ABD, Libya’daki çatışmanın tarafları arasında arabuluculuk yapıyor

Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdulhamid Dibeybe ve İtalya’nın Trablus Büyükelçisi Giuseppe Buccino Grimaldi
Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdulhamid Dibeybe ve İtalya’nın Trablus Büyükelçisi Giuseppe Buccino Grimaldi
TT

ABD, Libya’daki çatışmanın tarafları arasında arabuluculuk yapıyor

Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdulhamid Dibeybe ve İtalya’nın Trablus Büyükelçisi Giuseppe Buccino Grimaldi
Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdulhamid Dibeybe ve İtalya’nın Trablus Büyükelçisi Giuseppe Buccino Grimaldi

ABD'nin Trablus Büyükelçisi ve Libya Özel Temsilcisi Richard Norland, Libya’da iktidar için çekişen iki hükümetin iki başkanı arasındaki arabuluculuk hattına tekrar girdi.
Norland dün yaptığı açıklamada, Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdulhamid Dibeybe ve Tobruk’taki Temsilciler Meclisi tarafından Başbakan atanan Fethi Başağa ile telefon görüşmeleri yaptığını bildirdi.
Büyükelçi, Dibeybe ve Başağa’nın şiddetten kaçınmak ve ‘trajik ölümlerin’ ardından ülkede sükunet yollarının bulunması konusunda kararlı olduklarını belirtti.
Norland bu ifadeler ile başkent Trablus ve Misrata’da 3’ü sivil 16 kişinin ölümüne ve 52 kişinin yaralanmasına yol açan son çatışmalara atıfta bulundu.
Norland, Başağa’nın silahlı gruplar tarafından siyasi ifade haklarının tehdit edilmesinin yanı sıra Dibeybe’nin kamu düzenini bozacağını düşündüğü adımlarıyla ilgili endişelerini karşı tarafa aktardığını vurguladı.
Meşruiyet konusunun sadece seçimlerle çözülebileceğinin altını çizen Norland, söz konusu telefon görüşmelerinde seçimlere bir an önce ivme kazandırmak için atılabilecek olası adımları da ele aldı.
Başağa ise, siyasi kargaşayı durdurmak için birlikte çalışma gereği konusunda Norland ile hemfikir olduğunu söyleyerek, yolsuzluk yapanlar ve bozguncuların asla reformcu olamayacağını belirtti.
Başağa, Libya devletini boğan ve kalkınmasını engelleyen yolsuzluk çetesinden kurtulmalarını sağlayacak özgür ve adil seçimlerin yapılması ve sivillerin güvenliğinin korunması konusunda istekli olduğunu söyledi.

Başağa hükümetinin Sağlık Bakanı: Saldırıya uğramadım
Başağa hükümetinin Sağlık Bakanı ve resmi sözcüsü Osman Abdulcelil, saldırıya uğradığı veya arabasının çalındığına dair haberleri yalanladı.
Abdulcelil, “Bu haber önceki gün Zaviye’de düzenlenen Batı Bölgesi Faaliyetleri Forumu’nu bozmayı amaçlayan taraflarca yayılıyor” dedi.
Ancak Zaviye şehrinin İleri Gelenler Meclisi bu toplantıyı reddetti ve şehirdeki tüm devrimcilerin liderlerini çekişme ve çatışmadan kaçınmaya çağırdı.

Dibeybe, İtalya’nın Trablus Büyükelçisi ile görüştü
Dibeybe, İtalya’nın Trablus Büyükelçisi Giuseppe Buccino Grimaldi ile ülkenin siyasi durumu ve devreye alınan bir dizi ortak ekonomik konu hakkında görüştüğünü söyledi.
Milletvekili ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinin bir an önce yapılmasının gerekli olduğunu ifade eden Dibeybe, İtalyan Büyükelçi’nin ülkede petrol üretiminin yeniden başlamasından memnun olduğunu söyledi.
Ancak, Petrol Hilali Bölgesi’nin ileri gelenleri, Ulusal Petrol Kurumu’nun (NOC) görevden alınan başkanı Mustafa Sanallah’ın görevine iade edilmeye çalışılması durumunda petrol sahaları ve limanları yeniden kapatmakla tehdit etti.

Trablus’ta gerilim sürüyor
Trablus’ta görevden alınan Askeri İstihbarat Dairesi eski Başkanı Usame el-Cuveyli’ye bağlı silahlı konvoyların hareketinin gözlemlenmesinin ardından şehirde askeri ve güvenlik gerilimi devam etti.
Dibeybe hükümetine bağlı Sosyal İşler Bakanlığı’ndan bir ekip, Trablus’un doğusunda çatışmalara sahne olan bölgelerdeki hasarı tespit etmeye ve halkın acil ihtiyaçlarını belirlemeye başladı.
Bakanlık, bu bölgelerdeki çocuk ve yaşlılar başta olmak üzere ailelere psikososyal destek sağlamak için bir ekip oluşturulduğunu bildirdi.

Nazuri ve Haddad’ın görüşmesi bekleniyor
Halife Hafter liderliğindeki Ulusal Ordu Genelkurmay Başkanı Abdurrezzak en-Nazuri’nin Dibeybe başkanlığındaki Ulusal Birlik Hükümeti’ne bağlı Genelkurmay Başkanı Muhammed el-Haddad ile 5+5 Ortak Askeri Komite’nin huzurunda Çarşamba günü görüşmesi bekleniyor.
Bu toplantıya hazırlık olarak, Nazuri dün Racma’daki Ulusal Ordu karargahında Askeri Komite üyeleri ve askeri yetkililer ile bir araya geldi.
Haddad, askeri kurumun birleştirilmesi ve ateşkes sağlanmasını görüşmek üzere 5+5 Ortak Askeri Komite’nin toplantıları çerçevesinde geçen Pazartesi günü Trablus’ta Nazuri ile görüştü.



ABD’nin İsrail Büyükelçisi, Gazze'de yaşanan insanlık dramına karşı uyarıları engelledi

İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)
İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)
TT

ABD’nin İsrail Büyükelçisi, Gazze'de yaşanan insanlık dramına karşı uyarıları engelledi

İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)
İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)

ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) çalışanları, 2024’ün ilk aylarında, Gazze’nin kuzeyinde gıda ve tıbbi yardım eksikliğinin kritik boyutlara ulaştığına dair uyarılarını, dönemin ABD Başkanı Joe Biden yönetimindeki üst düzey yetkililere iletti. Şarku'l Avsat'ın Reuters’tan aktardığı habere göre, söz konusu uyarılar kurum içi yazışmalar yoluyla yapıldı.

Hamas’ın 7 Ekim 2023’teki saldırılarının ve İsrail’in Gazze’ye kara harekâtının üzerinden üç ay geçtikten sonra hazırlanan iç mesajda, Ocak ve Şubat aylarında iki aşamada bölgeye giden Birleşmiş Milletler çalışanlarının sahada gözlemlediği sarsıcı manzaralar ayrıntılı biçimde yer aldı.

frgtyu7
Gazze Şeridi’nin kuzeyindeki Beyt Lahiya’da, hayır mutfağından pişmiş yemek almak için bekleyen Filistinliler, 28 Nisan 2025 (Reuters)

Çalışanlar, yollarda insan uyluk kemiği ve başka kemikler gördüklerini, araçlarda bırakılmış cesetlere rastladıklarını aktardı. Ayrıca özellikle gıda ve temiz içme suyu başta olmak üzere insani ihtiyaçlarda “felaket düzeyinde” bir eksiklik bulunduğunu vurguladılar.

Ancak Reuters’in görüştüğü dört eski yetkili ile incelenen belgelere göre, ABD’nin İsrail Büyükelçisi Jack Lew ve yardımcısı Stephanie Hallett, telgrafların yeterli tarafsızlık içermediği gerekçesiyle ABD hükümeti içinde daha geniş biçimde dağıtılmasını engelledi.

Gazze’deki duruma resmî itiraf meselesi

Altı eski ABD’li yetkili, Şubat 2024’te gönderilen telgrafın, yılın ilk yarısında iletilen ve İsrail’in Gazze’ye yönelik savaşı nedeniyle sağlık, gıda, hijyen koşullarındaki hızlı bozulmayı ve toplumsal düzenin çöküşünü belgeleyen beş telgraftan biri olduğunu söyledi.

vf
Gazze Şeridi’nin kuzeyindeki Cibaliye’de, savaşta yıkılan binaların enkazı arasında yürüyen Filistinliler, 6 Ocak 2026 (Reuters)

Reuters bu telgraflardan birini inceledi. Diğer dört telgrafın da Lew ve Hallett tarafından “tarafsızlık” kaygısıyla engellendiğini, içeriklerini bilen dört eski yetkili doğruladı.

Üç eski ABD’li yetkili, bu telgraflardaki ayrıntıların olağanüstü derecede sarsıcı olduğunu ve yönetim içinde geniş biçimde paylaşılsaydı üst düzey karar alıcıların dikkatini çekeceğini belirtti. Yetkililere göre bu durum, Biden’ın aynı ay yayımladığı ve ABD istihbarat ve silah tedarikini İsrail’in uluslararası hukuka uyumuna bağlayan ulusal güvenlik muhtırasına yönelik denetimi de sıkılaştırabilirdi.

O dönem USAID’de Batı Şeria ve Gazze’den sorumlu bilgi birimi başkan yardımcısı olan Andrew Hall, “Telgraflar insani bilgiyi aktarmanın tek yolu değildi; ancak büyükelçinin Gazze’deki gerçek durumu resmen kabul etmesi anlamına gelirdi” dedi.

ABD’nin Kudüs Büyükelçiliği, bölgedeki diğer büyükelçiliklerden gelenler de dahil olmak üzere Gazze’ye ilişkin telgrafların çoğunun hazırlanması ve dağıtımını denetliyordu. Üst düzey bir eski yetkili, Büyükelçi Lew ve yardımcısı Hallett’in sık sık USAID yönetimine, telgraflardaki bilgilerin zaten medyada geniş biçimde yer aldığını söylediklerini aktardı.

Eski Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile Biden’ın temsilcileri, söz konusu telgrafların hiçbir zaman ABD hükümetinin üst kademelerine ulaşmadığı iddiasına ilişkin yorum taleplerine yanıt vermedi.

Gazze savaşı, Hamas’ın 7 Ekim 2023’te düzenlediği ve 1.250’den fazla kişinin öldüğü saldırıların ardından başladı. Filistin Sağlık Bakanlığı verilerine göre Gazze’de hayatını kaybedenlerin sayısı 71 bini aştı.

ABD Başkanı Donald Trump, geçen yıl eylülde Beyaz Saray’da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun yanında Gazze için barış planını açıklamış olsa da, çatışmalar durmadı. Filistin Sağlık Bakanlığı’na göre, ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana yaklaşık 481 kişi daha öldürüldü.

Biden yönetiminin savaş boyunca İsrail’e verdiği destek, Demokrat Parti içinde derin bir bölünmeye yol açtı ve konu parti adayları açısından hâlâ çözülmüş değil. Reuters/Ipsos’un geçen ağustosta yaptığı ankete göre, Demokratların yüzde 80’inden fazlası İsrail’in Gazze’deki askerî karşılığının aşırı olduğunu ve ABD’nin açlık riskiyle karşı karşıya olan Gazze halkına yardım etmesi gerektiğini düşünüyor.


Hamas'ın silahları birkaç gün içinde arabulucuların masasında olacak

Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)
Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)
TT

Hamas'ın silahları birkaç gün içinde arabulucuların masasında olacak

Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)
Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)

Gazze'de Filistinli gruplar içindeki kaynaklar Şarku’l Avsat'a, Hamas ile silah meselesi konusunda "genel istişarelerin" devam ettiğini doğruladı. Bir kaynak, "özellikle Gazze Şeridi'ndeki hükümet operasyonlarının (Gazze İdari Komitesi'ne) devredilmesiyle birlikte, grupların silahları konusunda arabulucularla daha ciddi görüşmelerin önümüzdeki günlerde başlayacağını" ifade etti.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Hamas ve diğer grupların silahsızlandırılmasını ateşkesin ikinci aşamasının uygulanması için temel bir koşul olarak görürken, Filistin hareketi silahlarının akıbetini bu konuda "ulusal bir uzlaşmaya" bağlıyor.

Hamas'tan bir kaynak Şarku’l Avsat'a, silahların akıbeti konusunun "kamuoyu istişareleri" aşamasında olduğunu söyledi.

Kaynaklar, "kapsamlı ve kapsayıcı bir ulusal çerçeve" oluşturulmasının gerekliliğini vurguladı. Ayrıca, "Filistinli gruplarla bazı istişarelerin yapıldığını ve bu konuyu ele alacak ciddi görüşmeler sırasında arabuluculara sunulmak üzere bir önerinin hazırlandığını" vurguladılar.


Halep, savaşın tozunu üzerinden atarak iddialı projelerle eski canlılığına kavuşuyor

Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)
Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)
TT

Halep, savaşın tozunu üzerinden atarak iddialı projelerle eski canlılığına kavuşuyor

Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)
Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)

Suriye'nin Halep şehri, savaş ve depremin tozunu üzerinden atıyor ve özellikle iddialı projelerle tarihi çarşısında yavaş yavaş eski canlılığını ve ruhunu yeniden kazanıyor.

UNESCO tarafından koruma altına alınan bu tarihi çarşı, Bab Antakya'dan Halep Kalesi civarına kadar uzanan onlarca çarşıyı içerir. Memlük, Zengi ve Osmanlı dönemlerine ait hamamlar ve kervansaraylara ev sahipliği yapar; her bir çarşının belirli bir zanaat veya emtia konusunda uzmanlaşmış olmasıyla öne çıkar.

Kültür Bakanlığı ve uluslararası ortaklar, 2018'den bu yana restorasyon projeleri başlattı; bu projeler arasında 40 çarşıdan 13'ünün yeniden açılması ve yüzlerce dükkanın sahiplerine iade edilmesi yer alıyor. Bu çalışmalarda orijinal taşlar ve yetenekli el işçiliği kullanılıyor.

Mimar Fatima Hulendi Şarku’l Avsat'a verdiği demeçte, Halep'in tarihi çarşısının estetiği ve benzersizliği hakkında coşku ve gururla konuşuyor ve "El-Sakatiyye 1" çarşısrının, Bab Antakya'dan Suk el-Zerb'e uzanan düz bir hat üzerinde yer alması nedeniyle Halep'teki eski çarşılar için hayati bir damar olduğunu belirtiyor.