عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
YAŞAM Sağlık

Kan testi, uzun süreli Kovid-19 riskini belirleyebilir ve erken müdahaleye izin verebilir

Pekin’de bir adam koronavirüs testinden geçiyor (AP)
Pekin’de bir adam koronavirüs testinden geçiyor (AP)
TT
TT

Kan testi, uzun süreli Kovid-19 riskini belirleyebilir ve erken müdahaleye izin verebilir

Pekin’de bir adam koronavirüs testinden geçiyor (AP)
Pekin’de bir adam koronavirüs testinden geçiyor (AP)

İngiltere’de yapılan yeni bir araştırmaya göre, insanlar yeni tip koronavirüse (Kovid-19) yakalandığında yapılan bir kan testi, uzun vadeli sağlık sorunları geliştirip geliştirmeyeceklerini tahmin edebilir.
Sky News’in haberine göre, deneysel test daha fazla araştırma ile doğrulanırsa, uzun süreli Kovid-19 riski yüksek kişilere, zayıflatıcı semptomları önleme umuduyla anti-viral tedaviler verilmesiyle sonuçlanabilir.
University College London’daki araştırmacılar, sağlık alanında çalışan ve koronavirüse yakalanan 54 kişinin kan proteini düzeylerini, sağlıklı olan diğer çalışanlar ile karşılaştırdı.
Hafif semptomları olanlarda bile, birkaç proteinin altı haftaya kadar önemli ölçüde bozulduğunu buldular.
Bunların 20’si, bir yıl sonra kalıcı semptomların habercisiydi. Çoğu, pıhtılaşma önleyici ve iltihap önleyici süreçlerle bağlantılıydı.
Araştırmacılar daha sonra kan örneklerindeki proteinleri taramak için bir yapay zeka algoritması kullandılar ve uzun süreli Kovid-19 geliştiren 11 enfekte sağlık çalışanını başarıyla belirlediler.
Great Ormond Street Çocuk Sağlığı Enstitüsü’nden araştırmacı Dr. Wendy Heywood şunları söyledi:
“Uzun süreli Kovid-19 geliştirmesi muhtemel insanları belirleyebilirsek, bu antiviral ilaçlar gibi tedavileri ilk enfeksiyon aşamasında daha erken denemeye ve bu durumun daha sonra gelişme riskini azaltıp azaltamayacaklarını görmeye kapı açar.”
Profesör Kevin McConway ise, yapay zeka algoritmasının düzgün çalıştığından emin olmak için kan testinin daha büyük bir çalışmada doğrulanması gerektiğini söyledi.
McConway, “Tahmin araçları kesinlikle oldukça umut verici görünse de, bu araştırma daha geniş bir bağlamda çalışabileceğine dair yeterli kanıt sağlayamıyor” dedi.

Daha fazlasını oku

 
 
YAŞAM Sağlık

Dil yalan söylemez… Hastalıklara yönelik öngörücü bir parmak izi

Dil yalan söylemez… Hastalıklara yönelik öngörücü bir parmak izi
TT
TT

Dil yalan söylemez… Hastalıklara yönelik öngörücü bir parmak izi

Dil yalan söylemez… Hastalıklara yönelik öngörücü bir parmak izi

Mezopotamya uygarlıklarında, sistematik tıbbın ilk örneklerinin ortaya çıktığı dönemlerde teşhis, cihazlara veya laboratuvar testlerine değil, doğrudan bedenin gözlemlenmesine dayanıyordu. Hekim, bedeni dikkatle inceler, küçük ayrıntıları bile değerlendirirdi. Bu ayrıntılardan biri de dildi.

Dilin incelenmesi

Hekimin hastadan dilini çıkarmasını istemesi sadece rutin bir işlem değil, vücudun iç durumu hakkında bilgi edinmenin temel yollarından biriydi. Dilin rengindeki değişiklikler, kuruluk veya anormal tabaka oluşumu gibi bulgular, sağlık durumuna dair önemli işaretler olarak yorumlanıyordu.

Günümüzde ise bu kadim yaklaşım farklı bir biçimde geri dönüyor. Artık hekimin yanında yapay zekâ algoritmaları da yer alıyor; dilin görüntüsü dijital olarak analiz ediliyor ve insan gözünün fark edemeyeceği desenler araştırılıyor. Böylece eski teşhis yöntemi, modern teknolojinin araçlarıyla yeniden yorumlanıyor.

Küçük bir biyolojik harita

Dil, vücuttaki en zengin biyolojik bilgi kaynaklarından biri olarak kabul ediliyor. Kan dolaşımı, vücut hidrasyonu, ağız mikrobiyotası dengesi ve bazı sistemik hastalıklar hakkında ipuçları verebiliyor. Soluk bir renk anemiyle, aşırı kızarıklık iltihapla, beyaz veya sarı tabaka ise ağız mikrobiyotasındaki değişimlerle ilişkilendirilebiliyor.

Bu anlamda dil yalnızca konuşma ve tat alma organı değil, aynı zamanda içsel sağlık dengesini yansıtan bir pencere olarak değerlendiriliyor.

Mikrobiyom ve algoritmaların buluşması

Son yıllarda araştırmacılar, dili ağız mikrobiyotası ile ilişkili karmaşık bir ekosistem olarak ele alıyor. Bu yapı; diyabet, kalp hastalıkları ve metabolik bozukluklar gibi kronik hastalıklarla bağlantılı olabiliyor.

Karaciğer hastalıkları ve kronik rahatsızlıklar

Şarku’l Avsat’ın Chinese Medicine dergisinden aktardığı habere göre 2025 yılında yayımlanan bir çalışmada, Çinli araştırmacılar yapay zekâ ile dil görüntülerinin analiz edilmesinin ve mikrobiyom verileriyle birleştirilmesinin karaciğer fonksiyon bozukluklarıyla ilişkili örüntüleri tespit edebildiğini ortaya koydu.

gfbgf

Daha yeni bir gelişmede ise 2026 yılında araştırmacılar “dil yaşı” (Tongue Age) kavramını önerdi. Bu yaklaşım, dilin görünümü ile mikrobiyom yapısını birleştirerek biyolojik yaş ve kronik hastalık riskini tahmin etmeyi amaçlıyor.

Dil bir “öngörücü parmak izi”

Bu çalışmalar, dilin insan sağlığına dair yalnızca yüzeysel değil, öngörücü bir işaret taşıyabileceğini gösteriyor. Stanford Üniversitesi’nin yaptığı araştırmalar, tıbbi görüntüler ile biyolojik verilerin birleştirilmesinin, hastalıkların belirtiler ortaya çıkmadan yıllar önce tespit edilmesine olanak sağlayabileceğini ortaya koyuyor.

Burada algoritmalar klasik teşhis diliyle değil, gizli örüntülerin diliyle çalışıyor; daha önce fark edilmeyen bağlantıları ortaya çıkarıyor.

Gözlemden örüntüye

Geleneksel hekim ile yapay zekâ arasındaki temel fark, prensipten çok kapsamdır. Hekim tek bir işareti değerlendirirken, yapay zekâ aynı anda binlerce veriyi analiz eder ve bunlar arasındaki ilişkileri belirler.

Bu nedenle teşhis, sezgiye dayalı gözlemden veri temelli algoritmalara evrilmiştir.

Klinikten telefona: sürekli teşhis dönemi

Bu teknolojiler artık yalnızca laboratuvarlarla sınırlı değil. Dil analiz sistemleri akıllı telefonlara kadar entegre edilmeye başlamıştır. Böylece dil muayenesi, klinik bir işlem olmaktan çıkıp sürekli çalışan bir izleme sistemine dönüşebilir.

Bu durum teşhisin anlamını da değiştiriyor: artık tek seferlik bir işlem değil, sürekli bir süreç haline geliyor.

Bilginin sınırları ve yorumlama sorunu

Tüm bu ilerlemelere rağmen temel bir ayrım devam ediyor: “görmek” ile “anlamak” arasındaki fark. Yapay zekâ desenleri tespit edebilir, ancak bu desenlerin insan bağlamındaki anlamını kavrayamaz.

sdfrgt

Dil üzerindeki bir değişiklik hastalık belirtisi olabileceği gibi, beslenme veya geçici bir durumdan da kaynaklanabilir. Bu nedenle hekimin rolü hâlâ kritiktir: yalnızca işareti görmek değil, onu doğru bağlamda yorumlamak.

Mezopotamya’dan yapay zekâya

Mezopotamya hekimleri, bedenin gizli sinyaller verdiğini ve bunların okunması gerektiğini anlamıştı. Bugün yapay zekâ bu fikri daha geniş veri ve daha yüksek hassasiyetle yeniden canlandırıyor. Ancak temel soru değişmiyor: İşareti kim okuyor ve kim gerçekten anlıyor?

Sonuç: Henüz okumayı öğrenmediğimiz şey nedir?

Telefonların bile dil analizi yapabildiği bir çağda teşhis artık yalnızca kliniklerle sınırlı değil. Ancak bu gelişme daha derin bir soruyu gündeme getiriyor: Daha mı fazla görüyoruz, yoksa daha mı az anlıyoruz?

Dil, binlerce yıl önce olduğu gibi bugün de yalan söylemiyor. Ancak asıl mesele onun ne söylediği değil, bizim onu nasıl yorumladığımız. Bu nedenle soru artık “Dil bize ne söylüyor?” değil; “Algoritmalar onun içinde ne görüyor ve biz bunu nasıl okumayı öğreneceğiz?” haline geliyor.

YAŞAM Sağlık

Doğal yolla kan şekerini düşürmeye yardımcı 4 içecek

Bir kişi kan şekeri ölçümü yapıyor (Arşiv - Reuters)
Bir kişi kan şekeri ölçümü yapıyor (Arşiv - Reuters)
TT
TT

Doğal yolla kan şekerini düşürmeye yardımcı 4 içecek

Bir kişi kan şekeri ölçümü yapıyor (Arşiv - Reuters)
Bir kişi kan şekeri ölçümü yapıyor (Arşiv - Reuters)

Son yıllarda kan şekeri seviyelerini doğal yollarla dengelemeye yönelik ilgi artarken, bazı basit günlük içeceklerin de beslenme düzenini destekleyici rol oynayabileceğine dair sağlık raporları öne çıkıyor. Bu içecekler, diyabet hastaları için tıbbi tedavi ve doktor takibinin yerine geçmemekle birlikte, vücudun insüline verdiği yanıtı iyileştirmeye ve kan şekeri dalgalanmalarını azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak etkileri kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.

Şarku’l Avsat’ın Health’ten aktardığı habere göre bu içecekler tedavi yerine geçmez, yalnızca destekleyici rol oynayabilir.

Su

Yeterli miktarda su tüketimi, genel sağlığı destekleyen en önemli faktörlerden biri olarak kabul ediliyor ve kan şekerinin dengede kalmasına yardımcı olabilir.

Yetişkinlerde günlük su ihtiyacı yaş, kilo ve fiziksel aktiviteye bağlı olarak değişmekle birlikte genellikle 2 ila 3,7 litre arasında olduğu belirtiliyor. Ancak aşırı su tüketimi, nadir görülen “su zehirlenmesi” riskini doğurabilir. Bu durum mide bulantısı, kusma ve bilinç bulanıklığı gibi belirtilerle ortaya çıkabilir.

Yeşil çay

Yeşil çay, kateşin adı verilen bitkisel bileşenler içerir. Bu maddeler, kan şekerini düzenleyen insüline karşı vücudun duyarlılığını artırmaya yardımcı olabilir.

Kafein içerdiği için aşırı tüketiminden kaçınılması önerilir.

Domates suyu

Araştırmalar, domateste bulunan likopen adlı bileşiğin kan şekerini düşürmeye yardımcı olabileceğini gösteriyor. Likopen, güçlü bir antioksidan olan karotenoid grubuna aittir. Antioksidanlar, diyabet komplikasyonlarının ve insülin direncinin önlenmesine katkı sağlayabilir.

Şeker eklenmeden tüketilen domates suyu, kan şekeri seviyesinin korunmasına yardımcı olabilir.

Siyah çay

Siyah çay da antioksidanlar açısından zengin bir içecektir ve iltihaplanmayı azaltmaya ve kan şekeri düzenlenmesine katkı sağlayabilir.

Bazı araştırmalar, düzenli siyah çay tüketiminin diyabet riskini azaltabileceğini öne sürse de, bu konuda daha fazla bilimsel çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır.

YAŞAM

Yaş ilerledikçe bağışıklık sistemine ne oluyor?

Yaş ilerledikçe bağışıklık sisteminin etkinliğinde kademeli değişimler meydana gelir (Pixabay)
Yaş ilerledikçe bağışıklık sisteminin etkinliğinde kademeli değişimler meydana gelir (Pixabay)
TT
TT

Yaş ilerledikçe bağışıklık sistemine ne oluyor?

Yaş ilerledikçe bağışıklık sisteminin etkinliğinde kademeli değişimler meydana gelir (Pixabay)
Yaş ilerledikçe bağışıklık sisteminin etkinliğinde kademeli değişimler meydana gelir (Pixabay)

Yıllar geçtikçe birçok kişi, soğuk algınlığının daha uzun sürdüğünü ve hastalıklardan ya da yaralardan iyileşmenin eskisi kadar hızlı olmadığını fark ediyor. Bu değişimler tesadüf değil; bağışıklık sisteminin etkinliğinde meydana gelen kademeli dönüşümlerin bir sonucu. Bilimsel olarak “immün yaşlanma” olarak adlandırılan bu süreç doğal olsa da tamamen kaçınılmaz değil; sağlıklı ve dengeli bir yaşam tarzıyla etkileri yavaşlatılabiliyor.

Şarku’l Avsat’ın The Telegraph’tan aktardığı habere göre  Surrey Üniversitesi’nde bağışıklık ve yaşlanma alanında çalışan araştırmacı Natalie Riddell yaptığı açıklamada, bağışıklık sisteminin vücutta bir savunma ve onarım ağı gibi işlediğini ancak yaş ilerledikçe, özellikle 60 yaş sonrasında, etkinliğinin azaldığını belirtiyor. Bu durum, grip ve herpes gibi enfeksiyonlara yakalanma riskini artırırken hastalıkların daha ağır seyretmesine yol açabiliyor.

Temel bağışıklık hücrelerinde azalma

Yaşlanmayla birlikte en dikkat çekici değişimlerden biri, hastalık etkenlerini tanıyıp yok eden T hücrelerinin sayısındaki azalma. Bunun başlıca nedeni, bu hücreleri üreten timüs bezinin küçülmesi. Bu durum, vücudun yeni enfeksiyonlara karşı direncini zayıflatırken aşıların etkinliğini de düşürebiliyor.

Araştırmalar, düzenli fiziksel aktivitenin bu gerilemeyi yavaşlatabileceğini gösteriyor. Egzersiz, bağışıklık hücrelerinin çeşitliliğini korumaya ve yaşlanmayla ilişkili kronik iltihabı azaltmaya yardımcı oluyor. Hızlı yürüyüş veya yüzme gibi orta düzey egzersizler bile düzenli yapıldığında belirgin fark yaratabiliyor.

Antikorların etkinliğinde düşüş

Yaş ilerledikçe yalnızca antikor sayısı azalmakla kalmıyor; bu antikorların hastalık etkenlerini tanıma ve bağlanma kapasitesi de zayıflıyor. Bu da bağışıklık yanıtını düşürerek bazı aşıların yaşlı bireylerde daha az etkili olmasına neden oluyor.

Buna rağmen aşılar büyük önem taşımaya devam ediyor. Çünkü yalnızca enfeksiyonları önlemekle kalmıyor, aynı zamanda kalp hastalığı ve inme gibi ciddi komplikasyon risklerini de azaltıyor. Riddell’e göre kaliteli uyku ve düzenli egzersiz, antikor üretimini destekleyen önemli faktörler arasında yer alıyor.

Kronik iltihapta artış

İltihap, vücudun doğal bir savunma mekanizmasıdır. Ancak yaşla birlikte kronik hale gelebilir ve zararlı etkiler gösterebilir. Hücrelerin sürekli iltihap sinyalleri üretmesi, kalp hastalıkları, diyabet ve demans gibi kronik rahatsızlıkların riskini artırır.

Bu süreci kontrol altında tutmak için sağlıklı kilonun korunması ve sebze, meyve ile sağlıklı yağlar açısından zengin Akdeniz tipi beslenme öneriliyor.

Bağırsak sağlığı üzerindeki etkiler

Bağırsaklardaki faydalı bakteri dengesi bağışıklık sistemi için kritik öneme sahip. Ancak yaşla birlikte bu denge bozulabiliyor; bakteri çeşitliliği azalırken zararlı maddelerin kana sızma ihtimali artıyor ve bu da iltihabı tetikliyor.

Lif açısından zengin beslenme, bitkisel gıdalar ve yoğurt gibi fermente ürünler bağırsak sağlığını destekleyerek bağışıklık yanıtını güçlendirebilir.

Hücre içi enerji üretiminde azalma

Bağışıklık hücreleri hastalıklarla savaşmak için enerjiye ihtiyaç duyar. Bu enerji, yaşla birlikte verimliliği azalan mitokondriler tarafından üretilir. Bu düşüş, bağışıklık tepkisinin yavaşlamasına ve oksidatif stresin artmasına neden olur.

Dengeli beslenme ve düzenli fiziksel aktivite, enerji üretimini destekleyerek hücrelerin daha aktif kalmasına yardımcı olabilir.

Hücrelerin kendini temizleme kapasitesinde düşüş

Yaşlanmayla birlikte vücut, hasarlı hücreleri temizleme konusunda daha az etkili hale gelir. Bu durum, bu hücrelerin birikmesine ve iltihabın artmasına yol açar.

Araştırmalar, aralıklı orucun bu süreci destekleyebileceğini ve bağışıklık sisteminin dengesini iyileştirebileceğini gösteriyor.

Sağlıklı dokulara saldırı riski

Bağışıklık sistemi yaşla birlikte daha az hassas çalışabilir ve sağlıklı dokulara saldırmaya başlayabilir. Bu durum, romatizma ve iltihaplı bağırsak hastalıkları gibi otoimmün hastalıkların riskini artırır.

Stresin azaltılması, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve güçlü sosyal ilişkiler, bu tür durumların önlenmesinde önemli rol oynar.