Maymun çiçeği nerede ortaya çıktı?

İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı tarafından yayınlanan bir maymun çiçeği hastasının döküntülerini gösteren bir fotoğraf (AFP)
İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı tarafından yayınlanan bir maymun çiçeği hastasının döküntülerini gösteren bir fotoğraf (AFP)
TT

Maymun çiçeği nerede ortaya çıktı?

İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı tarafından yayınlanan bir maymun çiçeği hastasının döküntülerini gösteren bir fotoğraf (AFP)
İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı tarafından yayınlanan bir maymun çiçeği hastasının döküntülerini gösteren bir fotoğraf (AFP)

Maymun çiçeği virüsü tüm dünyaya yayılmaya devam ediyor. Mevcut durumda ABD, Kanada, Avustralya, Meksika, Arjantin, Fas, İspanya, Portekiz, Fransa, Almanya, İtalya ve İsveç'te vakalar görülüyor.
İngiltere'de, teyit edilen toplam vaka sayısı bir haftada 166 kişi artarak bin 76'ya yükseldi. The Independent gazetesinin haberine göre İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı Olay Müdürü Dr Sophia Makki, yaptığı açıklamada, “Maymun çiçeği salgını İngiltere’de devam ediyor. Ülke genelinde binden fazla vaka tespit edildi” ifadelerini kullandı.
İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı şu anda enfekte İngiliz hastalar arasındaki olası bağlantıları araştırıyor. Geçtiğimiz 16 Mayıs Pazartesi günü dört kişiye teşhis konduğu ve hepsinin eşcinsel erkekler olduğu kaydedildi. Bunun, virüsün bu topluluk arasındaki cinsel temas yoluyla bulaştığını gösterebileceğine dair uyarı yapıldı.
Ajansın araştırmasına liderlik eden İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı'nda Epidemiyolog olan Mateo Prochaska yaygın koşulların ‘cinsel ağlarda yayılmayı güçlü bir şekilde düşündürdüğünü’ söyledi.
İngiltere Cinsel Sağlık Hizmetleri Kıdemli Tıbbi Danışmanı Dr Susan Hopkins yaptığı açıklamada “Eşcinsel erkekleri, olağandışı deri döküntüleri veya lezyonları konusunda dikkatli olmaya ve gecikmeden bir cinsel sağlık hizmetine başvurmaya özellikle davet ediyoruz” dedi.
İngiliz sağlık çalışanlarına önleme aracı olarak çiçek hastalığı aşıları uygulanıyor. Şu anda maymun çiçeği için spesifik bir aşı bulunmuyor. Ancak çiçek hastalığı arasındaki varyasyonun buna karşı yüzde 85 etkili olduğu düşünülüyor.
Öte yandan, Dünya Sağlık Örgütü'nün derinleşen krizi izlemek için düzenli olarak toplanan bir uzman ekibi var.

Peki maymun çiçeği tam olarak nedir ve halk için ne kadar tehlike arz ediyor? Maymun çiçeği nerede ortaya çıktı?
Dünya Sağlık Örgütü, hastalığı orta ve batı Afrika'nın tropikal yağmur ormanlarına kadar takip etti. Maymun çiçeği de tıpkı Kovid-19 gibi zoonotik bir hastalık. Yani ilk olarak hayvanlardan insanlara bulaştı.
Maymun çiçeği, ‘Orthopoxvirus’ adı verilen virüs cinsi içinde yer alıyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne (CDC) göre çiçek hastalığına neden olan virüsle ve sığır çiçeği virüsüyle de yakından ilişkili. Zira bunlarla aynı çatı altında toplanıyor.
Maymun çiçeği ilk olarak 1958'de Afrika'daki maymun kolonilerinde tespit edildi. Bu nedenle maymun çiçeği diye adlandırıldı. Daha sonra 1970'te şimdiki Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde bir insanda görüldü. Sonraki yıllarda Orta ve Batı Afrika'daki bölgelerde insanlar arasında maymun çiçeği salgınları ortaya çıktı.
Virüsün ilk olarak hangi hayvandan insana atladığı bilinmiyor. Ancak uzmanlar, hastalığın insanlara kemirgenlerden veya primatlardan geçtiğini düşünüyor.
Birçok virüs gibi, maymun çiçeği de ateş, titreme, yorgunluk, kas ağrıları ve baş ağrısıyla kendini gösteriyor. Ancak CDC'ye göre lenf düğümlerinde şişkinliğe de neden olabiliyor. CDC'ye göre çiçek hastalığı ve maymun çiçeği semptomları arasındaki temel fark, maymun çiçeğinin şişmiş lenf düğümlerine neden olması, çiçek hastalığının ise olmamasıdır.
Ateşin ortaya çıkmasından bir ila üç gün sonra yüzde başlayan ve vücuda yayılan kızarıklıklar ve döküntüler gelişebiliyor. İlk olarak açık kahverengi lekeler ortaya çıkıyor. Ardından, kabarık şişlikler göze çarpıyor. Bundan sonra döküntüler, irin dolu sivilcelere benzeyen veziküllere ve püstüllere dönüşüyor. Sonunda da bunlar kabuk tutuyor ve düşüyor.
İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı Klinik ve Gelişen Enfeksiyonlar Direktörü Dr Colin Brown hastalığın yayılması ile ilgili olarak, “İnsanlar arasında kolayca yayılmaz ve genel halk için genel risk çok düşüktür” dedi.
Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu’ndan Profesör Jamie Whitworth bu değerlendirmeye katılıyor. Ancak, “Maymun çiçeği ‘genellikle hafif olsa da... Bu son vakalarla temas etmiş olabilecek kişileri takip etmek makul bir önlemdir" dedi.



Prenses Kate, kanser tedavisinin ardından kapsamlı yurt dışı ziyaretinde William'a eşlik edecek

İngiltere Veliaht Prensi William ve eşi Galler Prensesi Kate (AFP)
İngiltere Veliaht Prensi William ve eşi Galler Prensesi Kate (AFP)
TT

Prenses Kate, kanser tedavisinin ardından kapsamlı yurt dışı ziyaretinde William'a eşlik edecek

İngiltere Veliaht Prensi William ve eşi Galler Prensesi Kate (AFP)
İngiltere Veliaht Prensi William ve eşi Galler Prensesi Kate (AFP)

Galler Prensesi Kate, bu hafta düzenlenecek yıllık Earthshot Ödülleri törenine katılmak üzere Hindistan'a gerçekleştireceği ziyarette eşi İngiltere Veliaht Prensi William'a eşlik edecek. Bu ziyaret, Kate'in kanser tedavisinin ardından gerçekleştireceği en kapsamlı yurt dışı programı olacak.

44 yaşındaki Prens William ve eşi Kate, üç gün sürecek ziyaret kapsamında Mumbai'de bir dizi etkinliğe katılacak. Programın en önemli etkinliğini, gelecek salı günü düzenlenecek ödül töreni oluşturacak.

Şarku’l Avsat’ın Reuters’ten aktardığı habere göre 44 yaşındaki Kate açısından bu ziyaret, 2024 yılında henüz türü açıklanmayan kanser nedeniyle koruyucu kemoterapi tedavisi görmesinden bu yana gerçekleştireceği en önemli yurt dışı ziyareti niteliğini taşıyor. Hastalığın şu anda remisyon aşamasında olduğunu açıklayan prenses, buna rağmen kanserin yaşamını etkilemeye devam ettiğini belirtiyor.

Çevre kampanyalarını öncelikleri arasına alan Prens William, babası Kral Charles gibi çevre konularına özel önem veriyor. William, iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik çözümler geliştirilmesini teşvik etmek amacıyla 2020 yılında Earthshot Ödülü'nü kurmuştu. Ödül kapsamında her yıl beş kazanana, projelerini büyütüp yaygınlaştırmaları için 1'er milyon sterlin (yaklaşık 1,3 milyon dolar) veriliyor.

Kensington Sarayı'ndan çiftin programına ilişkin yapılan açıklamada, Prens William'ın Earthshot Ödülü'nü karamsarlığı yeni fırsatlara dönüştürmenin bir aracı olarak gördüğü belirtildi.

Açıklamada, “Gezegenimizin karşı karşıya olduğu çevresel sorunlar ne kadar büyük olursa olsun, bu sorunları çözmek için ortaya konulan yaratıcılık, kararlılık ve yenilikçilik de en az bu sorunlar kadar güçlü” ifadelerine yer verildi.

Organizatörlerin bugüne kadarki en büyük organizasyon olacağını belirttiği ödül töreninde, kraliyet ailesine çok sayıda ünlü isim eşlik edecek. Hindistanlı kriket efsanesi Sachin Tendulkar, oyuncu Alia Bhatt ve Rami Malek'in yanı sıra İngiliz pop müzik grubu Take That de törene katılacak. Grup, Hindistan'da ilk kez sahne alacak.

Prens William ve Kate, Earthshot girişimiyle bağlantılı etkinliklerin yanı sıra Hindistan kriketine, modaya ve sinemaya ilişkin programlara da katılacak.

Hastalığının ardından resmî görevlerinin yoğunluğunu önemli ölçüde azaltan Kate, yaşamını günbegün sürdürmeye odaklandığını belirtmişti. Prensesin kamuoyu önündeki etkinliklere katılımı zaman içinde kademeli olarak artarken, bu süreçte Prens William'ın hiçbir yurt dışı ziyaretine eşlik etmemişti.

Kate, Mayıs ayında ise erken çocukluk dönemi gelişimine odaklanan çalışmaları kapsamında tek başına iki günlük İtalya ziyareti gerçekleştirmişti. Bu ziyaret, 2024'ten bu yana yaptığı ilk kapsamlı yurt dışı programı olmuştu.


Antik Mısır'daki kedilerin yaşadığı korkunç şartlar ortaya çıktı

Mısırlı bir arkeoloji ekibinin Giza'daki Sakkara nekropolünde yaptığı yeni keşfin duyurulmasının ardından sergilenen kedi heykeli (AFP)
Mısırlı bir arkeoloji ekibinin Giza'daki Sakkara nekropolünde yaptığı yeni keşfin duyurulmasının ardından sergilenen kedi heykeli (AFP)
TT

Antik Mısır'daki kedilerin yaşadığı korkunç şartlar ortaya çıktı

Mısırlı bir arkeoloji ekibinin Giza'daki Sakkara nekropolünde yaptığı yeni keşfin duyurulmasının ardından sergilenen kedi heykeli (AFP)
Mısırlı bir arkeoloji ekibinin Giza'daki Sakkara nekropolünde yaptığı yeni keşfin duyurulmasının ardından sergilenen kedi heykeli (AFP)

Antik Mısır'da evcil kediler, bu hayvanlara duyulan saygıya rağmen her zaman şımartılmıyordu. Hatta kafatası kalıntıları üzerinde yapılan yeni bir çalışma, bazılarının kötü koşullarda yaşadığını, yaralanma ve hastalıklardan muzdarip olabileceğini ortaya koydu.

Antik Mısır'da tanrıça Bast'la ilişkilendirilen kediler, ilahi gücün sembolleri ve dini ritüellerin katılımcıları olarak saygı görmenin yanı sıra ev halkının da parçasıydı

Ayrıca tarım, kemirgenleri çeken tahıl depolamaya bağlı olduğundan, kediler sıçan ve fareleri avlayarak gıda depolarını korumada da kilit rol oynuyordu.

Kedilere o kadar büyük bir saygı duyuluyordu ki bazı Yunan tarih kaynakları, Antik Mısır'da kedi öldüren kişilerin idam cezasına çarptırılmış olabileceğini öne sürüyor.

Ancak mumya kafatasları üzerinde yapılan yeni ve kapsamlı bir araştırmada Antik Mısır'daki kedilerin bir kısmının, daracık yerlerde hastalıklar ve yaralanmalarla boğuşarak zorlu bir hayat sürdüğü tespit edildi.

Araştırmacılar, bazı kedilerin muhtemelen karanlık uygulamaların yer aldığı kedi üretimi endüstrisinde ritüel amaçlarla yetiştirildiğini düşünüyor.

Çalışmada bilim insanları, Avusturya'nın Viyana kentindeki Doğa Tarihi Müzesi'nde daha önce gözden kaçmış bir kedi kafatası koleksiyonunu analiz etti. İyi korunmuş 131 kedi kafatasından oluşan bu koleksiyondaki kalıntılar 2 bin yıldan daha eskiydi.

Araştırmacılar, kafataslarını incelerken özellikle kedilerin yaşı, türü, yaraları ve hastalıklarına dair işaretler aradı.

Kedilerin neredeyse üçte ikisinin en az bir hastalığı olabileceğini saptadılar.

Bilim insanları, Journal of Archaeological Science'ta yayımlanan yeni çalışmada şöyle yazıyor: 

Kedigillerin yarısından fazlasında (yüzde 62) büyük ölçüde diş anomalilerinin yanı sıra iyileşmiş kırıklar, delik izleri ve muhtemelen bulaşıcı veya metabolik rahatsızlıklarla bağlantılı deformasyonlar gibi patolojiler gözlemlendi.

sxcdfvgt
22 kedi kafatasında diş taşı görüldü (Journal of Archaeological Science [2026])

131 kediden 23'ünde diş eti hastalığı belirtileri görülürken, 24'ünün de dişleri eksikti.

Bazı kedi kafataslarında ise bu hayvanların daha korkunç yaralar aldığına dair kanıtlar bulundu.

35 kedinin kafatası yüzeyinde oyuk izleri bulunurken, 19 kedinin göz çukurlarının tabanında enfeksiyonlar veya olası beslenme yetersizliğiyle örtüşen küçük delikler vardı.

Araştırmacılar, kafataslarındaki bazı delik izlerinin diğer kedilerin ısırıklarıyla bağlantılı olabileceğini söylüyor.

Daha küçük bir kedinin kafatasında, bir sazlık kedisinin köpek dişleriyle bıraktığı düşünülen izler vardı.

sdcfrgth
Bazı kedi kafataslarında delik izleri bulundu (Journal of Archaeological Science [2026])

Ayrıca başka kedilerde keskin bir metal aletin darbeleriyle uyumlu izler de görüldü, bu da yaralara insanların yol açtığına işaret ediyor. 

Araştırmacılar çalışmada, "Kafataslarındaki travmatik lezyonlara ilişkin gözlemlerimiz, ölümcül yaralanmaların yanı sıra şiddet içeren insan etkileşimlerinden sağ çıkan hayvan vakalarına dair kanıtlar da sunuyor" diye yazıyor.

"Bulgular, kedilerin kötü koşullarda yaşadığına, bulaşıcı hastalıkların yaygın olduğuna ve yüksek ihtimalle beslenme sıkıntısı yaşadıklarına işaret ediyor" diyen ekip, kedilerin muhtemelen "serbestçe dolaşmalarına izin verilmediği dar alanlarda, stresli bir ortamda yaşadığını" ekliyor.

Antik Mısır'da bazı kedilerin mumyalama hazırlığı kapsamında kafalarına darbe vurularak veya boyunları kırılarak kasten öldürüldüğü biliniyor.

Araştırmacılar, bazı kedilerin mumyalama için kasten üretildiğinden şüpheleniyor.

Bilim insanları, bu kedilerde hastalık ve yaralanmaların yaygın görülmesinin, daracık yerlerde bir arada tutuldukları sinyalini verdiğini belirtiyor.

Muhtemelen kedi üretimi endüstrisinde çalışan insanlar, ceza amacıyla ya da kediler arasındaki kavgaları ayırmaya çalışırken bu yaralanmalara sebep oldu.

Independent Türkçe


Bridgerton yıldızı Nicola Coughlan'dan "büyük pişmanlık" itirafı

Luke Newton ve Nicola Coughlan, Bridgerton'da (Netflix)
Luke Newton ve Nicola Coughlan, Bridgerton'da (Netflix)
TT

Bridgerton yıldızı Nicola Coughlan'dan "büyük pişmanlık" itirafı

Luke Newton ve Nicola Coughlan, Bridgerton'da (Netflix)
Luke Newton ve Nicola Coughlan, Bridgerton'da (Netflix)

Nicola Coughlan, kendisini yıldız yapan Bridgerton rolüyle ilgili "pişmanlık" duyduğunu açıkladı.

39 yaşındaki İrlandalı oyuncu, 2018'de başlayan popüler komedi dizisi Derry Girls'te örnek öğrenci Clare'i canlandırarak şöhret kazanmış ancak Hollywood'daki konumunu, Netflix'in şehvet dolu dönem draması Bridgerton'daki rolüyle sağlamlaştırmıştı.

Coughlan'ın canlandırdığı Penelope Featherington karakteri dizide ilk sezondan itibaren yer alsa da 2024'teki üçüncü sezona kadar merkezi rolde değildi. Bu sezonda Luke Newton'ın hayat verdiği Colin Bridgerton'la birlikte romantik başrolleri paylaşmıştı.

Coughlan'ı uluslararası izleyiciye tanıtan bu rolle hayran kitlesi hızla arttı. Bu durum, oyuncuyu şaşkına çevirerek o zamandan bu yana bir miktar pişmanlık duymasına yol açtı.

The Observer'a yakın zamanda verdiği röportajda Coughlan, "Bunun beni ünlü yapacağını hiç düşünmemiştim, ki bu gerçekten aptalca geliyor" dedi. 

Aslında daha sonra bu rolün beni bu kadar tanınır hale getirmesinden büyük pişmanlık duydum ve ve bir süre gözlerden uzak durdum.

Bunun sonucunda maruz kaldığı mahremiyet ihlallerinden bahseden Coughlan, bir cenazede ve "çok hassas tıbbi durumlarda" bile kendisinden fotoğraf istendiğini anlattı.

Oyuncu, "Sanırım insan, kendisi asla böyle bir şey yapmayacağı için başkalarının da yapmayacağını varsayıyor" diye konuştu. 

Ama yapıyorlar.

Oyuncu, şöhretinin artık biraz azalmasından memnun olduğunu belirtti ancak yaşadıklarından sonra gişe canavarı yapımlarda rol almak için özellikle çabalamak istemediğini de ekledi.

"Başarılı kişiler görüyorum ve her gişe canavarı filmde rol almak istediklerini söylüyorlar ama ben 'Yok, hayır' diye yaklaşıyorum" diyen Coughlan, son zamanların en büyük gişe başarılarından birine imza atan Barbie'de oynadığını kabul etse de bunun "kısacık" bir rol olduğunu ekledi.

Oyuncu, Greta Gerwig'in 2023 yapımı filminde kısa bir kameo rolü üstlenen birkaç oyuncudan biriydi. Filmde Diplomat Barbie karakterini canlandırmıştı.

Aktris, "O seviyede bir şeyin peşinden koşmak istemem" dedi. 

Eğer tekrar olursa 'Tamam' derim. Ama peşinden koşmak bana göre değil.

Coughlan, Bridgerton sayesinde kazandığı muazzam şöhretle daha önce Derry Girls'le elde ettiği tanınırlığı birbirinden ayırdı. Oyuncu, "Bu bana sahte bir güvenlik hissi verdi" ifadelerini kullandı. 

Çünkü popüler bir dizide oynamakla etrafında tutkulu bir hayran topluluğu oluşmuş bir dizide oynamak çok farklı şeyler. İkisi aynı değil.

sxdfrgthy
Dylan Llewellyn, Saoirse-Monica Jackson, Jamie-Lee O'Donnell, Nicola Coughlan ve Louisa Harland, Kuzey İrlanda sorununun yaşandığı dönemde geçen komedi dizisi Derry Girls'de (Channel 4)

Bu nedenle Coughlan'ın, Bridgerton'ın gelecek yıl gösterime girecek 5. sezonunda daha az rol alması şaşırtıcı değil. Ancak hayranları onu Steve Martin, Martin Short ve Selena Gomez'in de rol aldığı komedi dizisi Only Murders in the Building'de izleyebilecek.

Coughlan ayrıca Channel 4'un iki bölümlük Britanya draması I Am Helen'da da başrol oynayacak. Dominic Savage'ın BAFTA ödüllü antoloji dizisinin devamı olan ilk bölüm pazartesi gecesi (16 Kasım) izleyicilerle buluşacak.

Independent Türkçe