İstanbul’da imzalanacak Tahıl Sevkiyatı Anlaşması hakkında ne biliyoruz?

Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu (AP)

Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu, Ukrayna tahılının Karadeniz limanlarından sevkiyatına ilişkin anlaşmanın imza törenine katılmak üzere İstanbul’a geldi.
Dolmabahçe Ofisi’nde 16.30’da gerçekleştirilecek Tahıl Sevkiyatı Anlaşması imza törenine Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres ve Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar katılacak.
Moskova, zorlu müzakere turlarından sonra ulaşılan anlaşmanın şartlarına yönelik ayrıntıları vermedi. Ancak, Rus gübrelerinin sevkiyatı da dahil olmak üzere, Rusya’nın öne sürdüğü koşullara yanıt verilmiş gibi görünüyor.
Rus devlet medyasında yer alan haberlere göre bu, deniz yollarının gemilerin hareketine tamamen açılmasına izin veren bir anlaşma ile ilgili değil.
Taraflar, Rusya’nın Ukrayna’nın ‘Rus kuvvetlerinin Ukrayna liman ve şehirlerine ilerlemesini engellemek için Karadeniz ve Azak Denizi sularına yerleştirdiğini’ öne sürdüğü mayınların tamamen temizlenmesi konusunda anlaşmaya varamadı.
Bu bağlamda anlaşma, İstanbul merkezli bir BM izleme grubunun gözetiminde faaliyet gösterecek gemilerin hareketi için güvenli bir koridor sağlıyor.
Rus devletine bağlı haber ajansı RIA Novosti, anlaşmanın güvenli koridorun önümüzdeki haftalarda faaliyete geçmesinin yolunu açtığını ve katılımcı taraflarca dile getirilen konularda garantiler alındığını bildirdi.
Dörtlü görüşmelerde varılan anlaşmaya göre, BM çalışma grupları, Türkiye ve Rusya savunma bakanlıklarıyla koordineli olarak, Ukrayna limanlarından tahıl yüklü gemilere uluslararası sulara girmesi ve önceden belirlenmiş güvenli koridorları takip etmesi konusunda rehberlik edecek.
Müzakerelere katılan Rus bir kaynak RIA Novosti’ye verdiği demeçte, anlaşmayı hazırlama sürecinin son derece zor olduğuna dikkati çekti.
Söz konusu kaynak, “Elbette zorluklar oldu. Bunlar son dakikaya kadar sürdü. Müzakereler, bir fikir birliği formülünün bulunmasına yardımcı oldu ve temas noktaları belirlendi. Başta Rusya olmak üzere taraflar çok yapıcı bir yaklaşım sergilediler” dedi.
Rus kaynakları katılımcı taraflara verilen garantilerin niteliğini ve eylem mekanizmalarını açıklamadı.
Rusya, Ukrayna’dan tahıl taşınmasını kolaylaştırma konusunda bir anlaşmanın imzalanması için Rus gübre ve tahıllarının sevkiyatını şart koştu. Bu nedenle bu konu bir sonraki aşamada anlaşmanın uygulanmasının istikrara kavuşturulması açısından özel bir önem taşıyor.
Rusya’nın bu şartıyla ilgili ikilem şu; Rus tahıl ve gübreleri, Batı yaptırımlarının Rusya’dan transferini yasakladığı maddelerde yer almadığı için ilk etapta zorlukla karşılaşmıyor. Ancak yaptırımlar, Rus gemi ve limanlarının hareketine tam kısıtlamalar getiriyor.
Bu da, Moskova’nın yeni anlaşmanın uygulanmasını kolaylaştırmak için bir koşul olarak bu kısıtlamaların kaldırılmasını talep ettiği anlamına geliyor.
Kremlin tarafından bir süre önce yapılan açıklamada, “Ukrayna’dan tahıl sevkiyatı konusunda bir anlaşmaya varmak dünyadaki gıda sorununu çözmeyecek. Çünkü Ukrayna’daki tahıl rezervlerinin hacmi, ihracatta ciddi zorluklarla karşılaşan Rus rezervlerine kıyasla sadece sınırlı bir bölümü temsil ediyor” ifadeleri kullanılmıştı.