Irak Başbakanı Sudani’nin ilk yüz günü: Dışarıda, iç dosyalarla dengeli fakat daha dikkatli adımlar atıyor

Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani (AFP)

Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, hükümetinin ilk 100 gününü geleceğe dair açık umutlarla barış içinde tamamladı. Bu süre zarfında hükümetine ve temsilcilerine karşı çıkan güçlerin Devlet Yönetimi İttifakı’na ya da hükümetinin kurucu gücü olarak görülen (Şii) Koordinasyon Çerçevesi güçlerine karşı harekete geçme olasılığına karşı temkinliydi.
Sadr Hareketi ve onun güçlü ve etkili lideri Mukteda es-Sadr, Sudani hükümeti ve hükümetin eğilimleri hakkında hâlen sessizliğini koruyor. Bu da Sadr Hareketi’nin yaklaşık iki hafta önce Cuma namazına katılanlar tarafından temsil edilen destekçileri için yeni bir güç testi gibi görünüyor. 2019 yılındaki Tişrin (Ekim) Ayaklanması’nın fitilini ateşleyen, tüm siyasi sisteme karşı mutlak muhalefet kanadında yer alan Tişrin Güçleri de hükümetin gidişatını ve yönelimini etkilemeyen bölgesel protesto gösterileriyle ara sıra sesini duyurmaya yönelik girişimlere sükunetini koruyor.
Bağımsız siyasi gözlemcilere göre hem Sadr Hareketi hem Tişrin Hareketi olsun muhalefet kanadındaki güçler ve özellikle Irak Yüksek Mahkemesi’nin bölgeye gönderilen paralarla ilgili kararını reddetmesinin ardından Kürt partiler, Sudani'nin attığı ve ne Koordinasyon Çerçevesi güçleri ne de Devlet Yönetimi İttifakı tarafından kabul görüyor gibi görünen adımlarla beklentilerinin pek fazla çelişmediğini düşünüyorlar. Bununla birlikte Sudani’nin, iddialı görünen hükümet programı ve usule ilişkin adımları, özellikle hizmet boyutunda vatandaşın ve en başta da yoksulluk sınırının altında yaşayan yoksul kesimin kaygılarını ele alması açısından ikna edici görünüyor.
Sadece bu da değil, ABD dolarının Irak dinarı karşısındaki yükselişinden Başbakan Sudani'nin sorumlu olmadığına, mevcut hükümetin kurulmasından önce ABD tarafından alınan önlemlerle ilgili olduğuna ve Sudani’nin İran'a ve diğer ülkelere para kaçakçılığı yapılmasını ve sahte faturalar yoluyla kara para aklanmasını önlemeyi amaçladığına inananlar var.
Bu durumda Başbakan Sudani, ön saflarında Sadr Hareketi’nin yer aldığı muhalifleri hakkında rahat. Sudani, dolar kriz nedeniyle Merkez Bankası Başkanı dışında, Bakanlar Kurulu Genel Sekreterliği ve bazı valilikler gibi önemli devlet makamlarındaki isimlere dokunmadı. Merkez Bankası Başkanı, halkın öfkesini bastırmak için bir günah keçisi olarak görevden alınmış olsa bile siyasi partiler tarafından savunulması zorlaşmıştı.
Bu yüzden ‘üretken diplomasi’ dediği bir yol ile tüm alanlarda sözleşmeler imzalayan, ekonomi ve yatırım kapısından Irak'ın bölgesel ve uluslararası politikalarında dış dosyaya büyük önem veren Başbakan Sudani, baltalama politikasına girmeden Irak'ın dışa dönük yaklaşımını sürdürmek isterken bir yandan da 25'incisi düzenlenen Körfez Ulusları Kupası sırasında iyice belirginleşen Arap ülkeleriyle arasındaki ilişkilerde denge noktaları bulmaya çalışıyor. Başbakan Sudani’nin onlarca sözleşmenin imzalandığı, verimli geçen ziyaretleri, Irak'ın Körfez ülkeleri başta olmak üzere Araplara ve uluslararası topluma yaklaşımını temsil ediyor.
Öte yandan Başbakan Sudani, dışarıda, iç dosyalarla ilgili adımlarla dengeli, fakat daha temkinli adımlar atıyor. Sünni Arapların ve Kürtlerin, Almanya ve Fransa ile hatta daha sonra ziyaret edeceği ABD ile bile yapılacak anlaşmalar konusunda itiraz edecek bir şey bulamadıkları bir dönemde Sudani, dış ilişkiler açısından özellikle Washington ile ilişkiler konusunda Koordinasyon Çerçevesi güçlerindeki müttefikleriyle sorun yaşıyor.
Örneğin Sudani’nin Her ne kadar yabancı heyetlerle yaptığı her görüşmede, NATO ile yapılan her toplantıda ve konuyla ilgili basına yaptığı her açıklamada Irak'ın artık yabancı askerlerin topraklarındaki varlığına ihtiyacı olmadığını vurgulasa da yabancı askerlerin Irak topraklarında kalması gerektiği açıklaması, Koordinasyon Çerçevesi’ndeki bazı güçler tarafından ağır şekilde eleştirildi.
Başbakan Sudani, ‘France 24’ adlı televizyon kanalına verdiği röportajda, Irak'ın yabancı muharip güçlere değil, terörle mücadele ve istikrar ve güvenliğin sağlanması alanında ABD liderliğindeki Uluslararası Koalisyon üyesi ülkelerle ve uluslararası koalisyon dışındaki ülkelerle iş birliğine ihtiyaç duyduğunu söyledi. Uluslararası Koalisyon güçlerinin, eski hükümetin talebiyle Irak’ta olduğunu belirten Sudani, askeri danışmanların görevlerine devam etmesinin yanı sıra sayılarının ve yerlerinin belirlenmesinin, eğitim ve bilgi alışverişi alanında iş birliği konularına ilişkin resmi makamlar tarafından belirlenen siyasi bir anlaşma uyarınca yapılan profesyonel diyaloga tabi olduğunu söyleyen Sudani, “Bir yandan Irak'ın toprakları, suları ve hava sahası üzerindeki egemenliğini sağlarken diğer yandan Uluslararası Koalisyonla iş birliğine, bilgi alışverişine ve ortak eyleme dayalı yeni bir ilişki tarzına ihtiyacımız var. Milli Güvenlik Kurulu, bahsettiğimiz esaslar doğrultusunda ilişkinin çerçevesini belirlemeye yönelik bir çalışma yapıyor” şeklinde konuştu.
Irak’ın bölge ülkeleriyle olumlu bir rol oynamaya devam etmesiyle ilgili olarak ise Sudani, “Göreve başladığımız ilk günden bu yana İran İslam Cumhuriyeti, Suudi Arabistan Krallığı ve diğer kardeş Arap ülkeleri arasında arabulucu rolü oynamaya, yakınlaşmayı ve anlayışı sürdürmeye, bölgede güvenliği sağlamaya ve gerginlikleri azaltmaya çabaladık” ifadelerini kullandı.