İsrail hükümeti 'Ürdün Kapısı' projesini onayladı

Ürdün Kralı, geçen Çarşamba günü Amman'da İsrail Başbakanı'nı kabul etti (DPA)
Ürdün Kralı, geçen Çarşamba günü Amman'da İsrail Başbakanı'nı kabul etti (DPA)
TT

İsrail hükümeti 'Ürdün Kapısı' projesini onayladı

Ürdün Kralı, geçen Çarşamba günü Amman'da İsrail Başbakanı'nı kabul etti (DPA)
Ürdün Kralı, geçen Çarşamba günü Amman'da İsrail Başbakanı'nı kabul etti (DPA)

İsrail hükümeti dün (Pazar) olağan oturumunda “Ürdün Kapısı” projesinin uygulanmasını onayladı. İki ülke arasında dünya çapında işçileri, mühendisleri, yöneticileri ve pazarlamacıları içerecek projede ortak bir sanayi bölgesini yeniden inşa etmek ve büyük bir park ve bahçe kurmak hedefleniyor. 
İsrail Başbakanı Yair Lapid, bu kararı iki ülke arasında geçerli olması gereken normal ilişkilerde doğal bir sıçrama olarak değerlendirdi. Lapid, oturumda yaptığı konuşmada şunları söyledi: “Ürdün ile barış anlaşmasının imzalanmasından 28 yıl sonra iki ülke arasındaki iyi komşuluk ilişkilerini bir adım ileriye taşıyoruz ve bu, bölgenin kalkınmasına ve güçlenmesine büyük katkı sağlayacak bir atılımdır. Geçen hafta Amman'da Kral Abdullah'ı ziyaretim sırasında bu projenin nihai detayları üzerinde anlaşmaya varıldı. Şimdi tüm vaktimizi iki ülkeye çalışma alanları sağlayacak, ekonomik ve siyasi ilişkileri ilerletecek, barışı ve dostluğu derinleştirecek bu girişimi uygulamaya adayacağız” dedi. 
İsrail Başbakanı Lapid ve İsrail Bölgesel İşbirliği Bakanı İsavi Frej, hükümete bu projeyi sundular ve proje oybirliğiyle onaylandı. Freij'e göre, "Ürdün Kapısı", gümrüksüz operasyonel bir sanayi bölgesinin kurulması yoluyla iki ülke arasındaki ekonomik işbirliğini derinleştirmeyi ve güçlendirmeyi amaçlayan Ürdün ve İsrail arasındaki ortak bir proje. 
Freij sözlerini şöyle sürdürdü: “Bu, ilk olarak güneş enerjisi karşılığında su ihraç etme anlaşması çerçevesinde, geçen yıl Ürdün ile ilişkileri güçlendirmede kaydettiğimiz büyük ilerlemenin bir parçası. Şimdi sadece yönetimler arasında değil, halklar arasında da sivil barış vizyonunu güçlendiren bu kararla aramızdaki barış, iki ülke vatandaşlarının meyvelerini almasına olanak tanıyan ekonomik ve sivil iş birliği olmadan tamamlanmış sayılmaz.” 
Proje, İsrail ve Ürdünlü girişimcilerin ve iş adamlarının doğrudan iletişim kurmasını sağlayacak, sınır boyunca yer alan ortak bir sanayi bölgesi ile ilgili. Ticaret, teknoloji ve yerel sanayi alanlarında da projeler üretilecek. 
Şarku’l Avsat’ın DPA’dan aktardığı habere göre İsrail Ulaştırma ve Yol Güvenliği Bakanı Merav Michaeli şunları söyledi: “Ürdün Krallığı ile ilişkileri geliştirecek her önlemi memnuniyetle karşılıyorum; Ürdün'ü tüm bölgenin istikrarı için kritik öneme sahip stratejik bir ortak olarak görüyoruz.” 
İsrail hükümetinin açıklamasına göre, yeni planda ortak bir milli parkın kurulması ve geliştirilmesi, engellerin kaldırılması, planlama ve yasal konuların modernizasyonu da yer alıyor. Bazı bakanlar, Binyamin Netanyahu döneminde bozuk olan Ürdün ile ilişkileri geliştiren bu hükümetteki son girişimin öneminden bahsetti. 
Müzakereler sırasında, alternatif Başbakan Naftali Bennett, kabine toplantısının kapalı bölümünde şunları söyledi: “Netanyahu, iki Ürdünlü'yü vurarak öldüren korumayla yan yana fotoğrafını Instagram’da paylaşarak Ürdün ile İsrail’in arasının açılmasına neden oldu.”  
Bennett bununla, 2017'de Amman'daki İsrail büyükelçiliğinde görev yapan bir korumanın iki Ürdün vatandaşını öldürdüğü sırada meydana gelen olayı kastediyor. 
Ürdün makamları, söz konusu İsrailli korumanın sınır dışı edilmesine karar vererek iki ülke arasında derin bir krize neden oldu. 
O sırada Ürdün Kralı 2. Abdullah şu açıklamayı yapmıştı: “Netanyahu'nun kışkırtıcı davranışı bölgesel güvenliği tehdit ediyor ve aşırılık yanlılarını kışkırtıyor. İsrail hükümeti suçu siyasi bir gösteri olarak görmek yerine sorumluluklarını üstlenmeli ve katilin yargılanmasını da içeren önlemler almalı.” 



ABD’nin İsrail Büyükelçisi, Gazze'de yaşanan insanlık dramına karşı uyarıları engelledi

İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)
İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)
TT

ABD’nin İsrail Büyükelçisi, Gazze'de yaşanan insanlık dramına karşı uyarıları engelledi

İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)
İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)

ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) çalışanları, 2024’ün ilk aylarında, Gazze’nin kuzeyinde gıda ve tıbbi yardım eksikliğinin kritik boyutlara ulaştığına dair uyarılarını, dönemin ABD Başkanı Joe Biden yönetimindeki üst düzey yetkililere iletti. Şarku'l Avsat'ın Reuters’tan aktardığı habere göre, söz konusu uyarılar kurum içi yazışmalar yoluyla yapıldı.

Hamas’ın 7 Ekim 2023’teki saldırılarının ve İsrail’in Gazze’ye kara harekâtının üzerinden üç ay geçtikten sonra hazırlanan iç mesajda, Ocak ve Şubat aylarında iki aşamada bölgeye giden Birleşmiş Milletler çalışanlarının sahada gözlemlediği sarsıcı manzaralar ayrıntılı biçimde yer aldı.

frgtyu7
Gazze Şeridi’nin kuzeyindeki Beyt Lahiya’da, hayır mutfağından pişmiş yemek almak için bekleyen Filistinliler, 28 Nisan 2025 (Reuters)

Çalışanlar, yollarda insan uyluk kemiği ve başka kemikler gördüklerini, araçlarda bırakılmış cesetlere rastladıklarını aktardı. Ayrıca özellikle gıda ve temiz içme suyu başta olmak üzere insani ihtiyaçlarda “felaket düzeyinde” bir eksiklik bulunduğunu vurguladılar.

Ancak Reuters’in görüştüğü dört eski yetkili ile incelenen belgelere göre, ABD’nin İsrail Büyükelçisi Jack Lew ve yardımcısı Stephanie Hallett, telgrafların yeterli tarafsızlık içermediği gerekçesiyle ABD hükümeti içinde daha geniş biçimde dağıtılmasını engelledi.

Gazze’deki duruma resmî itiraf meselesi

Altı eski ABD’li yetkili, Şubat 2024’te gönderilen telgrafın, yılın ilk yarısında iletilen ve İsrail’in Gazze’ye yönelik savaşı nedeniyle sağlık, gıda, hijyen koşullarındaki hızlı bozulmayı ve toplumsal düzenin çöküşünü belgeleyen beş telgraftan biri olduğunu söyledi.

vf
Gazze Şeridi’nin kuzeyindeki Cibaliye’de, savaşta yıkılan binaların enkazı arasında yürüyen Filistinliler, 6 Ocak 2026 (Reuters)

Reuters bu telgraflardan birini inceledi. Diğer dört telgrafın da Lew ve Hallett tarafından “tarafsızlık” kaygısıyla engellendiğini, içeriklerini bilen dört eski yetkili doğruladı.

Üç eski ABD’li yetkili, bu telgraflardaki ayrıntıların olağanüstü derecede sarsıcı olduğunu ve yönetim içinde geniş biçimde paylaşılsaydı üst düzey karar alıcıların dikkatini çekeceğini belirtti. Yetkililere göre bu durum, Biden’ın aynı ay yayımladığı ve ABD istihbarat ve silah tedarikini İsrail’in uluslararası hukuka uyumuna bağlayan ulusal güvenlik muhtırasına yönelik denetimi de sıkılaştırabilirdi.

O dönem USAID’de Batı Şeria ve Gazze’den sorumlu bilgi birimi başkan yardımcısı olan Andrew Hall, “Telgraflar insani bilgiyi aktarmanın tek yolu değildi; ancak büyükelçinin Gazze’deki gerçek durumu resmen kabul etmesi anlamına gelirdi” dedi.

ABD’nin Kudüs Büyükelçiliği, bölgedeki diğer büyükelçiliklerden gelenler de dahil olmak üzere Gazze’ye ilişkin telgrafların çoğunun hazırlanması ve dağıtımını denetliyordu. Üst düzey bir eski yetkili, Büyükelçi Lew ve yardımcısı Hallett’in sık sık USAID yönetimine, telgraflardaki bilgilerin zaten medyada geniş biçimde yer aldığını söylediklerini aktardı.

Eski Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile Biden’ın temsilcileri, söz konusu telgrafların hiçbir zaman ABD hükümetinin üst kademelerine ulaşmadığı iddiasına ilişkin yorum taleplerine yanıt vermedi.

Gazze savaşı, Hamas’ın 7 Ekim 2023’te düzenlediği ve 1.250’den fazla kişinin öldüğü saldırıların ardından başladı. Filistin Sağlık Bakanlığı verilerine göre Gazze’de hayatını kaybedenlerin sayısı 71 bini aştı.

ABD Başkanı Donald Trump, geçen yıl eylülde Beyaz Saray’da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun yanında Gazze için barış planını açıklamış olsa da, çatışmalar durmadı. Filistin Sağlık Bakanlığı’na göre, ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana yaklaşık 481 kişi daha öldürüldü.

Biden yönetiminin savaş boyunca İsrail’e verdiği destek, Demokrat Parti içinde derin bir bölünmeye yol açtı ve konu parti adayları açısından hâlâ çözülmüş değil. Reuters/Ipsos’un geçen ağustosta yaptığı ankete göre, Demokratların yüzde 80’inden fazlası İsrail’in Gazze’deki askerî karşılığının aşırı olduğunu ve ABD’nin açlık riskiyle karşı karşıya olan Gazze halkına yardım etmesi gerektiğini düşünüyor.


Hamas'ın silahları birkaç gün içinde arabulucuların masasında olacak

Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)
Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)
TT

Hamas'ın silahları birkaç gün içinde arabulucuların masasında olacak

Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)
Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)

Gazze'de Filistinli gruplar içindeki kaynaklar Şarku’l Avsat'a, Hamas ile silah meselesi konusunda "genel istişarelerin" devam ettiğini doğruladı. Bir kaynak, "özellikle Gazze Şeridi'ndeki hükümet operasyonlarının (Gazze İdari Komitesi'ne) devredilmesiyle birlikte, grupların silahları konusunda arabulucularla daha ciddi görüşmelerin önümüzdeki günlerde başlayacağını" ifade etti.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Hamas ve diğer grupların silahsızlandırılmasını ateşkesin ikinci aşamasının uygulanması için temel bir koşul olarak görürken, Filistin hareketi silahlarının akıbetini bu konuda "ulusal bir uzlaşmaya" bağlıyor.

Hamas'tan bir kaynak Şarku’l Avsat'a, silahların akıbeti konusunun "kamuoyu istişareleri" aşamasında olduğunu söyledi.

Kaynaklar, "kapsamlı ve kapsayıcı bir ulusal çerçeve" oluşturulmasının gerekliliğini vurguladı. Ayrıca, "Filistinli gruplarla bazı istişarelerin yapıldığını ve bu konuyu ele alacak ciddi görüşmeler sırasında arabuluculara sunulmak üzere bir önerinin hazırlandığını" vurguladılar.


Halep, savaşın tozunu üzerinden atarak iddialı projelerle eski canlılığına kavuşuyor

Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)
Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)
TT

Halep, savaşın tozunu üzerinden atarak iddialı projelerle eski canlılığına kavuşuyor

Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)
Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)

Suriye'nin Halep şehri, savaş ve depremin tozunu üzerinden atıyor ve özellikle iddialı projelerle tarihi çarşısında yavaş yavaş eski canlılığını ve ruhunu yeniden kazanıyor.

UNESCO tarafından koruma altına alınan bu tarihi çarşı, Bab Antakya'dan Halep Kalesi civarına kadar uzanan onlarca çarşıyı içerir. Memlük, Zengi ve Osmanlı dönemlerine ait hamamlar ve kervansaraylara ev sahipliği yapar; her bir çarşının belirli bir zanaat veya emtia konusunda uzmanlaşmış olmasıyla öne çıkar.

Kültür Bakanlığı ve uluslararası ortaklar, 2018'den bu yana restorasyon projeleri başlattı; bu projeler arasında 40 çarşıdan 13'ünün yeniden açılması ve yüzlerce dükkanın sahiplerine iade edilmesi yer alıyor. Bu çalışmalarda orijinal taşlar ve yetenekli el işçiliği kullanılıyor.

Mimar Fatima Hulendi Şarku’l Avsat'a verdiği demeçte, Halep'in tarihi çarşısının estetiği ve benzersizliği hakkında coşku ve gururla konuşuyor ve "El-Sakatiyye 1" çarşısrının, Bab Antakya'dan Suk el-Zerb'e uzanan düz bir hat üzerinde yer alması nedeniyle Halep'teki eski çarşılar için hayati bir damar olduğunu belirtiyor.