli olduğunu söyleyip, bunun "Çin ve Batı arasında yeni bir Soğuk Savaş yaşanmasına yol açabileceğini" savundu.

Independent Türkçe, Guardian, Reuters, RNZ, ABC, BBC



Şii, Trump’a Washington ile “stratejik açıdan istikrarlı bir ilişki” kurma arzusunu teyit etti

Çin Devlet Başkanı, Trump’ı Shenzhen Havalimanı’na gelişinde karşıladı (Reuters)
Çin Devlet Başkanı, Trump’ı Shenzhen Havalimanı’na gelişinde karşıladı (Reuters)
TT

Şii, Trump’a Washington ile “stratejik açıdan istikrarlı bir ilişki” kurma arzusunu teyit etti

Çin Devlet Başkanı, Trump’ı Shenzhen Havalimanı’na gelişinde karşıladı (Reuters)
Çin Devlet Başkanı, Trump’ı Shenzhen Havalimanı’na gelişinde karşıladı (Reuters)

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, bugün ABD Başkanı Donald Trump’ı Shenzhen Havalimanı’nda karşılarken, Pekin ile Washington arasında “yapıcı ve stratejik açıdan istikrarlı bir ilişki” kurmayı hedeflediklerini söyledi. Şarku’l Avsat’ın Şinhua’dan aktardığına göre Şi, iki ülke arasındaki ilişkilerin geliştirilmesine yönelik mesaj verdi.

Çin Devlet Başkanı, Shenzhen Havalimanı’na gelen Trump’ı karşıladı (Reuters)
Çin Devlet Başkanı, Shenzhen Havalimanı’na gelen Trump’ı karşıladı (Reuters)

Şi’nin Trump’ı havalimanında bizzat karşılaması, Çin liderinin nadiren gerçekleştirdiği bir diplomatik jest olarak değerlendirildi. Bu adımın, Trump’ın eylül ayında ABD ziyareti sırasında Şi’yi havalimanında şahsen karşılamasına karşılık olarak yapıldığı belirtildi.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de katılması beklenen üçlü zirve öncesinde konuşan Şi, Trump ile Çin-ABD ilişkileri, Asya-Pasifik bölgesindeki iş birliği ve küresel gelişmelere ilişkin temel meseleleri kapsamlı biçimde ele almayı beklediğini ifade etti.

Çin Devlet Başkanı, Shenzhen Havalimanı’na iniş yapan Trump’ı karşıladı (Reuters)
Çin Devlet Başkanı, Shenzhen Havalimanı’na iniş yapan Trump’ı karşıladı (Reuters)

Şi, iki ülke arasındaki ilişkinin karşılıklı saygı, hakkaniyet ve karşılıklılık ilkeleri temelinde yapıcı ve stratejik açıdan istikrarlı bir şekilde ilerletilmesini hedeflediklerini vurguladı.


Çin Devlet Başkanı, yapay zekâ alanında uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi çağrısında bulundu

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, APEC 2026 Zirvesi'nin açılış töreninde konuşma yaparken (Reuters)
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, APEC 2026 Zirvesi'nin açılış töreninde konuşma yaparken (Reuters)
TT

Çin Devlet Başkanı, yapay zekâ alanında uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi çağrısında bulundu

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, APEC 2026 Zirvesi'nin açılış töreninde konuşma yaparken (Reuters)
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, APEC 2026 Zirvesi'nin açılış töreninde konuşma yaparken (Reuters)

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, bugün, büyük güçlere bu teknolojiyle bağlantılı risklerle mücadele konusunda daha fazla çaba gösterme çağrılarının arttığı bir dönemde, yapay zekâ alanında uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi çağrısında bulundu.

Şi, Çin'in güneyindeki Shenzhen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Forumu'nun  açılışında yaptığı konuşmada, "Bilimsel ve teknolojik inovasyon alanında ortaklıklar kurmalı, dijital ekonomi ve yapay zekâ alanındaki iş birliğimizi derinleştirmeli, yeşil ve düşük karbonlu ekonomiye geçişi hızlandırmalıyız" dedi.

Şi sözlerini şöyle sürdürdü: "İnovasyon alanındaki güçlü yönlerimizi büyümenin itici güçlerine dönüştürerek, Asya-Pasifik bölgesinde ekonomik büyümeye güçlü bir ivme kazandırabilir ve bölge genelinde refahı artırabiliriz."

Şi aynı zamanda ticaret ve yatırımın önündeki engellerin kaldırılması çağrısında bulunarak, "kapsayıcı ve dengeli kalkınmanın sağlanması" gerektiğini vurguladı.

Görsel kaldırıldı.
Gazeteciler, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) CEO Zirvesi'nin açılış töreninde Çin Devlet Başkanı'nın konuşmasını takip ederken (AFP)

Çin'in küresel şirketler için "daha istikrarlı, öngörülebilir ve elverişli bir ortam" oluşturmayı hedeflediğini belirten Şi, ülkesinin imalat ve hizmet sektörlerinde dışa açılımı genişletmeye devam edeceğini kaydetti.

Şi, "Gümrük vergilerinin düşürülmesinden pazara erişim imkânlarının genişletilmesine, düzenleyici çerçevelerin ve yönetim standartlarının geliştirilmesine kadar Çin, kapsamlı reformları sürdürmeye devam edecek" ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Donald Trump'ın çok sayıda ülkeye gümrük vergileri uygulayarak küresel ticaret sisteminde sarsıntıya yol açması, dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki ticari gerilimi artırıyor. Çin ise bu adımlara karşılık misilleme vergileri uygulamış ve stratejik bazı ürünlerin ihracatını kısıtlamakla tehdit etmişti.

Trump ve Şi, geçen yıl Güney Kore'de düzenlenen APEC Zirvesi'nde iki ülke arasındaki ticaret savaşına geçici ara verilmesi konusunda anlaşmıştı. Söz konusu ateşkesin süresi gelecek yıl ocak ayında sona erecek.

Öte yandan ABD, bu hafta Çin'e yapay zekâ modellerinin eğitilmesi ve çalıştırılmasında kullanılan gelişmiş yarı iletkenlerin ihracatına yönelik kısıtlamaları sıkılaştırdığını duyurdu. Washington, söz konusu önlemleri ulusal güvenliğin güçlendirilmesi çerçevesinde değerlendiriyor.


Çin: Kim Jong-un ile Trump arasında olası bir görüşmeye ilişkin bilgimiz yok

ABD Başkanı Donald Trump ile Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 12 Haziran 2018'de Singapur'daki Sentosa Adası'nda bulunan Capella Otel'de öğle yemeğinin ardından birlikte yürürken (Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump ile Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 12 Haziran 2018'de Singapur'daki Sentosa Adası'nda bulunan Capella Otel'de öğle yemeğinin ardından birlikte yürürken (Reuters)
TT

Çin: Kim Jong-un ile Trump arasında olası bir görüşmeye ilişkin bilgimiz yok

ABD Başkanı Donald Trump ile Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 12 Haziran 2018'de Singapur'daki Sentosa Adası'nda bulunan Capella Otel'de öğle yemeğinin ardından birlikte yürürken (Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump ile Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 12 Haziran 2018'de Singapur'daki Sentosa Adası'nda bulunan Capella Otel'de öğle yemeğinin ardından birlikte yürürken (Reuters)

Çin, ABD Başkanı Donald Trump'ın Asya turu kapsamında Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile olası bir görüşme gerçekleştirip gerçekleştirmeyeceğine ilişkin bugün yaptığı açıklamada, konu hakkında “herhangi bir bilgiye sahip olmadığını” bildirdi. Trump, Asya turunda Kuzey Kore lideriyle görüşme ihtimalini dışlamamıştı.

Şarku’l Avsat'ın AFP’den aktardığına göre Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun düzenlediği olağan basın toplantısında, “Bu konuya ilişkin herhangi bir bilgim yok” dedi. Açıklama, Trump'ın Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Forumu toplantısına katılmak üzere Shenzhen kentine gelmesinin beklendiği günün arifesinde yapıldı.

Trump ile Kim, 30 Haziran 2019'da iki Kore arasındaki sınırda bulunan askerden arındırılmış bölgede bir araya geldi (Reuters)
Trump ile Kim, 30 Haziran 2019'da iki Kore arasındaki sınırda bulunan askerden arındırılmış bölgede bir araya geldi (Reuters)

ABD Başkanı Donald Trump, pazartesi dün yaptığı açıklamada, bu hafta Çin'de Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile görüşebileceğini söylemişti. Sürpriz olarak değerlendirilen bu açıklamanın, Trump'ın Doğu Asya turunun seyrini değiştirebileceği belirtiliyor.

Trump, 2017-2021 yılları arasındaki ilk başkanlık döneminde Kim Jong-un ile birkaç kez bir araya geldi. İki lider arasında doğrudan yürütülen ve benzeri görülmemiş nitelikteki diplomatik temaslar, Kuzey Kore liderini nükleer silahlardan vazgeçmeye ikna edememişti. Reuters'ın haberine göre Trump, mevcut başkanlık döneminde de Kim ile yeniden görüşmek istediğini daha önce dile getirmişti. Ancak Trump, geçen yılki Asya ziyareti de dahil olmak üzere, gerçekleşmeyen bazı görüşmeleri önceden duyurmuştu.

Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 28 Şubat 2019'da Vietnam'ın başkenti Hanoi'de düzenlenen ikinci zirve kapsamında, Metropole Otel'deki genişletilmiş ikili toplantıda ABD Başkanı Donald Trump'ın da katıldığı görüşmede konuşurken (Reuters)
Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 28 Şubat 2019'da Vietnam'ın başkenti Hanoi'de düzenlenen ikinci zirve kapsamında, Metropole Otel'deki genişletilmiş ikili toplantıda ABD Başkanı Donald Trump'ın da katıldığı görüşmede konuşurken (Reuters)

ABD'li üst düzey yetkililer daha önce Trump'ın yakın zamanda Kim ile yeni bir görüşme gerçekleştirmeye yönelik somut planının bulunmadığını açıklamıştı. Kuzey Kore ise şu aşamada görüşmelere ihtiyaç duymadığını belirtmiş ve ABD'nin düşmanca politikalarını kınamıştı.

Trump, Filipinler ve Çin'e gitmek üzere Beyaz Saray'dan ayrılırken gazetecilere yaptığı açıklamada, Kuzey Kore liderinin görüşmeye katılıp katılmamasının nihayetinde Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'e bağlı olduğunu söyledi. Trump, olası bir görüşmenin Çin'de gerçekleştirileceğini vurgulayarak şöyle konuştu:

“Şi buradaydı... Ayrıca (Rusya Devlet Başkanı) Putin ile de görüşeceğiz. Kim Jong-un ile de görüşebiliriz.”

Trump, “Bu iyi olur. Pek çok konuda ilerleme kaydetme fırsatımız var” dedi.

Kim Jong-un'a atıfta bulunan Trump, “Gelebilir. Bilmiyorum. Bu, Başkan Şi'ye bağlı” ifadelerini kullandı.

Kuzey Kore'nin Birleşmiş Milletler Daimî Temsilciliği ise Trump'ın açıklamalarına ilişkin yorum talebine cevap vermedi.

Kremlin, dün yaptığı açıklamada, Putin ile Trump ve Şi Cinping arasında bu hafta Çin'de düzenlenecek APEC zirvesi marjında gerçekleştirilmesi planlanan görüşmenin küresel gelişmeler üzerinde önemli etkileri olacağını bildirmişti.

Trump, Şi ve Putin ile yapacağı görüşmelerde nükleer silahsızlanmanın yanı sıra İran ve Ukrayna'daki durum, ticaret ve ekonomi konularını ele alacağını söyledi. Ancak ABD'li yetkililer ve analistler, önemli bir anlaşmaya varılması ihtimalini düşük gördüklerini belirtti.

Rus haber ajansı Interfax'ın aktardığına göre Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov da dün yaptığı açıklamada, Kim Jong-un'un Çin'e gelmesi halinde Putin ile görüşebileceğini ifade etti.