Dünya Sağlık Örgütü maymun çiçeği yerine ‘mbox’ı ismini kullanacak

Enfekte bir kişinin hücresindeki maymun çiçeği parçacıklarının renkli elektron mikrografı (Ulusal Alerji ve Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü-AP)
Enfekte bir kişinin hücresindeki maymun çiçeği parçacıklarının renkli elektron mikrografı (Ulusal Alerji ve Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü-AP)
TT

Dünya Sağlık Örgütü maymun çiçeği yerine ‘mbox’ı ismini kullanacak

Enfekte bir kişinin hücresindeki maymun çiçeği parçacıklarının renkli elektron mikrografı (Ulusal Alerji ve Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü-AP)
Enfekte bir kişinin hücresindeki maymun çiçeği parçacıklarının renkli elektron mikrografı (Ulusal Alerji ve Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü-AP)

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) maymun çiçeği ile eşanlamlı olarak yeni tercih edilen bir terim olan ‘mbox’ı kullanmaya başlayacaklarını bildirdi.
WHO hastalığın mevcut adının ırkçı ve damgalayıcı olduğu yönündeki şikayetler üzerine başkalarını da aynısını yapmaya çağırdı.
WHO tarafından dün yapılan açıklamada, “İki terim, ‘maymun çiçeği’ terimi aşamalı olarak kullanımdan kaldırılmadan önce bir yıl boyunca eşzamanlı olarak kullanılacaktır” denildi.
Bu yılın başlarında WHO, hastalığa yeni bir isim geliştirmek için bir kamuoyu istişaresi başlattı ve 200’den fazla öneri aldı.
ABD, isim değişikliğini destekleyen ülke ve kuruluşlar arasında yer aldı.
ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanı Xavier Becerra, “Hastalıkla ilişkili damgalamayı azaltmak, mbox hastalığını ortadan kaldırma çalışmalarımızda kritik bir adımdır” dedi.
WHO, küresel uzmanların diğer faktörlerin yanı sıra bilimsel uygunluk, mevcut kullanım ve telaffuz kolaylığını düşündükten sonra mbox’ta karar kıldıklarını belirtti.
Mbox hastalığı 1958’de keşfedildi ve ilk semptom geliştiren hayvanın adını aldı ve bu yıla kadar çoğunlukla Batı ve Orta Afrika’daki bir grup ülkede yoğunlaştı.
Mbox’ın endemik olmadığı yaklaşık 100 ülke, viral hastalık salgınları bildirdi.
WHO’nun mevcut hastalıklara yeni isimler bulma yetkisi var. 
Genel olarak WHO, herhangi bir hastalık veya virüsü bir ülke, bölge, hayvan veya etnik grupla ilişkilendirmekten kaçınmaya çalışıyor.



Bağırsak bakterileri ve kanser... Kapsamlı araştırma dikkat çekici bağlantıları ortaya koydu

Sindirim sistemini etkileyen kanser türlerinin bağırsak mikrobiyomuyla ilişkili olduğu belirlendi.
Sindirim sistemini etkileyen kanser türlerinin bağırsak mikrobiyomuyla ilişkili olduğu belirlendi.
TT

Bağırsak bakterileri ve kanser... Kapsamlı araştırma dikkat çekici bağlantıları ortaya koydu

Sindirim sistemini etkileyen kanser türlerinin bağırsak mikrobiyomuyla ilişkili olduğu belirlendi.
Sindirim sistemini etkileyen kanser türlerinin bağırsak mikrobiyomuyla ilişkili olduğu belirlendi.

Bağırsaklarımızda yaşayan bakteriler, kişinin yakalandığı kanser türü, hastalığın ortaya çıktığı yaş ve hatta hastanın kemoterapiyi ne ölçüde tolere edebildiği konusunda ipuçları taşıyor olabilir mi? İlk bakışta şaşırtıcı görünen bu soru, son yıllarda tıp araştırmalarının önemli gündem maddelerinden biri haline geldi. Bilim insanlarının bağırsak mikroplarına ve bunların sindirim, metabolizma ve bağışıklık sistemi üzerindeki geleneksel etkilerine yönelik ilgisi, kanser başta olmak üzere karmaşık hastalıklarla ilişkilerinin araştırılmasına kadar genişledi.

Bu kapsamda ABD'deki Mayo Clinic araştırmacıları tarafından yürütülen ve Eylül 2026'da Cell dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, bağırsak mikrobiyomu ile bazı kanser türleri ve bu hastalıkların tedavi sonuçları arasında dikkat çekici bağlantılar ortaya koydu. Şarku’l Avsat’ın Cell dergisinden aktardığı araştırmaya göre, bağırsak bakterilerindeki farklılıklar kanserin türü, teşhis yaşı, hastaların yaşam süresi ve kemoterapinin bazı yan etkileriyle ilişkili olabilir.

Araştırmada 1364 kanser hastasından alınan örnekler, kanser hastası olmayan 287 kişinin örnekleriyle karşılaştırıldı. Elde edilen bulgular, bağırsak mikrobiyomundaki farklılıkların erken yaşta ortaya çıkan kanser, yaşam süresi ve kemoterapinin bazı yan etkileriyle ilişkili olabileceğini gösterdi.

Bununla birlikte araştırmanın sonuçları, bağırsak bakterilerinin kansere neden olduğunu veya hastalığın seyrini öngörmek için şu anda kullanılabileceğini kanıtlamıyor. Söz konusu bulgular, daha kapsamlı araştırmalarla doğrulanması gereken bilimsel ilişkiler niteliği taşıyor.

Bağırsak mikropları ve kanser

Bağırsak mikroplarının kanserle ilişkisi nedir?

Sindirim sistemi; bakteriler, virüsler, mantarlar ve diğer mikroorganizmalardan oluşan geniş bir topluluğa ev sahipliği yapıyor. Bağırsak mikrobiyomu (Gut Microbiome) olarak adlandırılan bu topluluk, besinlerin sindirilmesi, besin öğelerinin metabolizması, bağışıklık tepkilerinin düzenlenmesi ve vücudun işleyişini etkileyen kimyasal bileşiklerin üretilmesi gibi önemli görevler üstleniyor.

cdvfgb
Dr. Purna Kashyap

Son yıllarda yapılan çok sayıda araştırma, bağırsak mikrobiyomunun bileşimindeki ve işlevlerindeki farklılıkların vücuttaki iltihaplanma ve bağışıklık ortamıyla, bazı tümör özellikleriyle ve hastaların tedaviye verdiği yanıtla ilişkili olabileceğine işaret ediyor.

Ancak bilimsel açıdan en önemli sorun, mikrobiyal değişimlerin hastalığın gelişimine katkıda bulunup bulunmadığını ya da kanserin kendisi veya hastalığa eşlik eden diğer faktörler nedeniyle mi ortaya çıktığını belirlemek.

Mayo Clinic araştırması da mikrobiyom analizlerini kanser türü, teşhis yaşı ve tedavi sonuçları gibi klinik verilerle ilişkilendirmesi bakımından önem taşıyor.

Kanser türlerine göre farklı mikrobiyal izler

Araştırma, bağırsak mikropları ile kanser arasındaki ilişkinin tümörün türüne göre değiştiğini ortaya koydu. Araştırmacılar, eşlik eden sağlık sorunlarının ve diğer faktörlerin etkisini dikkate aldıktan sonra beş kanser grubuyla ilişkili 341 mikrobiyal tür belirledi.

Bulgulara göre bazı tümör türlerinde normalde sağlıklı bağırsaklarda bulunan bakteri türlerinin azaldığı, bazılarında ise belirli bakteri türlerinin arttığı görüldü.

Nöroendokrin tümörlerde bağırsak sağlığıyla ilişkili bakterilerde yaygın bir azalma tespit edildi. Karaciğer ve intrahepatik safra yolu kanserlerinde Enterococcus faecalis bakterisinin seviyeleri daha yüksek bulundu. Yemek borusu kanseri ise aralarında Streptococcus cinsine ait türlerin de bulunduğu altı bakteri türündeki artışla ilişkilendirildi.

Ayrıca lenfositik lösemi ve multipl miyelom gibi bazı kan kanserlerinde de kendilerine özgü mikrobiyal bağlantılar saptandı.

Bu sonuçlar, Mayo Clinic Mikrobiyom Araştırma Programı Direktörü ve Mayo Clinic Kişiselleştirilmiş Tıp Merkezi Mikrobiyom Bilimleri Programı Başkanı, araştırmanın başlıca yürütücülerinden Dr. Purna Kashyap'ın değerlendirmeleri ışığında da önem taşıyor.

Araştırma, çok sayıda kanser hastasında bağırsak mikroplarının incelenmesinin, tümör türlerine göre farklılık gösteren mikrobiyal örüntülerin belirlenmesine ve bunların hastalığın özellikleri ile tedavi sonuçlarıyla ilişkilendirilmesine imkân sağladığını ortaya koyuyor.

Bu yaklaşımın önemi, yalnızca belirli bakterileri araştırmakla sınırlı kalmaması, bağırsak mikrobiyomu ile kanser arasındaki ilişkinin daha geniş bir çerçevede anlaşılmasını hedeflemesinden kaynaklanıyor.

Elde edilecek bilgiler gelecekte hastaların değerlendirilmesinde kullanılabilecek yeni biyolojik göstergelerin belirlenmesine yardımcı olabilir. Ayrıca mikrobiyomdan kanser hastalarının bakımında daha hassas tedavi stratejileri geliştirmek amacıyla yararlanılmasına yönelik araştırmaların önünü açabilir.

Kanserin tespiti ve tedavi başarısı

Erken yaşta ortaya çıkan kanserlerde farklı mikrobiyal izler

Araştırmanın dikkat çekici bulgularından biri, erken yaşta kanser teşhisi konulan hastalar ile hastalığın daha ileri yaşlarda ortaya çıktığı kişiler arasında bağırsak mikropları bakımından farklılıklar bulunması oldu.

Araştırmacılar, kolon, rektum ve meme kanserlerine odaklanarak 50 yaşında veya daha önce teşhis konulan hastalarla 50 yaşından sonra teşhis konulan hastaları karşılaştırdı.

Erken başlangıçlı kolorektal kanserde, Veillonella parvula bakterisinin seviyelerinin ileri yaşta teşhis konulan hastalara kıyasla daha yüksek olduğu belirlendi.

Vücuttaki metabolik süreçler sonucunda ortaya çıkan laktat maddesini kullanabilme özelliğine sahip bu bakterinin görüldüğü hastaların dışkı örneklerinde de daha yüksek laktat seviyeleri tespit edildi. Bu bulgu, erken yaşta ortaya çıkan tümörlere eşlik eden metabolik değişikliklerle bağırsakların mikrobiyal ortamı arasında olası bir ilişkiye işaret ediyor.

Erken başlangıçlı meme kanserinde ise bağırsak mikroplarının çeşitliliği ve bileşiminde daha kapsamlı değişiklikler gözlendi. Bu değişiklikler arasında Collinsella cinsine ait bazı bakteri türlerinin artması ve diğer bazı türlerin azalması yer aldı.

Ayrıca karaciğer tarafından üretilen, yağların sindirilmesine yardımcı olan ve bağırsak bakterilerinin farklı bileşiklere dönüştürülmesine katkıda bulunduğu safra asitlerinin metabolizmasıyla ilişkili mikrobiyal süreçlerde de değişiklikler saptandı.

Bu farklılıklar, erken yaşta ortaya çıkan kanserlerle mikrobiyal bağlantıların etkilenen organa göre değişebildiğini ve tümörlerin tamamında aynı örüntünün görülmediğini ortaya koyuyor.

Bağırsak mikropları ve yaşam süresi

Araştırmada bağırsak mikrobiyomu ile hastaların yaşam süresi arasındaki ilişki de incelendi. Toplam 1345 hastanın takip verilerine ulaşıldı. Hastaların ortalama takip süresi yaklaşık 45 ay oldu.

Analizler, bazı mikrobiyal özelliklerin yaşam süresindeki farklılıklarla ilişkili olduğunu, ancak sonuçların kanser türüne göre değiştiğini gösterdi.

Karaciğer ve intrahepatik safra yolu kanserlerinde Bifidobacterium longum bakterisinin yüksek seviyeleri daha uzun yaşam süresiyle ilişkilendirilirken, Blautia massiliensis bakterisi daha olumsuz sonuçlarla bağlantılı bulundu.

Bu farklılık, aynı kanser grubunda bile çeşitli bakteri türlerinin farklı sonuçlarla ilişkili olabileceğini gösteriyor.

Araştırmacılar başka bir analizde, bağırsak mikrobiyomunun özelliklerine dayanan ve TOPOSCORE olarak adlandırılan bir gösterge kullandı.

Analiz sonucunda, daha sağlıklı bir mikrobiyal örüntüye sahip hastaların, çeşitli klinik faktörler dikkate alındıktan sonra diğer gruba kıyasla ölüm riskinin yüzde 32 daha düşük olduğu belirlendi.

Bu ilişki, immünoterapi gören hastaların analizden çıkarılmasının ardından da devam etti. Bu durum, söz konusu göstergenin öneminin yalnızca immünoterapiyle sınırlı olmayabileceğine işaret ediyor.

Burada ölüm riskinin azalması ile iyileşme olasılığının artması arasındaki farkı doğru değerlendirmek gerekiyor. Söz konusu yüzde 32'lik oran, takip süresi boyunca ölüm riskindeki göreceli azalmayı ifade ediyor. Bu oran, hastaların yüzde 32'sinin kanserden kurtulduğu veya belirli bir mikrobiyal örüntünün yaşam süresinin uzamasına doğrudan neden olduğu anlamına gelmiyor.

Bulgular, hastalığın seyrini etkileyebilecek faktörlerin anlaşılmasına yardımcı olabilecek istatistiksel bir ilişkiye işaret ediyor.

Araştırma sonuçları, bağırsak mikrobiyomunun analiz edilmesinin gelecekte kanserin seyrini değerlendirmede kullanılan göstergelere eklenmesi ihtimalini de gündeme getiriyor.

Bağırsak mikropları ve kemoterapinin yan etkileri

Araştırmanın uygulama açısından önem taşıyan bulgularından biri de bazı bağırsak bakterileri ile kemoterapiye bağlı ishal arasındaki ilişki oldu.

Kemoterapi sırasında ortaya çıkabilen ishal, hastaların yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilen ve tedaviyi tolere etme kapasitesini azaltabilen yan etkiler arasında yer alıyor.

Yazar: Toplum Hekimliği Uzmanı

Bağırsak mikrobiyomunun bileşimindeki ve işlevlerindeki farklılıklar, vücudun iltihaplanma ve bağışıklık ortamıyla ve bazı tümör özellikleriyle ilişkili olabili


Kan şekerini dengelemek için sabah yürüyüşü mü, akşam yürüyüşü mü daha etkili?

Yürüyüş, diyabetten korunmaya yardımcı oluyor (Reuters)
Yürüyüş, diyabetten korunmaya yardımcı oluyor (Reuters)
TT

Kan şekerini dengelemek için sabah yürüyüşü mü, akşam yürüyüşü mü daha etkili?

Yürüyüş, diyabetten korunmaya yardımcı oluyor (Reuters)
Yürüyüş, diyabetten korunmaya yardımcı oluyor (Reuters)

Günlük rutine yürüyüşü dahil etmek, kan şekeri seviyelerinin düşürülmesine, diyabetin önlenmesine ve hastalığın kontrol altında tutulmasına önemli katkı sağlayabiliyor. Şarku’l Avsat’ın Sağlık ve beslenme alanında yayın yapan Health sitesinden aktardığı habere göre günün her saatinde yürüyüş yapmanın faydaları bulunmakla birlikte araştırmalar, akşam yürüyüşünün kan şekeri seviyeleri üzerinde sabah yürüyüşüne kıyasla daha etkili olabileceğine işaret ediyor. Bunun başlıca nedeni, akşam yürüyüşünün özellikle yemek sonrasında kan şekerinde meydana gelen yükselişi hedef alması.

Akşam yürüyüşü neden daha etkili?

Günün her saatinde yapılan yürüyüş kan şekeri kontrolüne yardımcı olsa da akşam saatlerinde fiziksel aktivitenin bazı ek faydaları bulunuyor.

Kan şekeri seviyelerini daha iyi dengeliyor: Orta ve yüksek yoğunluktaki fiziksel aktiviteler, aşırı kilolu veya obezite sorunu yaşayan ve insülin direnci riski taşıyan kişilerde kan şekeri seviyelerinin dengelenmesine yardımcı oluyor. Bir araştırmada, akşam saatlerinde yapılan egzersizin sabah egzersizine kıyasla gece ve ertesi gün kan şekeri seviyelerinin daha düşük olmasıyla ilişkili olduğu belirlendi.

İnsülin duyarlılığını ve açlık kan şekerini iyileştiriyor: 2020 yılında diyabet hastası veya diyabet riski taşıyan erkekler üzerinde gerçekleştirilen bir araştırma, saat 15.00 ile 18.00 arasında egzersiz yapan katılımcıların, sabah egzersiz yapanlara kıyasla daha iyi insülin duyarlılığına ve açlık kan şekeri değerlerine sahip olma olasılığının daha yüksek olduğunu ortaya koydu.

Biyolojik saatin düzenlenmesine yardımcı oluyor: Diyabet gibi metabolik hastalıklarda biyolojik saatin işleyişi bozulabiliyor. Günün ilerleyen saatlerinde yapılan egzersiz, bu ritmin yeniden düzenlenmesine katkı sağlayabiliyor. Bu durum özellikle yüksek yoğunluklu aralıklı antrenman yapan kişilerde daha belirgin görülüyor.

Bir araştırmada, yüksek yoğunluklu aralıklı antrenmanları öğleden sonra veya akşam yapan kişilerin 24 saat boyunca kan şekeri seviyelerinin daha düşük olduğu, sabah egzersiz yapanlarda ise bu seviyelerin daha yüksek seyrettiği belirlendi.

Akşam yürüyüşü için en uygun saat hangisi?

Sabah ve akşam yürüyüşlerini karşılaştıran araştırmaların önemli bir bölümü, akşam saatlerini değerlendirirken öğleden sonra geç saatleri de kapsıyor. Bu nedenle saat 15.00'te veya 19.00'da yapılan yürüyüşlerin benzer faydalar sağlayabileceği belirtiliyor.

Bununla birlikte akşam yemeğinden sonra yürüyüş yapmak ek avantajlar sunuyor. Araştırmalar, yemek sonrasında hemen yürüyüşe çıkmanın, öğünlerin ardından kan şekerinde meydana gelen yükselişi azaltabildiğini gösteriyor. Yemek sonrası kan şekeri yükselmesi, öğünlerin ardından kandaki glikoz seviyesinin normalin üzerine çıkması olarak tanımlanıyor.

Ne kadar süre yürümek gerekiyor?

Yemek sonrasında yapılacak yürüyüşün süresi de kan şekeri kontrolü açısından önem taşıyor. Araştırmalar, 30 ila 60 dakika arasındaki yürüyüşlerin kan şekeri seviyelerinin düzenlenmesinde etkili olabileceğini ortaya koyuyor. Yaklaşık 45 dakikalık yürüyüş ise yemek sonrasında yükselen kan şekerini kontrol altına almak için uygun bir süre olarak değerlendiriliyor.

Ancak her akşam 45 dakika yürümek mümkün değilse yürüyüşten tamamen vazgeçmek gerekmiyor. Yemekten hemen sonra yapılacak 10 dakikalık bir yürüyüş bile kan şekerinin aşırı yükselmesini önlemeye yardımcı olabiliyor.

Başka bir ifadeyle, kısa süreli yürüyüş bile hiç yürümemekten daha faydalı.


Enerji kazanmak ve sindirimi iyileştirmek için hurma ne zaman tüketilmeli?

Hurma tüketimi sindirimi destekliyor ve enerji sağlıyor (Bigstock)
Hurma tüketimi sindirimi destekliyor ve enerji sağlıyor (Bigstock)
TT

Enerji kazanmak ve sindirimi iyileştirmek için hurma ne zaman tüketilmeli?

Hurma tüketimi sindirimi destekliyor ve enerji sağlıyor (Bigstock)
Hurma tüketimi sindirimi destekliyor ve enerji sağlıyor (Bigstock)

Hurma tüketimi, hem sindirim sisteminin sağlıklı çalışmasına katkıda bulunabiliyor hem de vücudun enerji ihtiyacını karşılamaya yardımcı oluyor. Şarku’l Avsat’ın Sağlık ve beslenme alanında yayın yapan Health sitesinden aktardığı habere göre hurma, vücuda enerji sağlayan karbonhidratların yanı sıra bağırsak hareketlerini destekleyen lif bakımından da zengin.

Enerjiyi artırmak için hurma ne zaman tüketilmeli?

Yüksek karbonhidrat içeriği sayesinde hurma, hızlı enerji kazanmak için ideal besinler arasında yer alıyor. Boyutuna ve türüne bağlı olarak bir hurmada yaklaşık 5 ila 18 gram karbonhidrat bulunuyor. Bu karbonhidratların büyük bölümü doğal şekerlerden oluşuyor.

Doğal şekerler, nişasta veya lif gibi diğer karbonhidrat türlerine kıyasla daha hızlı parçalandığından vücuda kısa sürede enerji sağlıyor.

Beslenme uzmanları, gün içinde enerjiyi korumak ve genel zindeliği artırmak için hurmanın öğün aralarında tüketilmesini öneriyor. Bu sayede yemek yedikten bir süre sonra ortaya çıkabilen enerji düşüşünün önüne geçilebiliyor.

Spor performansını artırmak amacıyla hurma tüketenlerin ise egzersiz öncesinde bu besini ara öğün olarak tercih etmeleri öneriliyor. Egzersiz sonrasında hurma tüketmek de fayda sağlayabiliyor. Hurmadaki karbonhidratlar, özellikle proteinle birlikte tüketildiğinde kasların toparlanmasına ve glikojen depolarının yenilenmesine yardımcı oluyor.

Sindirimi iyileştirmek için hurma ne zaman yenmeli?

Hurma, içerdiği yüksek miktardaki lif ve iltihaplanmayı önleyici bileşenler sayesinde sindirim sisteminin sağlıklı çalışmasını destekliyor.

Lifler bağırsak hareketlerinin düzenlenmesine yardımcı olurken, 2025 yılında yapılan bir araştırma da hurmadaki liflerin bağırsaklardaki yararlı bakterilerin çoğalmasını destekleyebileceğini ortaya koydu. Bu bakteriler, sindirim sistemi sağlığının korunmasında önemli rol oynuyor.

Araştırmalar, hurmanın sindirime yönelik faydalarından yararlanmak için günün belirli bir saatinde tüketilmesini gerektiren bir zaman dilimi ortaya koymuş değil.

Bununla birlikte Health sitesine göre hurmanın öğün aralarında tüketilmesi yararlı bir tercih olabilir. Hurmadaki lifler, gün boyunca sindirim sisteminin düzenli çalışmasına katkıda bulunuyor. Öğünler arasındaki bu tüketim aralığı, sindirim sisteminin liflerden gün içinde düzenli biçimde yararlanmasını sağlıyor.

Uzmanlar ayrıca liflerin sindirim sistemi boyunca daha rahat ilerlemesine yardımcı olmak için hurmanın su veya başka bir sıvıyla birlikte tüketilmesini öneriyor.