Sadr Bloğu’nu Irak parlamentosuna geri döndürme çabaları sürüyor

Iraklı hukuk uzmanları, anayasal olarak Sadr Bloğu’nu Meclis’e dönüşünün ‘kolay’ olduğunu söylüyor

Sadr yandaşlarının 4 Ağustos’ta Temsilciler Meclisi’ne baskınlarından bir fotoğraf (AP)

Irak’ta Sadr Hareketi’ne yakın isimlerin ve haber platformlarının ‘bir sonraki hükümeti kurma’ ve ‘geçen Temmuz ayında 73 milletvekilinin meclisten ayrılma ısrarı’ konusundaki tavırları sürüyor. Bu duruma rağmen hareketin siyasi bünyesine yakın kaynaklar ve nüfuz sahibi isimler, hareketin yeniden meclise dönme ihtimalini ve milletvekillerinin istifa etmekte isteksiz olduklarını öne sürdü.
Kaynaklar, Şarku’l Avsat’a yaptıkları açıklamada bazı Sadr yanlılarının, ‘daha önce Sadr destekçilerinin meclise geri dönüşünü geçersiz kılan Federal Mahkeme kararıyla’ geri dönüşe hazırlık olarak yasal tavsiye almak için ortaya koydukları çaba ve hamlelere değindi. Mahkemenin söz konusu kararı, dava açanların Sadr yanlıları dışındaki taraflardan ve (meclisten ayrılmaları dolayısıyla) zarar görmeyen taraflardan oluşmasından kaynaklanıyor. Kaynaklar, Sadr milletvekillerinden birinin veya bir grubun Federal Mahkeme’ye başvurması halinde davayı kazanmanın mantıklı göründüğünü belirtti.
Sadr hareketine yakın kaynaklara göre parlamentoya geri dönme fikri, ‘geri dönüş prosedürlerini Federal Mahkeme kapısından pratik olarak başlamak için’ hareketin lideri Mukteda es-Sadr’ın kesin onayını bekleyen siyasi elitler arasında gündemde. Kaynaklar, parlamentoya geri dönmeyi düşünen yeni Sadr hareketinin, halk hareketi içerisindeki ‘gizli memnuniyetsizlik’ de dahil olmak üzere, hareket içerisindeki birçok düşünce tarafından dayatıldığını da vurguladı. Öyle ki halk hareketi, istifanın (Şii) Koordinasyon Çerçevesi içindeki muhaliflerine ‘altın tepside’ güç verdiğine ve muhalifleri parlamentodaki azınlık durumundan çoğunluğa dönüştürdüğüne inanıyor. Öte yandan geri çekilmenin ardından Sadr yanlılarının özellikle parlamento binasının basılması ve toplantıların aksatılmasına yönelik olarak ısrar sonuçsuz kaldı. Aksine Ağustos ayı sonunda güvenlik güçleriyle Yeşil Bölge’de çıkan çatışmalarda, 20’ye yakın kişinin hayatını kaybetmesi üzerine Sadr yanlıları, ağır bir bedel ödedi.
Ayrıca Sadr Hareketi’nin meclisten ayrılması, birçok politikacı ve yerel gözlemcinin gözünde de başarılı bir hareket değil. Zira reform hedeflerine ulaşamadı ve hareket için siyasi uzlaşı ve kota alanını terk etmedi. Aksine Koordinasyon Çerçevesi güçlerinin dizginleri ele geçirmesinden sonra durumun derinleşmesine katkıda bulundu. Aynı şekilde iktidardaki herkesin katılımına dayalı olarak Kürt ve Sünni taraflar arasında siyasi bir anlaşma yapıldı. Anlaşma, son meclis oturumunun düzenlenmesi, Muhammed el-Halbusi’nin başkanlığının yenilenmesi ve iki başkan yardımcılığı görevinin paylaşılması ile ortaya koyuldu.
Parlamentodan çekilmeden önce Sadr yanlılarının müttefiki olan Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) Merkez Karar Yürütme Kurulu Üyesi Hoşyar Zebari, son basın açıklamasında “Sadr Hareketi, meclisten çekilmekle bir hata yaptı. Öyle ki geri çekilmek yerine parlamentoyu feshetme fırsatı vardı. Parlamento Başkanı da Sadr hareketinin toplu istifalarını kabul etmek için aceleci davrandı” dedi.
Kaynaklar, Sadr yanlılarının geri dönüşünün, Koordinasyon Çerçevesi’ndeki muhalifleri de dahil olmak üzere, siyasi tarafların çoğu tarafından desteklenmesini bekliyor. Kaynaklar ayrıca, takipçilerinin Yeşil Bölge’ye saldırmak ve gerekirse parlamentonun ve hükümetin çalışmalarını aksatmak için geri dönüş ihtimali göz önüne alındığında Sadr yanlılarının parlamento dışında kalmalarının herhangi bir gelecek hükümet için gerçek bir tehdit oluşturduğunu söyledi. Aynı şekilde son hafta ve aylarda İran’ın Sadrcılarla uzlaşma arzusundan bahsedenler de var.
Öte yandan istifa eden Sadr Hareketi milletvekillerine dair bilgi sahibi bir kaynak, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, parlamentoya geri dönüşleriyle ilgili müzakerelerin haftalardır devam ettiğini, ancak bu yönde bir karar almanın zor olduğunu söyledi. Kaynak, Halbusi’ye güven oyu verilmesi oturumunun ardından yeni siyasi denklemin, siyasi blokların Sadrcı milletvekillerine kapıyı açmasını engellediğini’ kaydetti. Kaynak ayrıca, meclis başkanının alternatif milletvekillerinin oylarıyla ikinci kez başkan olması nedeniyle konuyu ‘bütün ve ayrıntılı olarak tartışmayı’ reddettiğini vurguladı. Milletvekillerinin geri dönüşü kararının, bu ay herhangi bir zamanda alınabileceğine dair haberler olduğuna dikkat çeken kaynak, “Hem yeni siyasi denklem hem de Sadr’ın, milletvekillerinin dönüşünü kabul etmeye istekli olmaması nedeniyle kararın hiçbir anlamı olmayacak” dedi.
Diğer taraftan anayasa uzmanı ve Dürüstlük Komisyonu’nun eski başkanı Yargıç Rahim el-Akili, istifa eden milletvekillerinin geri dönüşünün yasal bir çıkış değil, siyasi bir irade gerektirdiğini vurguladı. Akili, geri dönüş konusunda yaptığı açıklamada “Sadr Hareketi’nden 73 milletvekilinin Temsilciler Meclisi üyeliğinden istifasının, Temsilciler Meclisi başkanının onayıyla kabul veya iptal edilme prosedürlerini geçersiz kılmak için yasal bir çıkış yolu bulmaktan daha kolay bir şey yoktur” diyerek, bu prosedürlerin yasayı ihlal etme kusuruyla gölgelendiğini söyledi. Akili, “Temsilciler Meclisi üyelerinin değiştirilmesine dair yasanın 1’inci maddesinin 3’üncü fıkrası, milletvekilinin istifasının onaylanmasının, Temsilciler Meclisi üyelerinin salt çoğunluğunun oylamasına tabi olduğunu belirtir” dedi.
Akili’nin atıfta bulunduğu maddede, 2005 tarihli 9 sayılı kararın 1’inci fıkrasının, Temsilciler Meclisi üyesi ve başkanlık heyeti üyeleri için, Temsilciler Meclisi’nde üyelik süresinin sona ermesi şartıyla, istifaların meclis tarafından salt çoğunlukla sunulması ve kabul edilmesi halinde uygulandığı belirtiliyor. Sadr yanlısı milletvekillerinin istifası, yalnızca meclis başkanı Muhammed el-Halbusi tarafından kabul edildi. Bu çerçevede Akili, “Anayasa ve yasa, Temsilciler Meclisi Başkanının yetkileri arasında milletvekillerinin istifalarını kabul etme yetkisinden bahsetmiyor. Bu nedenle, bunu kabul etme yetkisi yoktur. Dolayısıyla da Sadr bloğunun milletvekillerinin istifasını kabul etmesi, yetkisizlik nedeniyle geçersizdir” dedi.