Angola’dan Kenya’ya… Afrika seçimlerinin sonuçları neden bu kadar tartışmalı?

Luanda’da muhalefet hazır. Odinga ise Nairobi’de bir hakem bekliyor.

Angola’daki seçim atmosferi oldukça sıcak. (AFP)

Afrika Kıtası’ndaki seçimlerin neredeyse tamamı tartışmalı geçiyor ve sonuçları sorgulanıyor. Bu duruma son olarak kaybedenlerin protesto ettiği Kenya ve Angola’daki seçimler örnek olarak gösterilebilir.
Kenyalılar, muhalefet lideri Raila Odinga’nın sonuçlara itiraz etmesinin ardından bu ay yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimlerinin sonucuyla ilgili mahkeme kararını bekliyorlar. Aynı şekilde Angola’daki muhalif güçler de Cumhurbaşkanı Joao Lourenço’ya ateşli bir rekabetin sonunda ikinci bir dönem kazandıran yasama seçimlerindeki zaferini protesto ediyor.
30 Ağustos’ta resmi sonuçlara göre muhalefete liderlik eden Angola’nın Tam Bağımsızlığı İçin Ulusal Birlik’in (UNITA) yüzde 43,95 ay elde etmesi karşısında Lourenço, iktidar partisi Angola’nın Bağımsızlığı için Halk Hareketi’nin (MPLA) yüzde 51,17 oyla parlamento seçimlerine öncülük etmesinin ardından, yeni bir dönem için cumhurbaşkanı ilan edildi.
Vatandaşlarının yarısından fazlasının yoksulluk sınırının altında olduğu Angola’da anayasanın yasama seçimlerini kazanan parti listesi başkanının cumhurbaşkanı olarak atanmasını şart koşması dolayısıyla cumhurbaşkanlığı seçimleri yapılmadı. MPLA, 1975’te bağımsızlığını kazanmasından bu yana eski Portekiz kolonisini yönetiyor.
Lourenço, nihai sonuçların ardından düzenlediği basın toplantısında “Uluslararası toplum bu seçimleri özgür, adil ve şeffaf olarak görüyor” açıklamasında bulundu. 25 yaş altındakilerin yarısının işsiz olduğu bir ülkede gençlere daha fazla iş sağlama sözü veren Lourenço, gençlerin çoğunun büyük petrol zenginliğinden faydalandığını hissetmediğini vurguladı.
Diğer yandan UNITA lideri Costa Junior, sonuçları protesto ettiğini açıkladı. Resmi istatistikler ve partisinin istatistikleri arasındaki tutarsızlıklara dikkati çeken Junior, sayıları gözden geçirmek için uluslararası bir komite kurulması çağrısı yaptı.
Gözlemciler, seçim sonuçlarıyla ilgili tartışmaların sokak protestolarını ve şiddeti kışkırtmasından korkuyor. Güney Afrika Kalkınma Topluluğu’ndan (SADC) uluslararası gözlemciler, seçim sürecinin ‘sakin ve barışçıl’ bir atmosferde gerçekleştiğini açıklasa da yerli gözlemci sayısının yeterli olmadığına dikkat çekti.
Portekizce Konuşan Ülkeler Topluluğu Başkanı ve Yeşil Burun Cumhuriyeti eski Devlet Başkanı Jorge Carlos Fonseca, CNN’e yaptığı açıklamada “Topluluğun ilk değerlendirmesi, oyların adil ve özgür olduğunu açıklamadı” dedi.
Jorge Carlos Fonseca sözlerni şöyle sürdürdü.
“Seçmen listelerinde yaklaşık 2,7 milyon ölü vatandaşın ismi yer aldı. Seçim merkezlerindeki parti delegelerine listelere erişim izni verilmedi ve bazı adaylara da diğerlerinden daha fazla yayın süresi verildi.”
Costa Junior, sonuca itiraz etmeye karar verirse, Seçim Komisyonu’na şikâyette bulunması gerekiyor. Komisyon şikâyeti reddederse kararını 72 saat içerisinde vermesi gereken Anayasa Mahkemesi’ne itiraz edebilir.
Uluslararası ilişkiler uzmanı Dr. Sema Süleyman, Angola’daki seçim sonuçlarıyla ilgili tartışmaların, çoğu Afrika ülkesinin yaşadığı istikrarsız ‘kırılgan demokrasilerin’ doğal bir uzantısı olduğuna dikkat çekti.
Süleyman, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada Angola’daki krizin seçimlerin tanık olduğu şiddetli ve sıra dışı rekabetten kaynaklandığını söyledi.
Afrika araştırma ağı (Afrobarometer) tarafından geçen mayıs ayında yapılan bir araştırmaya göre Angolalıların Junior’un UNITA partisini tercih oranı, 2019’daki yüzde 13’lük orandan yüzde 22’ye yükseldi. Parti, iktidar partisinin yedi puan gerisinde kaldı ve seçmenlerin neredeyse yarısı kararsız oy kullandı.
Güney Afrika’daki Angola’dan Afrika Kıtası’nın doğusuna geçildiğinde de durum farklı değil. Kenya’nın muhalefet lideri Raila Odinga, geçen hafta bu ayki cumhurbaşkanlığı seçimlerinin sonucuyla ilgili olarak Yüksek Mahkeme’ye başvurdu. Odinga, “Devlet Başkanı Yardımcısı William Ruto için çalışan ekip, seçim sistemini hackledi ve sandık sonuçlarının orijinal görüntülerini sahte olanlarla değiştirdi. Bu, Ruto’nun oy sayısını artırdı” iddiasında bulundu.
Açıklanan resmi sonuçlara göre William Ruto, Odinga’nın aldığı yüzde 48,85’e kıyasla oyların yüzde 50,49’unu aldı.
Mahkemenin kararını en geç 5 Eylül’de vermesi bekleniyor.
Odinga, “Mahkemenin kararına saygı duyacağım ve yargı, temyizi reddederse muhalefetin yolsuzluğuyla mücadele edeceğim” dedi.
Afrika uzmanı Dr. Hamdi Abdurrahman’a göre Odinga’nın itirazı, Kenya’yı üç olası senaryonun önüne koyuyor. Biri, yeni yüzlerin aday gösterilebileceği ikinci bir ikinci tur düzenlenmesi. Ya da yeni aday olmadan yeniden seçimlerin, koşulları sağlayan iki adayla yani Odinga ve Ruto ile sınırlı kalması. Son olarak, yeni adayların yarışmasına izin vermeden tüm adaylarla yeni seçimler yapmak da senaryolar arasında.
Yeni cumhurbaşkanlığı seçimleri yapılırsa durum, adayların cumhurbaşkanlığı için yarışmaya davet edildiği, yeni başvuru evraklarının incelendiği ve yeni seçim takvimlerinin yayınlandığı 9 Ağustos’taki olaylara benzer bir durum olacak.
İkinci senaryoya gelince Dr. Hamdi, Facebook üzerinde yayınladığı bir araştırma makalesinde şu ifadelere yer verdi:
“9 Ağustos seçimlerindeki dört adaydan hiçbiri, gerekli barajı aşamazsa (yüzde 50+1 ve 24 bölgede oyların yüzde 25’i) bu, yalnızca Odinga ve Ruto arasında bir tekrar turu olacak”
Üçüncü senaryo ise ikinci tura benzeyen ancak tüm adayların oy pusulasında olduğu yeniden seçimlerin yapılması. Ancak seçim yarışına yeni adayların katılmasına izin verilmiyor.