İran: Reformist lider Musevi’den yeni anayasa çağrısı

Mir Hüseyin Musevi, İran’ı içinde bulunduğu krizlerden kurtarmak için yeni anayasa çağrısında bulundu

Venedik’te ‘İranlı kadınların yanında durun’ yazılı bir pankart tutan genç bir adam (Reuters)
Venedik’te ‘İranlı kadınların yanında durun’ yazılı bir pankart tutan genç bir adam (Reuters)
TT

İran: Reformist lider Musevi’den yeni anayasa çağrısı

Venedik’te ‘İranlı kadınların yanında durun’ yazılı bir pankart tutan genç bir adam (Reuters)
Venedik’te ‘İranlı kadınların yanında durun’ yazılı bir pankart tutan genç bir adam (Reuters)

İran’da 1979 Devrimi’nin 44. yıldönümünün kutlanmasına bir hafta kala, 10 yılı aşkın bir süredir ev hapsinde alıkonulan İranlı reformist lider Mir Hüseyin Musevi, İran’ı gittikçe artan krizlerden ‘kurtarmak’ için yeni bir anayasa hazırlanması, referandum yapılması, bağımsız ve adil şekilde seçimlerin düzenlenmesi çağrısında bulundu.
Musevi, ofisinin sözcülüğünü yapan Kelimeh haber sitesi tarafından yayınlanan açıklamasında İran'da son aylarda ve yıllarda yaşanan ‘kanlı’ olayların, 2009 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde desteklediği ‘anayasayı tavizsiz uygulama’ sloganının ‘artık etkili olmadığını’ gösterdiğini söyleyerek, bir önceki sloganından ‘ileriye doğru bir adım’ atılması gerektiğini vurguladı.
Musevi, “rejimin diyalog ve ikna yolunu için en ufak bir adım atmak yerine baskıcı yöntemlerde inat ve ısrar etmesi sebebiyle İran halkının iktidardaki müesses nizamdan ve mevcut siyasi yapıdan duyduğu hayal kırıklığına” işaret etti.
Yetkililer, Şubat 2011'den bu yana Mir Hüseyin Musevi, eşi Zehra Rahneverd ve müttefiki Mehdi Kerrubi’yi mahkemeye çıkartmadan ev hapsinde tutuyor. Ev hapsi kararı, Musevi ve Kerrubi’nin o zamanlar radikal muhafazakarlardan rakipleri Mahmud Ahmedinejad'ın zaferiyle sonuçlanan 2009 cumhurbaşkanlığı seçimlerinin sonuçlarını tanımayı reddetmesinin ve seçim sonuçlarında hile yapılmasını savunmasının akabinde çıkmıştı.
“Esas kriz sorumsuz güçtür”
Açıklamasında yönetimin performansı nedeniyle büyüyen krizlere değinen Musevi “Esas kriz, ülkenin sürdürülemez çelişkili yapısı ve temel sistemidir. Hayatı bize zindan eden ve mazlumların mutluluğuna giden yolu tıkayan işte bu hesap vermeyen sorumsuz güçtür” ifadelerini kullandı.
Musevi yaptığı açıklamada, İranlıların ana hatları ‘Kadın, Yaşam, Özgürlük Hareketi’nden oluşan radikal bir değişime ihtiyaç duyduğundan ve buna hazır olduklarından bahsederken, ülkenin dört bir yanında 160 şehirden fazla şehri kasıp kavuran protestoların sloganına atıfta bulundu. Öfkeli protestolar, Mahsa Amini adlı  genç kızın başörtüsünü düzgün takmadığı gerekçesiyle polis tarafından gözaltına alındığı sırada belirsiz koşullar altında hayatını kaybetmesinin akabinde patlak vermişti.
Musevi, “Kadın, Yaşam, Özgürlük” sloganının ‘parlak bir geleceğin ve baskıdan, yoksulluktan, aşağılanmadan ve ayrımcılıktan arınmış bir geleceğin nüvesini’ oluşturduğunu söyledi. Musevi “Bu üç kelime, canlılık, düşünme, mücadele ve umutların tarihini taşırken, kadınlar en büyük umut kaynağıdır. Mutluluk, kamu yararı ve büyük toplumsal mücadele; bütün bunlar, kadın ve erkekler hep birlikte durmadan elde edilemez” dedi.
Musevi üç öneri sundu. Bunlar; yeni bir anayasa taslağı hazırlamak, ‘bağımsız ve adil’ bir oylamayla referandum yapmak ve nihai olarak yeni anayasayı kabul etmek üzere bir Kurucu Meclis oluşturmak.
İran halkının tüm kesimlerini ‘kamu güvenliğini korumak ve mevcut rejimlerin oluşturulmasını gerektiren her türlü şiddetten kaçınmak için’ temel bir anlaşma oluşturmaya çağıran Musevi “Bu, her uyruktan ve her siyasi ve ideolojik yönelimden insanlar tarafından onaylanmalıdır” dedi. Bu üç önerisinin ‘hukukun üstünlüğüne dayalı ve insan hakları standartları ve halkın iradesi ile örtüşen bir sistemin istikrarı için’ önemini ısrarla vurguladı.
Musevi, “Hukuk, hem insanlardan hem de insanlara mutluluk ve refah getirir. Kendini hukukun üzerinde görenlerin haksız imtiyazlarını ve statülerini korumaya hizmet etmez” dedi.
İslam Cumhuriyeti'nin yerine yeni bir yapı ve düzen getirilmesini öneren Musevi, “Başlı başına yeni bir sistemin getirilmesi, baskıcı gücü sarsacak ve tepki vermeye itecektir. Çünkü gücün kaynağı insandır, silah ve baskı değil” ifadelerini kullanarak ‘beğenseler de beğenmeseler de halkın desteğini almazsa yapının çökeceğini’ vurguladı.
Geçen ağustos ayında Musevi’nin rejim lideri Ali Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney’e atıfta bulunarak, halkı iktidarın babadan oğula geçmemesi gerektiği konusunda uyarması siyasi elitlerde geniş çaplı bir tartışmanın fitilini ateşlemişti.
Musevi’nin son açıklaması İranlı ünlü avukat Şirin Ebadi’nin Reuters Haber Ajansı’na röportaj vermesinden bir gün sonra geldi. Ebadi söz konusu röportajında Amini’nin hayatını kaybetmesinin ‘İran İslam Cumhuriyeti’ndeki rejimin çöküşüne yol açacak, geri dönüşü olmayan devrimci bir süreci’ tetiklediğini söylemişti.
İranlı yetkililer protestolara son 40 yıldır olduğu gibi baskıyla karşılık verdi. Yetkililer ayrıca protestolara katılanlar arasından onlarca kişiye idam cezası verdi ve en az dört kişiyi darağacına gönderdi. İnsan hakları aktivistleri bunu, insanları korkutmak ve onları sokaklardan uzak tutmak için planlanmış bir önlem olarak nitelendiriyor.
Son protestolar İran'ı krize sürükledi. Amini'nin ölümü, İranlılar arasında ekonomik sefaletten tutun, etnik azınlıklara yönelik ayrımcılığa ve yetkililerin katı sosyal ve siyasi kısıtlamalar dayatmasına kadar çeşitli sorunlar nedeniyle yıllarca bastırılmış bir halk öfkesini serbest bıraktı.
Aylarca hayatın her kesiminden bir çok İranlı, müesses nizamın devrilmesi çağrısında bulundu ve rejimin içinde son sözü söyleyen “Rehber” Ali Hamaney aleyhinde sloganlar attı.
Yetkililerin protestolara yönelik baskıları, 2015 yılında imzalanan İran nükleer anlaşmasını yeniden canlandırma müzakerelerinin askıya alındığı bir dönemde diplomatik gerginliğe neden oldu. ABD ve Batılı ülkeler, baskılarda ve insan hakları ihlallerinde payı olmaları nedeniyle İran makamlarına ve başka kuruluşlara yaptırımlar uyguladı.
Öte yandan Hollanda merkezli Gamaan kuruluşu tarafından yapılan bir anket, halkın yüzde 81'inin ülkedeki İslam Cumhuriyeti rejimine son verilmesini istediğini ortaya koydu.
Gamaan Başkanı ve Tilburg Üniversitesi’nden Siyaset Bilimci Prof. Dr. Ammar Maleki, konuya ilişkin yaptığı açıklamada anket sonuçlarının, İranlıların çoğunluğunun mevcut protestolar bağlamında İran muhalefet partilerinden ortak bir komite kurulmasını talep ettiğini gösterdiğini kaydetti. Rejimin devrilmesine destek verenlerin oranı yüzde 20 arttı.
Kuruluş, anketin 21 Aralık ila 31 Aralık tarihleri arasında yapıldığını söyledi. Ankete İran içinden 158 bin kişi ve yurt dışından 42 bin İranlı katıldı. Kuruluş, katılımcıların yalnızca yüzde 15'inin İslam Cumhuriyeti'nin devam etmesini tercih ettiğini bildirdi.
İran'daki katılımcıların yüzde 70’i, Batılı ülkeleri protestolara destek vermeye ve yetkililere baskı yapmaya çağırdı. Yüzde 19’u ise ‘Batı ülkelerinin protestolar gibi iç meselelere karışmasına’ karşı çıktı. Katılımcıların yüzde 70’i Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) terör örgütü ilan edilmesini, İran büyükelçilerinin sınır dışı edilmesini ve göstericilerin bastırılmasına karışan güçlere yaptırım uygulanmasını destekledi.
Yurt dışında yaşayanların yüzde 96'sı, Batı'nın protestolara verdiği desteği ve Tahran üzerindeki baskının artırılmasını destekliyor.
İran’daki katılımcıların yüzde 81'i protestoları desteklerken, yüzde 15'i karşı çıkıyor. Protestoları destekleyenlerin yüzde 67'si protestoların ‘faydalı olacağını’ söylerken, yüzde 14'ü başarısız olacağını düşünüyor. Katılımcıların yüzde 22'si rejim karşıtı yürüyüşlere katıldığını, yüzde 56'sı ileride katılacağını, yüzde 35'i başörtüsü çıkarma ve rejimi kınayan sloganlar da dahil olmak üzere sivil itaatsizliğe destek verdiğini ve yüzde 35’i sivil itaatsizliğe katılmaya açık olduğunu ifade etti. Kuruluş tarafından yayınlanan anket sonuçlarına göre katılımcıların yüzde 44'ü grevlere katıldığını, yüzde 38'i ise katılacağını açıkladı.
Yurt dışındaki İranlıların ise yüzde 99'u protestoları desteklediğini, yüzde 90'ı bunun sonuç vereceğini umduğunu ve yüzde 9'u protestoların başarısız olmasını beklediğini belirtti.
Katılımcılar, mevcut iktidar düzenine alternatif olarak seçecekleri rejimin yapısı hakkında düşüncelerini dile getirdiler. Yurt içinde yüzde 28 ve yurt dışından yüzde 32 oranında katılımcı başkanlık sistemi istediğini söylerken, yurt içinde yüzde 12, yurt dışında ise yüzde 29 oranında katılımcı parlamenter sistemi tercih etti. Yurt dışında yaşayanların yüzde 25'inin desteklediği anayasal monarşiye ise İran içinden yüzde 22'lik bir destek geldi.



AFRICOM Komutanı’nın Doğu ve Batı Libya’ya yaptığı ziyaretin anlamı ne?

Libya Ulusal Birlik Hükümeti (UBH) Başbakanı Abdulhamid Dibeybe, cumartesi günü AFRICOM Komutanı Dagvin Anderson’ı kabul etti. (Dibeybe’nin ofisi)
Libya Ulusal Birlik Hükümeti (UBH) Başbakanı Abdulhamid Dibeybe, cumartesi günü AFRICOM Komutanı Dagvin Anderson’ı kabul etti. (Dibeybe’nin ofisi)
TT

AFRICOM Komutanı’nın Doğu ve Batı Libya’ya yaptığı ziyaretin anlamı ne?

Libya Ulusal Birlik Hükümeti (UBH) Başbakanı Abdulhamid Dibeybe, cumartesi günü AFRICOM Komutanı Dagvin Anderson’ı kabul etti. (Dibeybe’nin ofisi)
Libya Ulusal Birlik Hükümeti (UBH) Başbakanı Abdulhamid Dibeybe, cumartesi günü AFRICOM Komutanı Dagvin Anderson’ı kabul etti. (Dibeybe’nin ofisi)

Washington’ın Libya’daki askeri kurumların birleştirilmesi sürecine ilgi duyduğunu gösteren askeri bir hamle kapsamında, ABD Afrika Komutanlığı (AFRICOM) Komutanı Orgeneral Dagvin Anderson, Trablus’ta Ulusal Birlik Hükümeti (UBH) Başbakanı Abdulhamid Dibeybe ve Sirte’de Libya Ulusal Ordusu (LUO) Genel Komutan Yardımcısı Saddam Hafter ile ayrı ayrı görüşmeler gerçekleştirdi.

Ülkenin doğusu ve batısını kapsayan bu çifte ziyaret, Washington’ın Libya dosyasına yaklaşımında bir değişime işaret ederken, analistler söz konusu ziyaretin ‘doğrudan askeri iş birliğinin ötesine geçen stratejik anlamlar taşıdığını’ değerlendirdi.

Ziyaretin odağında askeri ve güvenlik alanındaki iş birliği, kurumların birleştirilmesi ve Flintlock 2027 tatbikatına yönelik hazırlıklar yer aldı. ABD ve Libya tarafından yayımlanan resmî açıklamalarda, Libya’nın doğusu ve batısındaki güçler arasındaki iş birliğinin geliştirilmesi, bu güçlerin kapasitelerinin artırılması ve güvenlik koordinasyonunun güçlendirilmesinin gündemin öncelikli başlıkları arasında bulunduğu belirtildi.

LUO Genel Komutanlığı Medya Ofisi tarafından yapılan açıklamaya göre Saddam Hafter, iki ülke arasındaki stratejik ilişkilerin, özellikle askeri ve güvenlik alanlarındaki iş birliğinin gelişmesinden duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Hafter, Flintlock 2026 tatbikatının sonuçlarını ve 2027 yılında düzenlenecek tatbikata yönelik hazırlıkları da takdir etti. Ayrıca güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesi, sınırların korunması, düzensiz göç ve kaçakçılık şebekeleriyle mücadele amacıyla ortak çabaların birleştirilmesini hedefleyen Libya’ya ait 3+3 ortak komitesinin çalışmalarında kaydedilen ilerlemeye dikkat çekti.

Açıklamada Anderson’ın, AFRICOM’un terörizm ve aşırıcılıkla mücadele, güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesi alanlarında Libya ordusunun kapasitesini desteklemeye hazır olduğunu vurguladığı aktarıldı.

sdcgthy
Libya Ulusal Ordusu (LUO) Genel Komutan Yardımcısı Saddam Hafter ile ABD Afrika Komutanlığı (AFRICOM) Komutanı Orgeneral Dagvin Anderson, Bingazi, 14 Kasım 2026 (LUO Genel Komutanlığı)

Görüşmenin ardından yaptığı açıklamada Saddam Hafter, AFRICOM Komutanı ile Libya askeri kurumunun birleştirilmesi ve profesyonelliğinin güçlendirilmesi sürecinde kaydedilen ilerlemeyi, Libya ile ABD arasındaki askeri iş birliğinin geliştirilmesi yollarını ele aldıklarını söyledi. Hafter, silahlı kuvvetlerin sınır güvenliğini sağlama ve ortak bölgesel tehditlerle mücadele kapasitesinin artırılması için koordinasyonun sürdürülmesinin önemini vurguladı. Flintlock 2027 tatbikatına yönelik ortak hazırlıkların, LUO Genel Komutanlığı ile ABD arasındaki iş birliği sürecinde somut bir adım olduğunu belirtti.

AFRICOM ise açıklamasında, Anderson’ın Libyalı askeri yetkililerle gerçekleştirdiği görüşmelerin, Libya’nın öncülüğünde yürütülen askeri kurumları birleştirme çabalarını destekleme, ulusal egemenliği güçlendirme ve sürdürülebilir askeri iş birliği yoluyla bölgesel güvenliği artırma konusundaki ABD kararlılığını yansıttığını bildirdi.

AFRICOM, Washington’ın taahhüdünün yalnızca güvenlik alanıyla sınırlı olmadığını, Libya’nın güvenlik, siyasi ve ekonomik birliğini sağlamaya yönelik çabaların desteklenmesini de kapsadığını vurguladı. Bu çabaların başarıya ulaşmasının Libya’nın geleceği ile bölgedeki barış ve güvenlik açısından temel önem taşıdığına dikkat çekti.

Trablus’taki UBH tarafından yapılan açıklamaya göre Dibeybe ve Anderson, askeri ve güvenlik alanlarındaki iş birliğinin geliştirilmesi, askeri kurumun birleştirilmesine yönelik çabaların desteklenmesi ve kapasitesinin artırılması konularını ele aldı. Görüşmede eğitim, mesleki yeterlilik ve kapasite geliştirme alanlarındaki iş birliğinin genişletilmesi, ortak güvenlik sorunlarıyla mücadelede koordinasyonun güçlendirilmesi ve Flintlock 2027 tatbikatına yönelik hazırlıklar da gündeme geldi.

Toplantıya UBH İçişleri Bakan Vekili İmad et-Trablusi, Libya Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkan Vekili Orgeneral Salahaddin Nemruş, Savunma Bakanlığı’ndan çok sayıda üst düzey yetkili ve ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Libya siyasi işlerinden sorumlu kıdemli danışmanı Jeremy Berndt katıldı.

Askeri uzman Muhammed Abdulvahid, Anderson’ın Libya ziyaretinin doğrudan askeri iş birliğinin ötesinde stratejik anlamlar taşıdığını ve Rusya-Ukrayna Savaşı, Ortadoğu’daki gerilimler ile Avrupa ve ABD’de endişeye yol açan enerji krizi nedeniyle son derece hassas bir bölgesel ve uluslararası döneme denk geldiğini düşünüyor.

Abdulvahid, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, “Enerji sektöründeki Amerikan ve Batılı çıkarların güvence altına alınması, petrol ve doğal gaz sahalarının korunması, ABD’nin Libya’ya yönelik ilgisinin başlıca nedenlerinden birini oluşturuyor” dedi.

Washington’ın Libya’nın doğusu ve batısı arasında ortak bir askeri çerçeve oluşturmayı hedeflediğini belirten Abdulvahid, bunun sahadaki iş birliğinin geliştirilmesine imkân sağlayacağını ve siyasi süreçlerin birbirine yaklaştırılması için bir kapı aralayacağını, ancak bölünmüşlüğün sona ermesini garanti etmeyeceğini ifade etti. Abdulvahid, 3+3 ortak komitesi aracılığıyla yürütülen iş birliğinin veya askeri tatbikatların iletişim ve deneyim paylaşımı için somut bir alan oluşturabileceğini, askeri kurumlar arasındaki kopukluğu azaltabileceğini kaydetti.

Flintlock 2027 tatbikatı, ABD’nin Libya’nın farklı bölgelerinden askeri personeli tatbikata dahil etme yönündeki yaklaşımı nedeniyle özel önem taşıyor. Bu sayede uluslararası bir eğitim çatısı altında profesyonel etkileşim ve uygulamalı koordinasyon imkânı sağlanması hedefleniyor. Ancak bu sürecin başarısı, Libyalı tarafların sahadaki iş birliğini kalıcı kurumsal düzenlemelere dönüştürme kapasitesine bağlı olacak.

Anderson’ın Sirte’de Saddam Hafter ile görüşmesine rağmen Genel Komutan Mareşal Halife Hafter ile benzer bir görüşme gerçekleştirdiğinin duyurulmaması, ABD’nin Libya’nın doğusundaki askeri kuruma yönelik mesajlarının niteliği konusunda soru işaretlerine yol açtı. Abdulvahid, bu tercihi Saddam Hafter’in askeri ve uluslararası temaslarda giderek ön plana çıkması bağlamında değerlendiriyor ve bunun ‘gelecekte üstleneceği liderlik rolleri için hazırlanmasına’ yönelik bir eğilimi yansıtabileceğini düşünüyor.

Abdulvahid, söz konusu görüşmenin ‘açık biçimde askeri ve mesleki bir nitelik taşıdığını, Halife Hafter ile bağlantılı bazı siyasi hassasiyetlerden uzak şekilde eğitim ve kapasite geliştirme konularının ele alınmasına imkân sağladığını’ belirtti. Başka görüşmelerin kamuoyuna duyurulmadan gerçekleştirilmiş olabileceği ihtimalini de dışlamayan Abdulvahid, resmi bir görüşmenin yapılmamış olmasının anlaşmazlık veya kopukluk göstergesi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ifade etti.

Trablus ve Sirte’de eş zamanlı gerçekleştirilen görüşmeler, Washington’ın askeri kurumun her iki tarafıyla da temas kurma ve güvenlik ilişkilerini tek bir bölgeyle sınırlandırmama konusundaki hassasiyetini ortaya koyuyor. Abdulvahid’e göre bu denge, ABD’ye kurumların birleştirilmesi sürecinde daha geniş bir etki alanı sağlarken taraflı bir aktör olarak algılanmasının da önüne geçiyor. Doğu ve batıdaki askeri liderlerin Flintlock 2027 tatbikatının hazırlık sürecine dahil edilmesi, siyasi ve kurumsal bölünmüşlüğün devam ettiği bir ortamda iki tarafın iş birliğine ne ölçüde hazır olduğunun uygulamalı olarak sınanmasına da imkân tanıyabilir.

Ziyaretin önemine ve askeri kurumun birleştirilmesine ilişkin verdiği mesajlara rağmen bu temaslar, kapsamlı bir siyasi uzlaşmanın yakın olduğu veya liderlik ve iktidar konusundaki anlaşmazlıkların çözüme kavuştuğu anlamına gelmiyor. Bununla birlikte ziyaret, Libya’nın doğusu ile batısı arasındaki askeri iş birliğini Washington’ın ilan ettiği öncelikler arasına yerleştiriyor ve bu süreci Libya’nın güvenliği, egemenliği ve bölgesel istikrarla ilişkilendiriyor. ABD’nin bu ilgisinin fiili bir kurumsal birliğe dönüşmesi ise Libyalı taraflar arasındaki uzlaşmaya bağlı olmaya devam ediyor.


Sudan: Toplu mezarlar ve yakınlarından haber alamayan ailelerin arayışı

Sudan’ın Ved Nura köyünde, Hızlı Destek Kuvvetleri’nin (HDK) öldürmekle suçlandığı kişilere ait 180 mezarın bulunduğu toplu mezarlık (Şarku’l Avsat)
Sudan’ın Ved Nura köyünde, Hızlı Destek Kuvvetleri’nin (HDK) öldürmekle suçlandığı kişilere ait 180 mezarın bulunduğu toplu mezarlık (Şarku’l Avsat)
TT

Sudan: Toplu mezarlar ve yakınlarından haber alamayan ailelerin arayışı

Sudan’ın Ved Nura köyünde, Hızlı Destek Kuvvetleri’nin (HDK) öldürmekle suçlandığı kişilere ait 180 mezarın bulunduğu toplu mezarlık (Şarku’l Avsat)
Sudan’ın Ved Nura köyünde, Hızlı Destek Kuvvetleri’nin (HDK) öldürmekle suçlandığı kişilere ait 180 mezarın bulunduğu toplu mezarlık (Şarku’l Avsat)

Cezire eyaletindeki Hilaliye ve Ved Nura kasabaları ile Beyaz Nil eyaletindeki Keradis bölgesinde halk, hayatını kaybeden yakınlarını toplu mezarlara defnetti. Şarku’l Avsat’ın bölgelerde gerçekleştirdiği saha ziyaretlerinde, bazı mezarların herhangi bir işaret taşımayan kum tepelerini andırdığı, bazılarında ise hayatını kaybedenlerin isimlerinin ve ölüm tarihlerinin yazılı olduğu görüldü.

Çok sayıda bölge sakini, Hızlı Destek Kuvvetleri’ni (HDK) kuyu sularını zehirlemekle, önde gelen bazı mensuplarının saf değiştirmesinin ardından bir “intikam kampanyası” yürütmekle suçladı. Bölge halkı ayrıca, HDK kontrolündeki yerlerden ayrılmaya çalışan kişilerden para talep edildiğini ve kadınların mücevherlerini teslim etmemeleri hâlinde tehdit edildiğini ileri sürdü.

Şarku’l Avsat’ın görüştüğü tanıklar arasında, bir kuyudan su içtikten sonra şiddetli ishale yakalanan beş aile ferdini iki gün içinde kaybeden Verda Muhammed de bulunuyor. El-Aşar Muhammed ise ailesinden 37 kişiyi kaybettiğini ve yalnızca bir günde 70 ila 80 kişinin cenazesinin defnedilmesine katıldığını anlattı. Gazeteye konuşan başka tanıklar da benzer olayları aktardı.

Hartum'da ise adli tıp kurumundan bir kaynak, bazı ailelerin hâlâ kayıp yakınlarını aramayı sürdürdüğünü belirtti.


Washington’un “çözüm sürecini engelleyenlere” yaptırım uygulama tehdidi Libya’da görüş ayrılığına yol açtı

Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, ABD Başkanı’nın Arap ve Afrika İşlerinden Sorumlu Kıdemli Danışmanı Massad Boulos’u geçen ocak ayında kabul etti. (Dibeybe’nin Ofisi)
Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, ABD Başkanı’nın Arap ve Afrika İşlerinden Sorumlu Kıdemli Danışmanı Massad Boulos’u geçen ocak ayında kabul etti. (Dibeybe’nin Ofisi)
TT

Washington’un “çözüm sürecini engelleyenlere” yaptırım uygulama tehdidi Libya’da görüş ayrılığına yol açtı

Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, ABD Başkanı’nın Arap ve Afrika İşlerinden Sorumlu Kıdemli Danışmanı Massad Boulos’u geçen ocak ayında kabul etti. (Dibeybe’nin Ofisi)
Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, ABD Başkanı’nın Arap ve Afrika İşlerinden Sorumlu Kıdemli Danışmanı Massad Boulos’u geçen ocak ayında kabul etti. (Dibeybe’nin Ofisi)

ABD Başkanı Donald Trump’ın Arap ve Afrika İşlerinden Sorumlu Kıdemli Danışmanı Massad Boulos, Libya’da siyasi çözümün önünü tıkayanlara yönelik uluslararası yaptırım tehdidini bir kez daha gündeme getirdi. Boulos, birkaç gün önce yaptığı açıklamada, “Artık uygulama zamanı geldi” ifadelerini kullandı.

Boulos’un bu kez daha sert ve kararlı bir uyarıda bulunmasının arka planına ilişkin değerlendirmeler farklılık gösterirken, açıklama Libya’daki siyasi çevrelerde tartışmaları da beraberinde getirdi. Bir kesim bu çıkışı, Trump yönetiminin diplomatik bir başarı elde etmek amacıyla Libya dosyasını hızla sonuçlandırma arayışı olarak değerlendiriyor. Diğerleri ise Washington’un, bölünmüşlük ve yolsuzluktan çıkar sağlayan aktörlerin oyalamalarına yönelik sabrının tükenmesi üzerine uzlaşı arayışından doğrudan baskı politikasına geçtiğini ve yakın zamanda yeni bir yürütme organının ilan edilmesine zemin hazırladığını belirtiyor.

Libya Halkın Sesi Partisi Başkanı Fethi eş-Şibli, yaptırım tehdidinin tekrarlanmasını Trump yönetiminin ve danışmanının, gelecek ocak ayında Demokratların Senato’da çoğunluğu devralmasından önce Libya ve diğer dosyalarda sonuç alma isteğine bağladı.

Şibli, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, bunun herhangi bir ülkenin krizine duyulan ilgiden ziyade Demokratlar ile Cumhuriyetçi Trump yönetimi arasındaki iç hesaplaşmanın devamı olduğunu ileri sürdü. Şibli, bu çerçevede Boulos’un Libya ve Sudan girişimleri de dahil olmak üzere mevcut yönetimin dış politikasının gözden geçirilebileceğini öngördü.

Libya’da hâlihazırda iki rakip hükümet arasındaki siyasi bölünmüşlük devam ediyor. Ülkenin batısında, Trablus merkezli ve Abdülhamid Dibeybe başkanlığındaki geçici Ulusal Birlik Hükümeti görev yaparken, doğu ve güneyin bazı bölgelerini ise Temsilciler Meclisi tarafından görevlendirilen, Mareşal Halife Hafter liderliğindeki Libya Ulusal Ordusu’nun desteğini alan Usame Hammad hükümeti yönetiyor.

Birleşmiş Milletler Libya Destek Misyonu, geçtiğimiz ağustos ayında Libya’daki iki tarafın, yani Libya Ulusal Ordusu ile Ulusal Birlik Hükümeti'nin katılımıyla 4+4 küçük komite anlaşmasına varıldığını duyurdu. Anlaşma, iki yıl içinde seçimlere gidilmesinin önünü açacak bir Başkanlık Konseyi ve hükümetten oluşan birleşik bir yürütme organının kurulmasını öngörüyor.

Engelleyicilere yönelik yaptırımlar konusunu değerlendiren Şibli, “Engelleyicileri hangi makam, hangi kriterlere göre belirleyecek?” sorusunu yönelterek, bu kişilerin yalnızca ABD girişimini reddeden aktörlerle sınırlandırılmasını eleştirdi.

Libya Güvenlik ve Askerî Araştırmalar Merkezi Direktörü Eşref Abdullah ise Boulos’un, ABD’li şirketlerin bu yılın başından itibaren Libya petrol sektörüne yeniden dönmesiyle eş zamanlı olarak ülkede siyasi ve güvenlik istikrarını güçlendirecek bir diplomatik başarı elde etmeye çalıştığını söyledi.

Abdullah, Şarku’l Avsat’a yaptığı değerlendirmede, ABD girişiminin ve BM anlaşmasının hayata geçirilememesini bölgesel ve Batılı müdahalelere bağladı. Abdullah, “Bölgesel çıkarları, Libya’da siyasi otoritenin ve askerî kurumun birleştirilmesi fikriyle örtüşmeyen ülkeler var. Çünkü böyle bir birleşme, Türk ve Rus güçleri gibi yabancı askerî unsurların Libya topraklarından çıkarılması anlamına geliyor” ifadelerini kullandı.

Buna karşılık ABD-Libya Ulusal İlişkiler Konseyi Başkanı Hani Şuneyb, Washington’un artık kurumların birleştirilmesi ve bölünmüşlük ile yolsuzluktan çıkar sağlayan aktörlerin oyalama taktiklerine son verilmesi gerektiği görüşünde olduğunu belirtti.

Şuneyb, Demokratların Kongre'de çoğunluğu elde etmesi ile ABD'nin Libya dosyasına yönelik ilgisi arasında bağlantı kurulmasını doğru bulmadı. Demokratların önümüzdeki dört ay boyunca iç politikadaki önceliklerini ve bunlarla bağlantılı gelişmeleri, özellikle İran savaşının ekonomi üzerindeki etkilerini değerlendirmekle meşgul olacağını belirten Şuneyb, bu durumun Trump yönetimine Libya, Sudan ve Sahel bölgesinde diplomatik atılımlar gerçekleştirmek için fırsat sunacağını ifade etti. Böylece yönetimin, siyasi rakiplerinin eleştirilerini hafifletebileceğini kaydetti.

Yaptırımların uygulanma mekanizmalarına da değinen Şuneyb, uluslararası toplumun elektronik sistemler üzerinden birbirine bağlı yapısının, mal varlıklarının dondurulmasına ve kişilerin seyahat yasağı listelerine alınmasına imkân tanıdığını kaydetti. Şuneyb, mal varlıklarına el konulması ve yargı süreçlerinin başlatılmasının da olası seçenekler arasında bulunduğunu ifade ederek, “Bazı sürpriz gelişmeler yaşanabilir” dedi.

Libya'da üst düzey kademelere kadar yayılan yolsuzluğun, uluslararası toplumun kurumları, kamu hizmetlerini ve vatandaşların eğitim ve sağlık haklarını destekleme çabalarını sekteye uğrattığını belirten Şuneyb, BM Libya Özel Temsilcisi Hanna Tetteh'in de Güvenlik Konseyi'ne sunduğu brifinglerde bu konuya sık sık dikkat çektiğini hatırlattı.

Şuneyb, önümüzdeki günlerde askerî ve adli süreçlere ilişkin görüşmelerin takviminin belirlenmesini ve tarafların asgari müştereklerde uzlaşmasını beklediğini söyledi. Washington'un yaptırım tehditlerini gerçekten hayata geçirebilecek güce sahip olup olmadığının ve BM Özel Temsilcisi'nin çatışan tarafları oyalama dönemini sona erdirmeye zorlamak için ABD'nin desteğine ne ölçüde yaslandığının önümüzdeki günlerde netleşeceğini kaydetti.

Libyalı avukat ve siyasi analist İsam et-Tacuri ise Washington'un kriz yönetimi yaklaşımından dosyayı kapatma hedefi doğrultusunda hareket etmeye yöneldiğini belirtti. Tacuri'ye göre ABD, petrol akışının istikrarını güvence altına alacak, Rusya'nın Akdeniz'deki nüfuzunu sınırlayacak ve mali kaynaklar ile silahlı güç merkezlerini tek bir çatı altında yeniden düzenleyecek bir siyasi uzlaşma arayışında.

Tacuri, Facebook hesabından yaptığı paylaşımda Washington'un elindeki etkili baskı araçlarına da dikkat çekti. Bu araçlar arasında küresel finans sisteminin kilit mekanizmaları, Libya Merkez Bankası üzerinden petrol gelirleri üzerindeki kontrol, uluslararası yaptırımlar ve ABD'nin diplomatik ağırlığı yer alıyor.