Emel Şehade
Hürmüz Boğazı ve Lübnan dosyaları ile ilgili teminatlar arasında, ABD-İran müzakerelerinin yeni bir turunun başlamasıyla dikkatler İsviçre'ye çevrilmişken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, kendi partisi Likud içinde bile benzeri görülmemiş bir eleştiri dalgasıyla karşı karşıya bulunuyor. Muhalifleri, İsrail'in İran ve Lübnan'a karşı savaşlardaki başarısızlıklarından onu sorumlu tutuyor ve Lübnan meselesinde ABD Başkanı Donald Trump'a boyun eğmesini, İsrail'in güvenliğini tehdit eden tehlikeli bir başarısızlık olarak görüyor.
Bu bağlamda siyasi taraflar, araştırma enstitüleri ve güvenlik uzmanları, Gazze, İran ve Lübnan ile iki yıl sekiz aylık çatışmayı özetlemekle meşgul ve aralarında neredeyse bir görüş birliği oluştu; bu görüşe göre İsrail, Tahran karşısında başarısız oldu ve Lübnan'da bir bataklığa ve yenilgiye doğru gidiyor. Sonuçlar açısından bakıldığında, başarısızlık başarıların çok ötesinde ve manşetlere “İran'ın İsrail'i Beyrut'a yönelik saldırılarını durdurmaya zorlama hedefine ulaştığı” ve “Netanyahu'nun tehditlerinden geri adım atarak Tahran'ın İsviçre müzakerelerine katılmasının önünü açtığı, böylece Tahran’ın Lübnan ve İran arenasını birleştirme hedefini gerçekleştirdiği” gibi ifadelere odaklanan geniş çaplı bir eleştiri kampanyası hâkim oldu.
Bu sorular, güvenlik bölgesi ve ordunun konuşlandırılması için yeni bir harita oluşturmak amacıyla güvenlik kurumları ve siyasi kademeler arasında yoğun tartışmaların odağı olmaya devam ediyor. Birkaç güvenlik yetkilisi, İsrail'in er ya da geç “sarı hattan” çekilmek zorunda kalacağını ima etti. Ancak uluslararası toplum tarafından tanınan “mavi hatta” geri dönmeyi kabul etmeyeceğini, bunun yerine, kuzey İsrail sakinlerinin güvenliğini garanti altına almak için gözlem noktalarının sayısını artırmaya, sınırdan başlayan bir güvenlik bölgesi oluşturma konusunda anlaşmaya varmaya yönelik teklifler hazırladığını da belirtti.
Mevcut değerlendirmelere göre en belirgin sonuç, Amerikalıların yalnızca kendilerine yardım edenlere yardım ettiği ve müttefiklerini terk etme konusunda uzun bir geçmişe sahip olduğu göz önüne alındığında, Amerika Birleşik Devletleri'ne güvenilemeyeceğidir. Bu bağlamda, İsrailli siyasi analist Eyal Ziser, İsrail'in başarısız olarak bir fırsatı kaçırdığına inanıyor ve karar vericileri bunu itiraf etmekten korkmamaya çağırıyor. Bunu reform yolunda atılan ilk adım olarak görüyor ve kamu moralini bozmamak için gerçeği gizleme girişimlerinin, gören gözleri olan ve gerçeği anlayan vatandaşlar için boşuna olduğunu vurguluyor.
İsrail: En büyük kaybeden
İsviçre'de pazar günü yapılan müzakereler, İsrail için bir telaş ve ikilem oluşturuyor; hedeflerine ulaşmak için operasyonlarına devam etme ihtiyacı ile ateşkesin önünü açmak için Washington ile iş birliği yapma gerekliliği arasında sıkışıp kalmış durumda. Ziser, anlaşmayı İsrail'in en büyük kaybeden olduğu bir “teslimiyet anlaşması” olarak tanımlıyor. Radikal İran rejiminin, askeri gücünün önemli bir bölümünü koruyup, nükleer seçeneği pazarlık kozu olarak elinde tutup, gelecekteki herhangi bir Amerikan saldırısı tehdidini tamamen ortadan kaldırdığına inanarak, güç sarhoşluğu ve intikam arzusuyla dolu bir şekilde çatışmadan çıkacağı konusunda uyarıyor.
Lübnan cephesinde ise değerlendirmeler, yenilgiye ve 7 Ekim 2023 arifesindeki statükoya geri dönüşe işaret ediyor. Kayıplarına rağmen Hizbullah ayakta kaldı. Mevcut sükûnet sayesinde gücünü yeniden inşa edecek ve füze cephaneliğini yenileyecek, böylece İran baskısı altında ordu güvenlik bölgesinden çekildiği anda, işgalci kendisini bir kez daha sınırlarında bularak şaşıracak.
Gerçekçi olmayan hedefler
İsrailliler, İran'a karşı başarısızlıklarını, belirlenen hedeflerin ve askeri adımların baştan beri gerçekçi olmamasına bağlıyorlar. Hayal kırıklığı, bu yüksek beklentiler ile sahadaki gerçeklik arasındaki büyük uçurumda yatıyor. Yediot Aharonot'un, isminin açıklanmasını istemeyen üst düzey nükleer ve güvenlik uzmanlarıyla yaptığı görüşmelere dayandirdığı bir haber, İsrail kamuoyunun yüzde 43'ünün devletin İran ile mücadelede başarısız olduğuna inandığını ortaya koydu.
Nükleer silah meselesine gelince, uzmanlar Netanyahu'nun İsrail'in yakın bir yok olma tehlikesi altında olduğu yönündeki propagandasının doğru olmadığını düşünüyor. Netanyahu, Yükselen Aslan Operasyonu'nu doğrudan nükleer ve füze tehdidini engellemek için kısa süreli bir operasyon olarak planlamıştı. Trump, İsrail'in operasyonlarını 12 gün sonra durdurmuş olsa da bu, İsrail'in askeri hedeflerinin yaklaşık yüzde 80'ine ulaşmasından ve nükleer programın bileşenlerine önemli ölçüde zarar vermesinden sonra gerçekleşti. Trump daha sonra, İsrail'in kendi başına etkisiz hale getiremeyeceği Fordo uranyum zenginleştirme tesisini uzun bir süre devre dışı bırakmak için Amerikan bombardıman uçaklarını kullanarak görevi tamamladı. Bu durum, İran’ın önemli zenginleştirme tesislerinin yıkılmasına, önde gelen bilim insanlarının öldürülmesine ve Natanz, Fordo ve İsfahan bölgelerinde 440 kilogram yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumun gömülmesine yol açarak, nükleer programı üç ila beş yıl geriye götürdü.
Ancak haber, nükleer programa yönelik bu engellemeye rağmen İran balistik füzeleri ve insansız hava araçlarının oluşturduğu tehdidin devam ettiğini düşünüyor. Hava Kuvvetleri fırlatma rampalarının, yakıt ve patlayıcı üretim tesislerinin yüzde 50'sinden fazlasını devre dışı bırakmayı başarmış olsa da Tahran hâlâ İsrail'i, bölgeyi ve hatta Avrupa'yı tehdit edebilecek çeşitli tiplerde binden fazla füzeye ve binlerce kamikaze İHA’ya sahip. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre bu durum, İran'ı şu anda ihtiyatlı bir silah ekonomisi yönetmeye ve kendisini günlük birkaç düzine fırlatma ile sınırlamaya zorluyor. İran rejimini ortadan kaldırma hedefine gelince, İran'ın İsviçre müzakerelerine kendi şartları ile ulaşması ve İsrail'in Lübnan'daki ateşkesi tanımasının, Beyrut ile güney banliyösüne dokunulmazlık tanınmasının kanıtladığı gibi, tamamen başarısız olmuştur.
Mütevazı başarılar
Buna karşılık, elde edilen başarılar “mütevazı” olarak nitelendiriliyor ve varoluşsal tehdidi hafifletmediği söyleniyor. İsrail ve Amerikan ordularının ana stratejik başarısı, füze ve nükleer programlara hizmet eden savunma sanayi fabrikalarının ve araştırma ve geliştirme sistemlerinin sistematik olarak imha edilmesinde yatıyor. Bu durum, İran'ı yıllarca füze kapasitesini yeniden inşa etme ve büyük miktarlarda füze üretme yeteneğinden mahrum bırakıyor; zira bu tesislerin yeniden inşası, finansmanın mevcut olması durumunda bile en az iki ila üç yıl sürecektir. Elde edilen başarılar arasında, İran hava savunma tespit ve önleme sistemlerinin neredeyse tamamen devre dışı bırakılması da yer alıyor; bu da İsrail Hava Kuvvetleri'ne İran hava sahasında stratejik bir caydırıcılık olarak hareket özgürlüğünü garanti ediyor.
Sonuç olarak, bir İsrail güvenlik yetkilisi, ordunun İran'ın nükleer silah edinmesini engellemek için gerekli kaynaklarla desteklenen ayrıntılı operasyonel planlara sahip olduğunu ve siyasi liderliğin onaylaması halinde bunları derhal uygulamaya hazır olduğunu açıkladı. Bununla birlikte, durumu bilenler, İsrail'in şu anda herhangi bir operasyon gerçekleştirmesinin olası olmadığını düşünüyor; bunun nedeni sadece Washington'un bunu istememesi değil, aynı zamanda İsrail'in böyle bir savaşı tek başına yürütebilecek güçte olmamasıdır.
