Taliban, iktidardaki birinci yılını devirdi: Eğitimden özgürlüklere ülkede ne değişti?

Taliban üyeleri 15 Ağustos 2021'de başkent Kabil'deki Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nı da ele geçirmişti (AP)
Taliban üyeleri 15 Ağustos 2021'de başkent Kabil'deki Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nı da ele geçirmişti (AP)
TT

Taliban, iktidardaki birinci yılını devirdi: Eğitimden özgürlüklere ülkede ne değişti?

Taliban üyeleri 15 Ağustos 2021'de başkent Kabil'deki Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nı da ele geçirmişti (AP)
Taliban üyeleri 15 Ağustos 2021'de başkent Kabil'deki Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nı da ele geçirmişti (AP)

Afganistan'ın başkenti Kabil'e 15 Ağustos 2021'de giren Taliban, iktidardaki birinci yılını devirdi.
21 yıl önceki ilk yönetiminde kadın hakları başta olmak üzere pek çok özgürlüğü kısıtlayan örgüt, bu sefer ılımlı mesajlar vermişti. Taliban ayrıca ülke ekonomisini canlandırmak için çalışacaklarını, uyuşturucuya karşı savaş açacaklarını ve ülkede güvenliği sağlayacaklarını duyurmuştu.
Dünya gündemini sarsan tarihten bu yana geçen 365 günde Taliban ne yaptı?

Ekonomik kriz devam ediyor
Halihazırda kuraklık, Kovid-19 pandemisi ve Batı destekli eski yönetime duyulan güvensizlik sebebiyle çöküşte olan ekonomiyi yönetme çabaları sonuçsuz kaldı.
Örgütün ülkedeki ilerleyişinin ardından kaçan Eşref Gani ve hükümeti, para için dışarıdan gelen yardımlara bel bağlamıştı.
Ancak uluslararası yardımların aniden kesilmesi ve ülkenin yeni yöneticilerine yaptırım uygulanmasıyla ekonomi daha da kötüleşti.
Ülkenin döviz rezervinin büyük çoğunluğuna el koyan Washington, Afganistan Merkez Bankası'nın ABD'deki yaklaşık 7 milyar dolarının serbest bırakılması için kadın haklarının iyileştirilmesini ve kapsayıcı bir hükümet kurulmasını şart koşuyor.
Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi'nin hazirandaki tahminine göre Afganistan ekonomisi bir yıllık süreçte yüzde 30-40 daraldı. Ülkede ekonomik koşulların "korkunç" olduğu sonucuna varıldı.
Öte yandan Taliban, Aralık 2021-Haziran 2022 arasında 840 milyon dolar toplandığını açıkladı. Bunun büyük kısmı gümrük gelirleri ve Pakistan'a yapılan kömür ve meyve ihracatından geliyor.
25 yıldır Afganistan'daki yasadışı ekonomik faaliyetleri inceleyen araştırmacı David Mansfield'a göreyse Taliban, uyuşturucu ticaretini vergilendirerek yılda yaklaşık 30 milyon dolar kazanıyor.
Örgüt savaşçıları yiyecek ve akaryakıt taşıyan araçlardan da kontrol noktalarından yaklaşık 245 milyon dolar topluyor.
Bununla birlikte ülkede açlık tırmanıyor. BM'ye göre Afganların yüzde 95'i aç kalıyor.
İnsan Hakları İzleme Örgütü'nde Afganistan uzmanı olarak görev yapan Fereshta Abbasi, "Afganların hayatı 15 Ağustos 2021'de alt üst oldu" dedi:
"Halk, dünyanın en kötü insani krizlerinden birinin ortasında açlıktan ölüyor."
Başkent Kabil'e martta giden insani yardım kuruluşu Açlığa Karşı Hareket'in bölge müdürü Samy Guessabi, halkın çektiklerini şöyle anlattı:
"Birçok Afgan işini kaybetti. Çalışmayı sürdüren kişilerin maaşlarıysa büyük ölçüde azaldı. Uluslararası yardımın kesilmesi de nakit krizine yol açtı. Bu yüzden insanlar birikimlerini bankadan çekemiyor bile. Ülkeyi terk eden Afganlar ise yakınlarına para göndermekte çok zorlanıyor."

Kız çocukları okula gidemiyor
ABD, dondurulan varlıkların serbest bırakılması için kız çocuklarının eğitim hakkının korunmasını şart koşsa da Taliban bu konudaki katı tutumunu sürdürüyor.
Eğitim Bakanlığı, 7-12. sınıflara eğitim veren kız okullarının 23 Mart'ta açılacağına söz ermişti. Ancak eğitimin başlarına saatler kala, kız çocukları için "şeriat kanunlarına ve Afgan kültürü ve geleneklerine uygun bir üniforma" tasarlanmadığını duyurulmuştu. Ayrıca cinsiyete göre ayrılmış okulların planlanmasında daha fazla süreye ihtiyaç olduğu kaydedilmişti. Açıklamada, bu sorunlar çözüldükten sonra kızların okula gitmesine izin verileceği savunulmuştu.
Erkek okulları, Eşref Gani hükümetinin düşmesinden hemen sonra açılırken kız ortaokulları hâlâ kapalı.
BM'ye göre yaklaşık 1,1 milyon öğrenci bu karardan etkileniyor.
Öte yandan ülkenin kuzeyindeki Kunduz ve Mezar-ı Şerif kentlerinde bazı kız çocukları okula gidebiliyor. Ayrıca Gazne vilayetindeki Nevabad'da İsveç Afganistan Komitesi adlı sivil toplum kuruluşunun kontrolündeki okullarda dersler devam ediyor.
Ülkenin genelinde Taliban'dan saklı okullarda da bu yasak delinerek kız çocuklarına eğitim veriliyor.

Özgürlükler kısıtlanıyor
Taliban, iktidarı ele geçirdikten sonra "özgür ve bağımsız basını" memnuniyetle karşılayacaklarını duyurmuştu. Ancak bunun ardından yayımlanan basınla ilgili kurallarla sansür uygulandığını savunan kişiler var.
Kadın gazetecilerin devlete ait kurumlarda çalışması yasaklandı. Kadınlar, özel kurumlardaysa yüzlerini dahi örtmek zorunda.
Bazı vilayetlerde gazetecilerin haber yapmadan önce bölgedeki yönetecilerden izin alması gerekiyor.
Medya şirketlerinin şarkı, pembe dizi ve eğlence programı yayımlaması yasaklandı. Reklam gelirleri de kesilen pek çok şirket kapandı.
Afganistan, Sınır Tanımayan Gazeteciler'in hazırladığı Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde 180 ülke arasında 156. sırada yer alıyor.
Kadınların ayrıca yanında erkek bir refakatçi olmadan kısa mesafeler dışında seyahat etmesi yasaklandı.
Kadınların iş gücüne katılımı, örgütün iktidara gelmesinin ardından düştü.
Kamuda çalışan erkeklerin sakal bırakması ve geleneksel kıyafet giymesi zorunlu kılındı.
İçeride güvenliği kısmen sağlayan Taliban henüz tanınmıyor
Taliban'ın kontrolü sağlamasının ardından ülke genelinde bombalı saldırıların sayısı azalsa da tamamen bitmedi. Örneğin nisanda bir okuldaki patlamada en az 6 kişi öldü.
Mayısta DEAŞ'ın üstlendiği bir dizi bombalı saldırı gerçekleşti. BM verilerine göre Ağustos 2021-Haziran 2022 arasında en az 700 sivil yaşamını yitirirken 1400 kişi yaralandı.
İktidara geldiği ilk andan itibaren yönetiminin uluslararası tanınmasını talep eden örgütün çabaları sonuçsuz kaldı. Henüz hiçbir ülke Taliban iktidarını tanımıyor.
Ancak örgüt, Özbekistan'ın başkenti Taşkent'te geçen ay düzenlenen "Afganistan: Güvenlik ve Ekonomik Kalkınma" başlıklı uluslararası konferansa davet edildi. Konferans'ta ABD, Türkiye, İtalya ve İspanya gibi 30 ülkenin temsilcileri vardı.

Uyuşturucuyla mücadele sürüyor
Afganistan, eroin yapımında kullanılan afyonda uzun yıllardır en büyük kaynak konumunda. Taliban, nisanda haşhaş ekimini yasakladığını duyurdu.
Yaz başında haşhaş tarlalarının yok edileceği açıklansa da BBC, bu kararın nasıl ilerlediğine dair kesin bir veri olmadığını vurguladı.
Ülkede ayrıca metamfetamin üretiminde kullanılan efedra bitkisinde üretim, yasağa rağmen arttı.
Araştırmacı David Mansfield ise Taliban'ın uyuşturucu ticaretini vergilendirerek milyonlarca dolar kazandığını savunuyor.

Kadınlar bir yılda yaşadıklarını anlattı
Kadınlar da Taliban iktidarına geçen bir yılda yaşadıklarını anlattı. Daha önce polis memuru olarak görev yapan Meryem, işini kaybettiğini söyledi.
Örgütün, eski yönetimin altında kolluk kuvvetlerinde görev yapan kadınları aradığını söyleyen Meryem, "Beni bulmalarından hâlâ korkuyorum" dedi. Meryem iki kızını doyurmak için sokakta dilencilik yaptığını açıkladı:
"Bütün gün kimse beni tanımasın diye sokakta burkayla oturuyorum."
Başkent Kabil'de yaşayan Zehra, kadınlara kamusal alanda burka zorunluluğu getirilmesinin ardından militanlar tarafından yakalandığı anları anlattı:
"Neden başörtüsü takmadığımı sordular. Emirlerine uymak gibi bir niyetim olmamasına rağmen özür diledim ve beni bırakacaklarını düşündüm. Ama evime geldiler ve aileme, bir dahaki sefere başörtü takmadan çıkarsam tutuklanacağımı söylediler."
Zehra bunun ardından babasının kendisine ve kız kardeşlerine dışarı çıkmaları için çok az izin verdiğini belirtti.



Güney Kore, üniversitelerde kopya çekmek için yapay zekâ kullanan öğrencilere yaptırım uygulayacak

Bazı öğrencilerin derslerde kopya çekmek için başvurduğu yöntem (Reuters)
Bazı öğrencilerin derslerde kopya çekmek için başvurduğu yöntem (Reuters)
TT

Güney Kore, üniversitelerde kopya çekmek için yapay zekâ kullanan öğrencilere yaptırım uygulayacak

Bazı öğrencilerin derslerde kopya çekmek için başvurduğu yöntem (Reuters)
Bazı öğrencilerin derslerde kopya çekmek için başvurduğu yöntem (Reuters)

Güney Kore hükümeti, üniversiteye giriş sınavında kopya çekerken yakalanan kişilerin 10 yıl boyunca sınava girmesinin yasaklanacağını duyurdu. Alman Haber  Ajansı'na (DPA) göre hükümet bu tür usulsüzlükleri ihbar edenlere100 milyon wona (75 bin ABD doları) kadar ödül vermeyi planladığını açıkladı.

Eğitim Bakanlığı, kopya çekmek amacıyla yapay zekâ kullananlara cezai yaptırımlar uygulanması için kararlı adımlar atılacağını ve cezanın her olayın ayrı ayrı incelenmesiyle belirleneceğini bildirdi.

Şarku’l Avsatın Yonhap'tan aktardığına göre yetkililer, halka açık kablosuz internet ağlarının (Wi-Fi) izlenmesi gibi yöntemlerle 52 kopya vakasını tespit ederken, sınav sırasında akıllı cihaz kullanan 5 kişiyi de suçüstü yakaladı.

Hükümet, bu yıl kopyayı önlemeye yönelik tedbirlerini artırdı. Bu adımda, bu yılki yeminli vergi müşavirliği sınavında en yüksek puanı alan adayın yapay zekâ ve dijital cihazlar kullanarak kopya çektiğini itiraf etmesi üzerine kamuoyunda oluşan büyük tepki etkili oldu.

Kopyayla mücadele kapsamında, Güney Chungcheong eyaletinde bir aday akıllı gözlük kullanırken, Gyeonggi eyaletinde başka bir öğrenci ise küçük bir kamera ve kablosuz kulaklık aracılığıyla kopya çekerken yakalandı.

Güney Kore'de üniversiteye giriş için düzenlenen Akademik Yeterlilik Sınavı, çok sayıda öğrenci açısından yıllar süren yoğun hazırlığın doruk noktası olarak kabul ediliyor. Öğrencilerin hayatında önemli bir yere sahip olan sınavda, yerleştirildikleri üniversitenin ilerideki meslek hayatlarını etkileyebileceği değerlendiriliyor.


Kuzey Kore lideri, Trump’ı açıkça görmezden gelerek okul malzemeleri fabrikasını ziyaret etti

Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 29 Mayıs 2024’te Kuzey Kore’nin başkenti Pyongyang’daki Savunma Bilimleri Akademisi’ni ziyaret ederken. (KCNA – Reuters)
Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 29 Mayıs 2024’te Kuzey Kore’nin başkenti Pyongyang’daki Savunma Bilimleri Akademisi’ni ziyaret ederken. (KCNA – Reuters)
TT

Kuzey Kore lideri, Trump’ı açıkça görmezden gelerek okul malzemeleri fabrikasını ziyaret etti

Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 29 Mayıs 2024’te Kuzey Kore’nin başkenti Pyongyang’daki Savunma Bilimleri Akademisi’ni ziyaret ederken. (KCNA – Reuters)
Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 29 Mayıs 2024’te Kuzey Kore’nin başkenti Pyongyang’daki Savunma Bilimleri Akademisi’ni ziyaret ederken. (KCNA – Reuters)

Kuzey Kore devlet medyası bugün, lider Kim Jong-un’un okul malzemeleri üreten bir fabrikayı ve eğitim kurumlarını ziyaret ettiğini duyurdu. Ziyaretin, ABD Başkanı Donald Trump’ın Asya turu sırasında kendisine yönelik açık bir görmezden gelme mesajı taşıdığı değerlendirildi.

Trump, ilk başkanlık döneminde Kim ile üç kez bir araya gelmişti. Beyaz Saray’a dönmesinden bu yana da Kuzey Kore lideriyle yeniden görüşmek istediğini dile getiriyor. Ancak Pyongyang, bu davetlere karşı sessizliğini koruyor.

Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de katıldığı üçlü zirvenin ardından perşembe günü geç saatlerde Asya’dan ayrıldı. Kim ile görüşme gerçekleşmedi. Şarku’l Avsat'ın AFP’den aktardığına göre Trump, programına bu görüşmeyi ekleyemeyecek kadar yoğun olduğunu belirterek, Kim ile “bir noktada mutlaka bir araya geleceklerini” söyledi.

Bunun yerine Kuzey Kore devlet medyası, Kim’in bir fabrikada okul malzemelerini ve fen derslerinde kullanılan ekipmanları incelediği fotoğrafları yayımladı.

Kuzey Kore Merkezi Haber Ajansı’nın (KCNA) bugün yayımladığı habere göre Kim, cuma günü fabrikada üretilmesi planlanan çeşitli okul ekipmanlarının örneklerini inceledi.

KCNA’nın aktardığına göre Kim, bilim ve eğitimin “devrimcilerimizin gelecek nesillere ve devrime yönelik vizyonunun en açık ifadesi” olduğunu söyledi.

Trump daha önce Çin’de Kim ile bir görüşme gerçekleştirme ihtimalini gündeme getirmiş ve Kuzey Kore liderinin kendisiyle görüşmek “istediğini” öne sürmüştü. Ancak Pyongyang bu konuda herhangi bir açıklama yapmadı.

Kuzey Kore devlet medyası, Kim’in bu haftanın başlarında bir kayak merkezini ve Paektu Dağı’nı ziyaret ettiğini, çarşamba günü ise denizcilik üniversitesine giderek deniz savunmasının önemini vurguladığını bildirdi.

Kim ile Trump arasında daha önce gerçekleştirilen zirvelerde Pyongyang’ın nükleer programının sınırlandırılması hedeflenmiş, ancak herhangi bir anlaşmaya varılamamıştı.

Birleşmiş Milletler’in yıllardır uyguladığı yaptırımlara rağmen Kuzey Kore, anayasal güvence altına aldığı nükleer silah cephaneliğini geliştirmeyi sürdürdü. Pyongyang, nükleer silahlı devlet statüsünün geri döndürülemez olduğunu ilan etti.

Analistler, Pyongyang’ın Pekin ve Moskova ile ilişkilerini güçlendirmesinin Washington ile diyaloğa girme isteğini azalttığını değerlendiriyor. Bu durum, özellikle Trump’ın partisinin ara seçimlerde ağır bir yenilgi almasının ardından ABD Başkanı’nın diplomatik girişimlerini daha da zorlaştırıyor.


Hesapların silinmesinin ardından Hindistan’da muhalefetten Meta’nın ofisleri önünde protesto gösterileri

Hindistan Ulusal Kongre Partisi aktivistleri, Meta’nın Mumbai’deki genel merkezi önünde protesto gösterisi düzenlerken (Reuters)
Hindistan Ulusal Kongre Partisi aktivistleri, Meta’nın Mumbai’deki genel merkezi önünde protesto gösterisi düzenlerken (Reuters)
TT

Hesapların silinmesinin ardından Hindistan’da muhalefetten Meta’nın ofisleri önünde protesto gösterileri

Hindistan Ulusal Kongre Partisi aktivistleri, Meta’nın Mumbai’deki genel merkezi önünde protesto gösterisi düzenlerken (Reuters)
Hindistan Ulusal Kongre Partisi aktivistleri, Meta’nın Mumbai’deki genel merkezi önünde protesto gösterisi düzenlerken (Reuters)

Hindistan’ın ana muhalefet partisi Kongre Partisi’nin gençlik kolu tarafından bugün yayımlanan video görüntülerinde, üyelerinin Instagram hesaplarının silinmesini protesto etmek amacıyla Meta’nın ofisleri önünde polisle çatıştığı görüldü.

Şirket, kullanıcı sayısı bakımından en büyük pazarı olan Hindistan’da etkili bir siyasi grubun protestolarında yaşanan artışa ilişkin yorum yapmaktan kaçındı.

Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre Hindistan’da Başbakan Narendra Modi hükümetinin sosyal medya platformlarında sakıncalı bulduğu içeriklerin kaldırılmasına yönelik giderek sıkılaşan uygulamaları nedeniyle ifade özgürlüğü tartışmaları büyüyor.

Modi hükümeti, içeriklerin yalnızca yerel yasaları ihlal etmesi ya da kamu güvenliğine veya ulusal güvenliğe zarar verme ihtimali bulunması halinde kaldırılması talimatı verdiğini savunuyor.

Kongre Partisi ise uzun süredir Meta’yı ve diğer sosyal medya platformlarını, partiye ait hesapları kapatarak çevrim içi muhalefeti baskı altına almak ve böylece Modi hükümetine avantaj sağlamakla suçluyor.

Meta ise buna karşılık, Hindistan'daki içeriklere yönelik kısıtlamaları yerel yasalara uymak amacıyla uyguladığını belirtiyor.

İktidardaki partinin sözcüsü Pradeep Bhandari, Kongre Partisi’nin girişimlerini eleştirerek, “Haydarabad’daki Meta merkezini tahrip etmekle yetinmediler; şimdi bir de bunu sosyal medyada gururla sergiliyorlar” ifadelerini kullandı.