Husilere Sana'daki 500 tarihi yapıyı yıkma planını durdurma çağrısı yapıldı

Tarihi Sana şehrinde UNESCO’nun listesinde olan birçok yapı var. (EPA)
Tarihi Sana şehrinde UNESCO’nun listesinde olan birçok yapı var. (EPA)
TT

Husilere Sana'daki 500 tarihi yapıyı yıkma planını durdurma çağrısı yapıldı

Tarihi Sana şehrinde UNESCO’nun listesinde olan birçok yapı var. (EPA)
Tarihi Sana şehrinde UNESCO’nun listesinde olan birçok yapı var. (EPA)

Yemenli aydınlar ve aktivistler, Husi milislerin Sana’nın ‘eski şehir’ bölgesinde bulunan ve UNESCO Kültür Mirası listesinde yer alan 500 tarihi yapıyı yıkma planını durdurma çağrısında bulundu. Husiler, mezheplerine uygun bir türbe inşa etmek amacıyla şehirdeki en önemli zanaat çarşılarından dördünü yıkmayı planlıyor.
Husilerin yüzlerce ailenin geçim kaynaklarını hedef alan bu planlarının antik kent Sana’nın UNESCO Kültür Mirası Listesi'nden çıkarılmasına yol açacağından korktuklarını dile getiren Yemenli aydınlar, milislerin kaçırılan Yemen başkentinin demografik yapısını değiştirmeyi hedeflediği görüşünde. Onlarca Yemenli yazar, sanatçı ve aktivist tarafından imzalanan bir bildiride, Husi milislerin kadim Sana şehrindeki bir dizi ev ve pazarı mezheplerine uygun bir türbe inşa etmek amacıyla yıkma niyetine dikkat çekildi. Grubun liderlerinin yıllardır şehrin göbeğinde bulunan evleri ve dükkanları yıkmak istediklerine de değinildi.
Açıklamada, Husi liderlerine türbenin inşası fikrini uygulamaktan kaçınma çağrısında bulunuldu. Zira böyle bir gelişmenin insanların evleri ve ticaret yerlerinin zarar görmesine yol açacağını vurgulayan Yemenli aydınlar, Sana sakinleriyle dayanışma içerisinde olduklarını kaydettiler.
Konuyu yakından takip eden Yemenli kaynaklar, Husilerin toplamda 500 dükkanın yer aldığı el-Halaka, el-Mancara, el-Mahdada ve el-Mankala çarşılarını tamamıyla ortadan kaldırmayı amaçladığını doğruladı. İslam’ın ‘Altın Çağ’ olarak adlandırılan döneminde, Ali bin Ebu Talib'in burada durduğunu iddia eden Husiler, bu sebeple burada kubbe şeklinde bir bina inşa etmek istiyor. Bu planı Yemen'in topraklarına, tarihine ve mirasına karşı yeni bir Husi ihlali olarak nitelendiren Sana sakinleri, bu fikri şehri hedef alarak demografik yapısını değiştiren diğer hamleleri tamamlayıcı bir adım olarak görüyor. Zira Husi milisler daha önce ise devlete ait dükkan ve evlerin kiralarını ikiye katlamış, kamu malı veya evkaf olduğu bahanesiyle diğer yapılara ve şehri çevreleyen yüksek arazilere de el koymuştu.
Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgilere göre bu hususta uyarıda bulunan Yemen Enformasyon Bakanı Muammer el-İryani, konuyla ilgili resmi açıklamasında, milislerin, dört kadim çarşıyı İran tarzına uygun bir şekilde türbeye dönüştürmek için inşaat planları hazırlamaya başladığını duyurdu. Husilerin şehrin 1981'den bu yana UNESCO Kültür Mirası listesinde, Temmuz 2015'ten bu yana ise Tehlike Altındaki Dünya Mirasları Listesi'nde yer aldığı gerçeğiyle ilgilenmediklerine de dikkat çekti.
Husi milislerinin daha önce de tarihi Nehreyn Camii'ni yıkarak yerle bir ettiğini, paha biçilmez malzemelerle inşa edilen, dünyanın en eski camilerinden biri olan bu yapıyı tahrif ettiğini hatırlattı. Sana şehrinin en önemli tarihi eserlerinden biri olan Nehreyn Camii’nin hicri birinci yüzyılda, bir sahabe tarafından yaptırıldığı biliniyor.
Husi milislerin arkeoloji ve miras alanlarını sistematik olarak hedef almasının Yemen'in kimliğini, kültürel ve tarihi mirasını yok etme, yerine İran’dan ithal edilen yabancı kimliği getirme planlarını temsil ettiğini vurgulayan İryani, Husilerin tüm uluslararası yasaları ve sözleşmeleri açık bir şekilde ihlal ettiklerini, radikal terörist uygulamaları yeniden ürettiklerini söyledi.
Uluslararası toplumu, Birleşmiş Milletler, UNESCO ve Arap Birliği Eğitim, Kültür ve Bilim Örgütü (ALECSO) liderliğindeki ilgili uluslararası kuruluşları, ayrıca özel ilim ve araştırma merkezlerini, kendi deyimiyle, Husilerin bu ‘tiksindirici suçlarını’ kınamaya çağıran Bakan İryani, Husi milislerin uluslararası koruma altındaki bu dünya mirasına karşı gerçekleştirmeyi planladıkları katliamı durdurmak için müdahale edilmesi gerektiğini vurguladı. Zira bu kadim bölgenin tüm insanlığa ait olduğunu, insanlık tarihi ve kimliğinin bir parçası sayıldığını kaydetti. 
Öncesinde ise Yemen'in Cevf ilinde darbecilerin kontrolü altındaki bölgede bulunan, kadim Naşan Krallığı’na ait arkeolojik sit alanında benzeri görülmemiş bir yağma ve tahrifat yaşandı. Milattan önce 7’nci ve 8’inci yüzyıllarda yaşayan, Saba Krallığı ile Main Krallığı'nın kontrolü altına giren Naşan Krallığı’nın bulunduğu bölgeye buldozerler sokuldu. Darbeci otorite, hazine arayışı içerisinde iki farklı tapınağı kazdı.
Kaynakların ifade ettiğine göre, arkeolojik alan Aster Zu Rasaf tanrısı ile Arneyda’ya ait iki farklı tapınağı içeriyor. Burada Antik Güney Arap alfabesi ve ez-Zebur alfabesinin kullanıldığı birçok önemli yazıtın bulunduğu, duvarlarda eşsiz levhalar ve sanat eserlerinin yanı sıra antik tanrı betimlemelerinin yer aldığı biliniyor.
Arkeolojik alana dair ilk tasvirler, seyyah Joseph Halevy ve rehberi Yemenli Yahudi tarihçi Hayyim Habşuş’un 1870 baharında 70 yılı aşkın süreyle yaptıkları yolculuklara dayanıyor. Mısırlı oyuncu Muhammed Tevfik 1945'te, Mısırlı arkeolog Ahmed Fahri ise 1947'de burayı ziyaret etmişti. Bölgede 1988’de bir arkeolojik kazı projesi başlatılmış ancak çalışma yalnızca bir yıl sürmüştü.



Yemen hükümeti, havalimanları ve sınır kapılarının güvenliğini sağlamak amacıyla acil durum planlarını devreye soktu

Aden kentinin dış kesimlerindeki yerinden edilmiş kişiler kampında Yemenli bir çocuk (AP)
Aden kentinin dış kesimlerindeki yerinden edilmiş kişiler kampında Yemenli bir çocuk (AP)
TT

Yemen hükümeti, havalimanları ve sınır kapılarının güvenliğini sağlamak amacıyla acil durum planlarını devreye soktu

Aden kentinin dış kesimlerindeki yerinden edilmiş kişiler kampında Yemenli bir çocuk (AP)
Aden kentinin dış kesimlerindeki yerinden edilmiş kişiler kampında Yemenli bir çocuk (AP)

Yemen'de hız kazanan askeri gelişmeler, hükümeti kritik tesislerde güvenlik önlemlerini artırmaya yöneltti. Hükümet, havalimanları ve kara sınır kapılarında acil durum planlarını devreye alırken, Husilerin artırdığı gerilim nedeniyle yerinden edilenlerin sayısı 347 bini aştı. Birleşmiş Milletler (BM) ise geçen ağustos ayından beri sivil kayıpların 300'ü geçtiği uyarısında bulundu.

Hükümetin aldığı önlemler, çatışmaların ulaşım, deniz taşımacılığı ve tedarik sektörlerine sıçramasına ilişkin endişeleri yansıtıyor. Bu kaygılar, uluslararası ticaretin en önemli deniz geçiş noktalarından biri olan Babülmendeb Boğazı'na yönelik tehditlerin artmasıyla daha da belirginleşiyor.

Bu kapsamda Yemen Ulaştırma Bakanı Muhsin el-Ömeri, havalimanları ve kara sınır kapılarında hazırlık ve teyakkuz seviyesinin yükseltilmesi, acil durum planlarının uygulanması, güvenlik ve denetim önlemlerinin sıkılaştırılması talimatını verdi. Ayrıca hizmetlerin kesintisiz sürdürülmesi ve kritik tesislerin güvenliğinin sağlanması amacıyla yerel yönetimler ve güvenlik birimleriyle koordinasyonun artırılmasını istedi.

Husiler, Aden Uluslararası Havalimanı'nı birçok kez füzelerle hedef aldı (Yemen hükümeti medyası).
Husiler, Aden Uluslararası Havalimanı'nı birçok kez füzelerle hedef aldı (Yemen hükümeti medyası).

Talimatlar, Bakan el-Ömeri'nin Sivil Havacılık ve Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Kara Ulaşımını Düzenleme Genel Müdürlüğü, havalimanları ve kara sınır kapılarının yöneticileriyle gerçekleştirdiği toplantıda alındı. Toplantıda acil durum planları, uygulamaya yönelik tedbirler ve bakanlığa bağlı kurumların hazırlık düzeyi ele alındı.

El-Ömeri, mevcut dönemin çabaların artırılmasını, koordinasyonun güçlendirilmesini ve hazırlık seviyesinin yükseltilmesini zorunlu kıldığını belirtti. Babülmendeb Boğazı'ndaki gelişmelere ve boğazın uluslararası deniz taşımacılığı ile ticaret açısından stratejik önemine dikkat çekti.

Deniz yollarına ve uluslararası deniz taşımacılığına yönelik herhangi bir tehdidin sonuçlarının yalnızca Yemen'le sınırlı kalmayacağını, küresel ticaret akışını da etkileyeceğini ifade eden el-Ömeri, deniz güvenliğinin korunmasının ortak sorumluluk olduğunu vurguladı. Bu kapsamda uluslararası toplumun, Yemen hükümeti ve Yemen'e farklı koşullarda desteğini sürdüren Suudi Arabistan ile ciddi ve etkili bir koordinasyon içinde hareket etmesi gerektiğini söyledi.

Yemen Ulaştırma Bakanı Muhsin el-Ömeri, acil durum planlarının devreye alınmasına ilişkin toplantıda (Yemen hükümeti medyası).
Yemen Ulaştırma Bakanı Muhsin el-Ömeri, acil durum planlarının devreye alınmasına ilişkin toplantıda (Yemen hükümeti medyası).

El-Ömeri, "Husi projesi altında Yemen'in geleceği yok" ifadesini kullanarak, aşırılıkçı olarak nitelendirdiği gruba karşı mücadele çağrısında bulundu. Husilerin Yemen toplumuna yabancı mezhepsel ve ideolojik bir projeyi temsil ettiğini, İran'ın da bu projeye destek verdiğini öne sürdü.

Ulaştırma Bakanı, Babülmendeb Boğazı ve kritik bölgelerdeki gelişmeler karşısında siyasi liderliğin talimatlarına uyulması, gelişmelerin yakından takip edilmesi ve tesislerin güvenliğiyle hizmetlerin sürekliliğinin sağlanması gerektiğini vurguladı.

Yerinden edilme dalgası büyüyor

Hükümetin güvenlik önlemlerine paralel olarak çatışmaların insani sonuçları da ağırlaşıyor. Uluslararası Göç Örgütü (IOM), Yemen'de yerinden edilenlerin sayısının 347 bini aştığını bildirdi. Bu kişilerin 14 bin 196'sının raporlama döneminin son üç gününde yerinden edildiği kaydedildi.

Örgüt, 8-14 Kasım tarihleri arasında 3 bin 130 aileden oluşan 18 bin 780 kişinin yerinden edildiğini tespit etti. Bu veriler, çatışma bölgelerinden ve güvenlik geriliminin yaşandığı alanlardan kaçışın sürdüğünü gösteriyor.

Yerinden edilenleri en fazla kabul eden vilayet 143 bin 130 kişiyle Taiz oldu. Bu sayı, kayıt altına alınan toplam yerinden edilme vakalarının yüzde 41'ini oluşturuyor. Taiz'i 91 bin 314 kişiyle Lahic (yüzde 26) ve 70 bin 404 kişiyle Aden (yüzde 20) izledi.

Husilerin artırdığı gerilim, 10 haftada 347 binden fazla Yemenlinin yerinden edilmesine yol açtı (Yerel medya).
Husilerin artırdığı gerilim, 10 haftada 347 binden fazla Yemenlinin yerinden edilmesine yol açtı (Yerel medya).

Diğer yerinden edilme vakalarının vilayetlere göre dağılımı ise şöyle gerçekleşti:

Ebyen: 16 bin 218 kişi

Hudeyde: 7 bin 782 kişi

Şebve: 5 bin 830 kişi

Marib: 3 bin 564 kişi

Hadramut: 3 bin 558 kişi

El-Mehra: 3 bin 96 kişi

Dali: 2 bin 425 kişi

Artan insani ihtiyaçlar karşısında BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA), örgüt ve ortaklarının bütün zorluklara rağmen 270 binden fazla yerinden edilmiş kişiye acil yardım ulaştırdığını açıkladı. Bu rakam, toplam yerinden edilenlerin yaklaşık üçte ikisine karşılık geliyor. Ayrıca 202 binden fazla kişiye acil nakdi yardım sağlandı.

Sağlık alanındaki müdahaleler kapsamında 103 binden fazla yerinden edilmiş kişiye ulaşıldı. 7 Kasım'da başlatılan kızamık ve kızamıkçık aşılama kampanyasında ise 600 binden fazla çocuk aşılandı.

Sivil kayıplar artıyor

İnsan hakları alanında BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, geçen ağustos ayının başından bu yana 70'ten fazlası hayatını kaybeden 300'den fazla sivilin öldüğünü veya yaralandığını belgeledi.

Husiler tarafından kuşatma altında tutulan Taiz kentinde gaz tüplerini doldurmak için sıra bekleyen Yemenliler (AFP).
Husiler tarafından kuşatma altında tutulan Taiz kentinde gaz tüplerini doldurmak için sıra bekleyen Yemenliler (AFP).

Şarku’l Avsat'ın BM İnsan Hakları Ofisi’nden aktardığına göre, çocuklar toplam sivil kayıpların üçte birinden fazlasını, hayatını kaybedenlerin ise yaklaşık yarısını oluşturuyor. Açıklamada, duyurulan rakamların yalnızca BM tarafından doğrulanabilen vakaları kapsaması nedeniyle gerçek can kaybının çok daha yüksek olabileceği uyarısında bulunuldu.

Ortaya çıkan veriler, çatışmaların devam ettiği ve yerinden edilme dalgasının genişlediği bir dönemde insani sonuçları yeniden gündemin merkezine getiriyor. Yemen hükümeti ise kritik tesisleri korumak, ulaşım, deniz taşımacılığı ile ticaret akışına yönelik olası riskleri kontrol altına almak için önlemlerini artırmaya çalışıyor.


Irak'ta Hizbullah Tugayları ile askerî çatışma ihtimali

Başbakan Ali Zeydi, önceki gün Yüksek Yargı Konseyi Başkanı Faik Zeydan ile bir araya geldi. (Irak Haber Ajansı)
Başbakan Ali Zeydi, önceki gün Yüksek Yargı Konseyi Başkanı Faik Zeydan ile bir araya geldi. (Irak Haber Ajansı)
TT

Irak'ta Hizbullah Tugayları ile askerî çatışma ihtimali

Başbakan Ali Zeydi, önceki gün Yüksek Yargı Konseyi Başkanı Faik Zeydan ile bir araya geldi. (Irak Haber Ajansı)
Başbakan Ali Zeydi, önceki gün Yüksek Yargı Konseyi Başkanı Faik Zeydan ile bir araya geldi. (Irak Haber Ajansı)

Irak hükümetinin Sözcüsü Haydar el- Abbudi dün yaptığı açıklamada, Silahlı Kuvvetler Başkomutanı ve Başbakan Ali Zeydi'nin silahlı kuvvetlere Curf es-Sahr bölgesine girme talimatı verdiğini bildirdi. Ubeydi, Hizbullah Tugayları'nın bölgeden çekilmesi için bir süre tanındığını belirtirken, üst düzey bir soruşturma komisyonunun petrol boru hatlarında usulsüzlükler tespit ettiğini, bölgede rafineriler, depolar ve tankerlerin bulunduğunu açıkladı.

Irak Haber Ajansı'na (INA) konuşan Ubeydi, “Silahlı grubun bölgeden ayrılması için bir süre belirlendi. Bu süre çok uzak değil” dedi. Fransız Haber Ajansı'na (AFP) konuşan bir güvenlik kaynağı ise tanınan sürenin cuma günü sona ereceğini bildirdi.

Şarku'l Avsat'a konuşan gelişmeleri takip eden kaynaklar, silahlı grubun kendisine itibarını koruyacak bir formül sunulmasına rağmen bölgeden çekilmeyi reddetmesi halinde güvenlik güçleri ile Curf es-Sahr'da konuşlu grup arasında silahlı çatışma yaşanabileceği ihtimalini dışlamadı.

Öte yandan, silahlı gruplara yakın bir kaynak Şarku'l Avsat'a yaptığı açıklamada, “Hükümet güçlerinin harekete geçmesi ve Curf es-Sahr'ın çevresinde yeniden konuşlanması nedeniyle olası bir çatışma son derece tehlikeli olacaktır. Ancak iki taraf arasında çatışma çıkmasını önlemek amacıyla Koordinasyon Çerçevesi güçleri içinde geniş çaplı girişimler yürütülüyor” ifadelerini kullandı.


Batı Şeria’da yerleşimcilerin açtığı ateş sonucu bir Filistinli kadın hayatını kaybetti, 10 kişi yaralandı

İşgal altındaki Batı Şeria’da İsrailli yerleşimciler (Reuters)
İşgal altındaki Batı Şeria’da İsrailli yerleşimciler (Reuters)
TT

Batı Şeria’da yerleşimcilerin açtığı ateş sonucu bir Filistinli kadın hayatını kaybetti, 10 kişi yaralandı

İşgal altındaki Batı Şeria’da İsrailli yerleşimciler (Reuters)
İşgal altındaki Batı Şeria’da İsrailli yerleşimciler (Reuters)

Filistin resmî televizyonunda bugün yer alan haberde, işgal altındaki Batı Şeria’nın Eriha kentinin batısında bulunan ed-Deyuk et-Tahta beldesinde İsrailli yerleşimcilerin açtığı ateş sonucu bir Filistinli kadının hayatını kaybettiğini, 10 kişinin ise yaralandığını bildirdi.

Şarku’l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre Eriha Devlet Hastanesi Acil Servis Müdürü Yahya Mufreh yaptığı açıklamada, yaşlı kadının başından vurularak hayatını kaybettiğini söyledi.

İsrail ordusu ise daha önce Eriha bölgesinde bir saldırı girişiminde bulunulduğuna ilişkin ilk ihbarı soruşturduğunu açıklamıştı. Ordu, olay yerine asker sevk edildiğini ve bölgede kontrol noktaları oluşturulduğunu belirterek, bildirilen olayın ayrıntılarının incelendiğini kaydetti.

Son şiddet olayları, bölgede artan gerilimin ortasında yaşandı. Kasım ayının başında Eriha bölgesinde Filistinlilere ait evlere yerleşen bir grup İsrailli yerleşimci, bazı Filistinli sakinlerin mülklerine erişimini engellemiş ve yerleşimcilerin yeni saldırılar düzenleyebileceğine ilişkin endişelere yol açmıştı.