İsviçre, iklim değişikliği politikası nedeniyle AİHM'e şikayet edildi

Avukatlar, Strasbourg'daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi salonunda İsviçre devletine karşı davacıları temsil ediyor (AFP)
Avukatlar, Strasbourg'daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi salonunda İsviçre devletine karşı davacıları temsil ediyor (AFP)
TT

İsviçre, iklim değişikliği politikası nedeniyle AİHM'e şikayet edildi

Avukatlar, Strasbourg'daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi salonunda İsviçre devletine karşı davacıları temsil ediyor (AFP)
Avukatlar, Strasbourg'daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi salonunda İsviçre devletine karşı davacıları temsil ediyor (AFP)

İsviçre'de 2 binden fazla kadın, iklim değişikliği politikasının yetersiz kaldığı gerekçesiyle hükümeti Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) şikayet etti.
BBC'nin haberine göre, AİHM tarafından görülecek ilk iklim değişikliği davası, kendilerine "İklim Yaşlıları Kulübü" adını veren ve ortalama yaşları 73 olan İsviçreli kadınlar tarafından açıldı.
Kadınlar, iklim krizi nedeniyle daha sert ve daha sık ortaya çıkan sıcak hava dalgaları nedeniyle sağlıklarının ve yaşam kalitelerinin düştüğünü dolayısıyla insan haklarının ihlal edildiğini iddia etti.
AİHM'e sunulan kanıtlar arasında kadınların sağlık kayıtlarının da olduğu belirtildi.
Kadınların, mahkemeden İsviçre'yi sera gazı emisyonunun azaltılması için daha fazla çalışmaya zorlamasını istediği kaydedildi.
Davacılardan Elisabeth Stern, "İklim değişikliği nedeniyle daha fazla sıcak hava dalgalarına maruz kalıyoruz. Yaşlı kadınlar olarak bu durum bizi daha fazla etkiliyor ve normale göre ölüm artıyor." dedi.
Stern, "Hükümetimiz düzgün bir iklim politikası çıkaramadı diye biz ölmek istemiyoruz." ifadesini kullandı.
Avrupa İklim ve Sağlık Gözlemevi, ortalama sıcaklıkta öngörülen artışların Avrupa çapında, özellikle yaşlılar arasında "halk sağlığı üzerinde ciddi etkileri" olabileceğini söylüyor.
Uzmanlara göre, İsviçre'deki sıcaklıklar küresel ortalamadan daha hızlı artıyor.
Birlemiş Milletler (BM) bünyesinde bulunan Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), küresel sıcaklık artışının 1,5 santigrat derecede tutulmadığı sürece, Avrupa'nın aşırı yağışlar nedeniyle çıkabilecek su baskınlarına karşı savunmasız kalacağını söylüyor.
İklim Yaşlıları Kulübü, iklim değişikliği politikaları nedeniyle 6 yıldır İsviçre mahkemelerinde hükümete karşı süren davalarından sonuç alamamıştı.



Dune'dan ilham aldılar: İdrarı suya çeviren astronot kıyafeti tasarlandı

Dune serisinin beyazperde uyarlamalarını Denis Villeneuve yönetmişti (Warner Bros)
Dune serisinin beyazperde uyarlamalarını Denis Villeneuve yönetmişti (Warner Bros)
TT

Dune'dan ilham aldılar: İdrarı suya çeviren astronot kıyafeti tasarlandı

Dune serisinin beyazperde uyarlamalarını Denis Villeneuve yönetmişti (Warner Bros)
Dune serisinin beyazperde uyarlamalarını Denis Villeneuve yönetmişti (Warner Bros)

Bilim insanları idrarı içme suyuna dönüştürebilen bir astronot kıyafeti tasarladı. 

ABD'nin prestijli eğitim kurumlarından Cornell Üniversitesi'nde yürütülen araştırmada geliştirilen kıyafetin, 2030'a kadar NASA'nın Artemis görevlerinde kullanılması hedefleniyor. 

NASA, Ay'ın güney kutbuna bir mürettebat göndermeyi amaçlayan Artemis III görevine 2026'da başlamayı planlıyor. Proje kapsamında 2030'lara kadar Mars'a insanlı görevler başlatılması da öngörülüyor. 

NASA'nın mevcut uzay giysisi idrar ve dışkıyı toplamak için emici bir bebek bezi kullanıyor.

Araştırmada çalışan Sofia Etlin, "Astronotların bebek bezi giymek zorunda kalması yerine, tasarladığımız sistem idrarı topluyor ve daha sonra filtreleyerek giysi içinde içilebilir su olarak geri veriyor" dedi.

Giysi idrarı topladıktan sonra bir vakum pompası bunu filtre sistemine aktarıyor, buradaki osmoz işleminin ardından temiz su bir elektrolit çözeltisiyle karıştırılıyor ve astronotun içmesi için giysiye geri pompalanıyor. 

zxscdfvg
Arıtma sisteminin ağırlığı yaklaşık 8 kilogram (Claire Walter ve Karen Morales)

Hakemli dergi Frontiers in Space Technology'de yayımlanan çalışmaya göre 500 mililitre idrarın toplanması ve arıtılması sadece 5 dakika sürüyor. Filtrelenmiş suyun elektrolitlerle zenginleştirilip enerji içeceğine dönüştürülmesi de sistemin artılarından. 

Etlin, astronotların kıyafetlerindeki su bölümünde yalnızca 1 litre su taşınabildiğine dikkat çekerek, "Bu, 10 saat hatta acil bir durumda 24 saate kadar sürebilen daha uzun süreli Ay uzay yürüyüşleri için yetersiz" dedi.

Vücudun kaybettiği tüm nemi ve idrarı içme suyuna dönüştüren "damıtıcı giysi" (stillsuit) teknolojisi, Frank Herbert'ün ünlü bilimkurgu serisi Dune'daki Arrakis gezegeninde yaşayan Fremenler tarafından kullanılıyor. 

Dune serisini 15 yaşındayken okuduğunu söyleyen Etlin, "Kendimi bildim bileli Dune hayranıyım. Bir gün damıtıcı giysiyi tasarlamak hep hayalimdi" dedi. Bilim insanı, bu teknolojiyi ileride standart astronot kıyafeti haline getirmeyi amaçladıklarını belirtti. 

Independent Türkçe, Wall Street Journal, Guardian, Science News