Netanyahu’ya istifa etmesi yönünde çağrılar arttı

İstifa çağrısı, İsrail’i içinde bulunduğu krizden kurtarmak amacıyla yapılıyor.

Hükümetin yargı reformuna yönelik tartışmalı projeye, Tel Aviv yakınların yerleştirilen tabelalarla tepki gösterildi. (AFP)

İsrail’de sağcı hükümetin yargıyı zayıflatma, tüm hükümet sistemini değiştirme planı ve uzlaşma önerilerinin başarısızlıkla sonuçlanması nedeniyle toplumda oluşan tepki arttı. Bununla birlikte kitlesel protesto kampanyasının liderleri, Likud Partisi liderliğinde yeni bir hükümetin kurulmasına izin vermek için Başbakan Binyamin Netanyahu’ya istifa çağrısı yaptı.
Bu çağrı, Netanyahu ile başsavcılık arasında suçlu bulunması halinde hapse girmesine yol açacak hükümlere göre ‘dolandırıcılık, rüşvet ve güveni kötüye kullanma suçlamalarıyla mahkemeye çıkması’ için bir anlaşmaya varılmasına yönelik bir projeyi içeriyor. Bu protesto grubu, hapis cezası olmadan da Netanyahu’nun siyasetten çekilmesini öne sürüyor ancak Netanyahu bunu reddediyor.
Geçen salı günü ilk kez bu fikri ortaya atan iç güvenlik servisi Şin Bet’in eski Başkanı Yuval Diskin, Netanyahu’ya kişisel bir mesaj göndererek, onu ‘hükümetin yargıyı zayıflatma çabaları nedeniyle yaygın bir bölünmeye neden olan ve İsrail toplumunu etkileyen krizi sona erdirmek için çalışmaya’ çağırdı. Ayrıca İsrail’in başına gelebilecek ‘yıkım senaryoları’ konusunda uyarı yapan Diskin, ‘çöküşü’ önlemek için gecikmeden bir dizi karar alma çağrısı yaptı.
Diskin, bu planın ilk adımının ‘darbe hükümeti planını onaylamak için yasama sürecini durdurmak’, ardından ‘mutabakata dayalı bir anayasa taslağı üzerinde çalışan bir ulusal birlik hükümeti kurmak için (Bezalel Smotrich liderliğindeki) Dini Siyonizm Partisi ve (Itamar Ben Gvir liderliğindeki) Otzma Yehudit Partisi ile siyasi ittifakın dağıtılması’, son olarak da ‘Netanyahu’nun siyasi hayattan tamamen emekli olması karşılığında suç dosyalarının kapatılmasını sağlamanın bir yolunu bulmak’ olması gerektiğini söyledi.
Eki Şin Bet Başkanı, ifadelerinin ‘kişisel’ olduğunu ve hükümetin yargıyı zayıflatma planına karşı yaygın protesto hareketini temsil etmediğini vurguladı. Protesto gösterilerine katılan Yuval Diskin, Tel Aviv’de düzenlenen bir gösteride konuşma yapmıştı. Diskin ayrıca hükümet planına ilişkin mevzuatın tamamlanması halinde gelecek dönemde gelişebilecek senaryolara karşı uyarıda bulundu.
Yuval Diskin, “Bu senaryolar, bize daha önce bilmediğimiz düzeyde büyük stratejik riskler getirebilir. Bu tehlikeler, İsrail toplumunu ve devletini onarılamaz bir şekilde parçalayabilir” diyerek ‘İsrail ordusunun temellerini yok etme, ekonomiye ciddi zarar verme ve hükümet sistemlerinin işlemesine izin vermeyecek benzeri görülmemiş bir güven krizi yaratma’ konusunda uyarıda bulundu.
Aynı şekilde darbe karşıtlarının ‘yedek kuvvetlerin toplu olarak askere gitmemeleri, kamusal hayatın yaygın biçimde kesintiye uğraması, açlık grevleri, vergi ödemelerinin askıya alınması’ gibi şu anda alınanlardan daha ciddi önlemler almaktan başka çareleri olmadığını hissedeceklerinden duyduğu endişeyi de dile getirdi.
Siyasi, ekonomik ve askeri camianın önde gelen dört ismi, hükümet, derin devlet içerisindeki muhalifleri ve muhalefet partileri arasında bir uzlaşma için başka bir çözüm projesi önermişti. Muhalefet liderlerinin yanı sıra Başbakan Yardımcısı ve Adalet Bakanı Yariv Levin de öneriyi memnuniyetle karşıladı. Ancak bir yanda Netanyahu’nun müttefikleri, diğer yanda protesto hareketinin radikal kanadı bunu açıkça reddetti.
Yariv Levin açıklamasında “Mevzuat üzerinde planlandığı şekilde çalışmaya devam edeceğiz ve tıpkı son aylarda yaptığımız gibi geniş çaplı anlaşmalara varmayı sürdüreceğiz” dedi. Knesset’in çalışma programı gözden geçirildiğinde hükümetin yargıyı zayıflatmak ve Milli Kütüphane gibi bir dizi kültürel kuruma darbe indirmek için yasayı onaylama sürecini bir kez daha hızlandırmaya karar verdiği görüldü. Bu karar, medyada İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog ile ‘yerleşimler ve onlarla ilgili sürekli müzakerelere’ dikkat çeken haberlerin tam tersine işaret ediyor.
Haaretz gazetesinin 8 Mart’ta yayınladığı habere göre Likud partisi liderleri, şu an yerleşimler konusunda ulaşılabilecek geniş bir fikir birliği olmadığını söylüyorlar. Likud liderleri, “Uzlaşı yok ve yakın gelecekte de olmayacak. Levin, yalnızca 90. dakikada, ikinci ve üçüncü okumalarla onaylanacak her şeyin hazır olduğu bir anlaşmadan bahsetmek istiyor. Bu arada oyalama yaşanıyor ve buna cumhurbaşkanı da katkıda bulunuyor” açıklamasında bulundu. Parlamento gündemine göre gelecek hafta Knesset’te, yargıyı zayıflatma planının yargı denetimini ve ‘atlatma maddesini’ ele alan ikinci bölümü müzakere edilecek ve ön okuma yapılacak. Buna paralel olarak planın ilk bölümü üzerinde Knesset’in Kanun ve Anayasa Komisyonu’nda müzakereler yapılacak. Müzakerelerde, Yargıç Atama Komitesi’nin yapısının değiştirilmesi ve Yüksek Mahkeme’nin ikinci ve üçüncü okumalarda oylama hazırlığı yaparken temel yasaların iptal etmesini veya değiştirmesini engelleme konusu da ele alınacak.
Diğer yandan çevrimiçi ticarette dolandırıcılığı önlemek ve ödenen tutarları geri almak için yazılım geliştiren ve hisseleri ‘New York Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören İsrail merkezli ‘Riskified’ şirketinin kurucu ortağı ve genel müdürü olan Eido Gal yaptığı açıklamada, şirketin yargıyı zayıflatma planı zemininde İsrail’den yarım milyar dolarlık servetini çekip yabancı bankalara aktaracağını duyurdu.
İsrail basını, 8 Mart’ta Gal’in çalışanlarına bu konuda e-posta gönderdiğini bildirirken, e-postada ‘şirketin, çalışanların Portekiz’e taşınması şartıyla Lizbon’daki araştırma ve geliştirme merkezinde yeni işler yaratacağını’ içerdiğine dikkat çekti.
Gal, mesajında şu ifadelere yer verdi:
“İsrail’in hızla değişmekte olduğunu göz önünde bulundurarak, pozisyonum ve şirketin attığı adımlar hakkında sizi şeffaf bir şekilde bilgilendirmek istiyorum. Çıkarılan yasalar, İsrail ekonomisinde önemli ve uzun vadeli bir olumsuz dönüşe yol açacak şekilde bağımsız yargımızın tasfiyesine yol açacaktır.”
Eido Gal, şirketin İsrail’den sermaye transferine yönelik ise “Ekonomik durum kötüleştikçe hükümetin transferlere ve büyük meblağlarda para çekme işlemlerine kısıtlamalar getirmesinden korkuyoruz” açıklamasında bulundu. Şirketin çalışan sayısı, 2022 yılı sonunda 288’i İsrail'de olmak üzere 781 kişiydi. Lizbon’da çalışanı yoktu ancak daha sonra araştırma ve geliştirme için genel merkezini kurdu. Bu çerçevede şirket şu açıklamada bulundu:
“Önerilen değişiklikler, İsrail’deki işgücü piyasasını etkileyebilir veya siyasi istikrarsızlığa ya da toplumsal huzursuzluğa yol açabilir. Bu gelişmelerden biri gerçekleşirse, yönetim ve Yönetim Kurulu bir ihtiyaç olduğuna karar verirse işimiz, sonuçlarımız ve daha fazla fon sağlama yeteneğimiz üzerinde olumsuz bir etkisi olabilir.”