عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
ARAP DÜNYASI

Rusya Finlandiya’nın NATO üyeliğine karşı yeni önlemler alıyor

Washington ile Rusya ilişkileri ‘sıcak bir çatışmaya’ kayarken Putin, siyasi doktrinini vurguladı

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin (AFP)
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin (AFP)
TT
TT

Rusya Finlandiya’nın NATO üyeliğine karşı yeni önlemler alıyor

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin (AFP)
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin (AFP)

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Kremlin’de bir dizi yabancı büyükelçinin itimatnamesini kabul ederken, ülkesinin birkaç gün önce imzaladığı güncellenmiş dış politika doktrininin en önemli unsurlarını vurguladı. Batı’nın Rusya’yı tecrit etmedeki başarısızlığına dikkati çeken Putin, ‘çok kutuplu bir dünya’ inşa etmek için çalışmaya devam edeceğine söz verdi. Rusya Devlet Başkanı, yeni büyükelçilere hitaben geçen hafta dış politika kavramının yeni bir versiyonunu imzaladığını bildirdi. Belgede ilk kez ABD’nin Rusya için ana tehdit oluşturduğu belirtilmesine ve doktrinde hasım ve düşman olarak tanımlanmasına rağmen ancak Putin, bu yönü doğrudan ele almadı. Aksine ‘hiçbir partiye karşı düşmanca bir niyeti olmadığını ve tüm ülkelerle diyaloğa hazır olduğunu’ vurguladı.
Putin, Kremlin’de itimatnamelerini teslim edecek 17 büyükelçinin varlığının, Batı’nın Rusya’yı tecrit etme bahislerinin hatasını gösterdiğini söyledi. Ülkesinin kendini dış dünyadan izole etmeyeceğini vurgulayan Putin, Rus siyasi doktrininin ‘yabancı ortakların eşitlik ve eşit ilişkiler ilkelerine bağlı kalma’ ihtiyacından kaynaklandığına dikkat çekti. Putin, Rusya’nın küresel istikrar dengesini korumak amacıyla küresel siyasetin merkezlerinden biri olarak hareket etmeye devam edeceğini söylerken, “Rusya’ya giriş herkes için eşitliktir. Ulusal çıkarları sağlamaya ve diplomatik kurallara uymaya çalışıyoruz” dedi. Ayrıca Rusya’nın ‘çok kutuplu bir dünya oluşturma yolunda devam edeceği’ sözü verdi.
ABD’nin Moskova’daki yeni büyükelçisi Lynne Tracy’e “Benim fikrime katılmadığınızı biliyorum. Ancak Washington’un Ukrayna da dahil olmak üzere renkli devrimlere verdiği destek mevcut krizi şiddetlendirdi” dedi. Putin, Rusya ile ABD arasındaki ilişkilerin derin bir kriz içinde olduğunu söylerken, Danimarka ile iş birliğinden de bahsederek, iki ülkenin ‘tarihsel olarak yakın’ olduğunu vurguladı. “Mevcut kriz, durumu yeniden değiştirdi ve şu anda Baltık Denizi çevresindeki durum oldukça çalkantılı” diyen Vladimir Putin, gaz boru hatlarına (Kuzey Akım) yönelik terör saldırılarını’ soruşturmak için uluslararası bir komisyonun kurulması yönündeki umudunu dile getirdi.
Danimarka’nın yeni Moskova Büyükelçisi Jakob Henningsen’e ‘Ülkenizin bu konuda şeffaf bir uluslararası soruşturmaya izin vermesini umuyoruz” sözleriyle hitap eden Rusya Devlet Başkanı, Norveç ile ilişki hakkında da “Ciddi sorunlarımız var ve Norveç ile çözülmesini umduğumuz konulardan biri de Kuzey Kutbu meselesi” dedi. Putin, Batılı ülkelerin büyükelçileriyle yaptığı görüşmede ortaya koyduğu üslubun aksine, diplomatik temsilcilerinin itimatnamelerini teslim alırken ülkesinin Arap ülkeleriyle olan ilişkilerine övgüde bulundu. Vladimir Putin, ülkesinin Umman Sultanlığı ile ilişkilerinin geliştiğini ve tarım sektöründe birçok projenin hayata geçirildiğini söyledi. Ayrıca, Suriye ile ittifakın gücünü överken, onu Rusya’nın yakın bir dostu ve bölgedeki önemli bir müttefiki olarak nitelendirdi. Aynı şekilde “Uluslararası terörizmi ortadan kaldırmasına yardım ettik ve yıkıcı depremin etkilerinin üstesinden gelmesine yardım etmeye devam edeceğiz. Suriye krizini çözmesi için ülkeyi desteklemeye devam edeceğiz” dedi. Ayrıca Irak’ın büyükelçisini de memnuniyetle karşılayan Putin, “Irak Cumhuriyeti ile birçok sektörde birçok ortak proje ve iki ülke arasındaki ticari ilişkiler sürdürülebilir bir şekilde gelişmektedir” dedi. Ülkesinin Meksika ve bazı Afrika ülkeleriyle olan ilişkilerinden bahsederken de benzer bir üslup kullandı. Ülkesinin ciddi bir şekilde St. Petersburg’da bir Rusya- Afrika zirvesi hazırladığını söylerken, “Bu zirvede tüm Afrika devlet başkanlarını ve bölgesel örgütleri görmekten mutluluk duyacağız” şeklinde konuştu.
Şarku’l Avsat’ın Kremlin’den aktardığı açıklamaya göre ise Kremlin, Finlandiya’nın Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’ne (NATO) katılımının ‘istikrarın güçlendirilmesine katkıda bulunmadığını, aksine Rusya için ek bir tehdit oluşturduğunu’ belirtirken, ülkesinin Rusya’nın güvenliğini sağlamak için gereken her şeyi içeren önlemleri alacağını vurguladı. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, “Elbette bu olay, Avrupa kıtasında istikrar ve güvenliğin güçlenmesine katkı sağlamamaktadır. Bu durum, bizim için ek bir tehdit oluşturuyor ve tüm güvenlik sisteminin dengesini yeniden sağlamak için gerekli önlemleri almamızı zorunlu kılıyor” dedi. Peskov, dengeyi yeniden sağlamaya yönelik belirli adımların tek bir prosedür olmadığını, bunun yerine zaman içinde alınan bir dizi önlemi temel alan entegre bir süreç olduğunu ve güvenliği sağlamak için gereken her önlemin alınıp uygulanacağını vurguladı.
4 Nisan’da Finlandiya NATO’ya katılım belgesini teslim aldıktan sonra resmi olarak örgütün otuz birinci üyesi oldu. Finlandiya Dışişleri Bakanı Pekka Haavisto, NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg’in huzurunda ABD Dışişleri Bakanı Anthony Blinken tarafından imzalanması sonrasında ülkesinin üyelik belgesini NATO’ya teslim etti. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Alexander Grushko, Moskova’nın Finlandiya’nın NATO’ya katılımıyla ilgili olası tehditleri durdurmak için şimdiden yanıt önlemleri geliştirmeye başladığını dile getirdi. Sorumlu kamu kurumlarının ‘savaş güçlerinin konuşlandırılması veya bu ülkenin topraklarında yabancı teçhizatın ortaya çıkmasını’ içeren senaryolar da dahil olmak üzere, durumun gelişmesi için çeşitli senaryoları uygulama olasılığını dikkate aldıklarını vurguladı. “Her halükârda Rusya’nın askeri planlama süreçlerinde bu da dikkate alındı” diyen Grushko, “Finlandiya NATO’ya katıldıktan sonra NATO’nun daha aktif hale gelmesi ve Moskova’nın bölgedeki durumu değiştirmek için risk almaya hazır olması halinde Rusya askeri- teknik önlemler alacaktır” dedi. Alexander Grushko, “Hukuki anlamda NATO, Rusya ile Finlandiya arasındaki 1,3 bin kilometre uzunluğundaki sınıra giriyor. Bu, yapacağımız savunma planlamamıza dahil edilmesi gereken yeni bir askeri ve siyasi gerçekliktir. Bu bölgede NATO faaliyetinin artması halinde gerekli tüm askeri ve teknik önlemler alınacaktır” açıklamasında bulundu.
Öte yandan Rusya Dışişleri Bakanlığı, ABD’ye yönelik söylemini güçlü bir şekilde tırmandırdı. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov, Washington ile ilişkilerin ‘tamamen çökme aşamasına geldiğini’ söyledi. Ryabkov, “Rusya ve ABD şu anda hararetli bir çatışma dönemine giriyor” dedi. Washington ile ilişkilerden, silahlanma müzakereleri ve stratejik güvenlikten sorumlu olan diplomat, “Halihazırda ABD ile ihtilafın en sıcak aşamasında bulunuyoruz. Bu devletin, çeşitli yönlerde Rusya ile doğrudan hibrit savaşına dahil olduğunu gözlemliyoruz. Bu tür savaşların bazı biçimlerinin benzeri görülmemiştir” diyerek, bunların soğuk savaş döneminde bile var olmadığını aktardı. Şu anda nükleer çatışma konusunda çok konuşma yapıldığını dile getiren Ryabkov, ABD’nin ‘düşüncesizce, kışkırtıcı bir şekilde ve pervasızca’ birçok yönden durumu tırmandırmaya çalıştığını vurguladı. Diplomat ayrıca, hasımlarının Rusya’yı stratejik bir yenilgiye uğratma yeteneklerine dair temelsiz bir inanca sahip olduğunu vurgularken, “Bu, kelimenin tam anlamıyla ateşle oyundur” dedi.
Sergey Ryabkov’a göre ABD’nin, Rusya’nın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne tecavüz etme çabalarına karşı koymak için ‘her türlü önlemi alma, her yolu kullanma’ kararlılığını hafife almasının ‘ölümcül bir hata’ olacağına dikkati çekti.
Öte yandan Belarus Devlet Başkanı Aleksander Lukaşenko’nun da Rus mevkidaşı Vladimir Putin ile Moskova’da bir araya gelmesi bekleniyor. Kremlin’den yapılan açıklamaya göre iki lider, Belarus ile Rusya arasında bir birlik devleti kurma konusundaki gelişmeleri görüşecek. Açıklamada, Lukaşenko ve Putin’in bugün (perşembe) ‘ikili ve uluslararası meseleler’ konulu görüşmelerde bulunmalarının planlandığı da belirtildi. İkili meseleler, Putin’in geçmişte açıkladığı gibi, Polonya sınırında doğrudan Belarus topraklarınaa nükleer silahların konuşlandırılmasını içeriyor. Ayrıca uluslararası meseleler arasında muhtemelen Ukrayna’daki savaş ve Finlandiya’nın resmi olarak ittifaka katılımına nasıl yanıt verileceği de yer alacak.

Daha fazlasını oku

 
 
ARAP DÜNYASI

Muhammed Raad... Hizbullah’ın karar alma mekanizmasının siyasi yüzü

Milletvekili Muhammed Raad (Lübnan Ulusal Haber Ajansı – NNA)
Milletvekili Muhammed Raad (Lübnan Ulusal Haber Ajansı – NNA)
TT
TT

Muhammed Raad... Hizbullah’ın karar alma mekanizmasının siyasi yüzü

Milletvekili Muhammed Raad (Lübnan Ulusal Haber Ajansı – NNA)
Milletvekili Muhammed Raad (Lübnan Ulusal Haber Ajansı – NNA)

Lübnan parlamentosunda Hizbullah bloğunun lideri olan milletvekili Muhammed Raad’ın adı, Hizbullah içinde fiilen genel sekreter yardımcılığı görevini üstleneceği yönünde Lübnan’daki siyasi çevrelerde yoğun biçimde dillendirilmeye başlandı. Söz konusu gelişme, Eylül 2024’te eski Genel Sekreter Hasan Nasrallah’ın suikast sonucu öldürülmesinin ve ardından Naim Kasım’ın genel sekreterlik görevini devralmasının ardından Hizbullah yönetiminde yapılan yeniden yapılanma süreci kapsamında değerlendiriliyor. Ancak bu görevlendirmeyi resmileştiren herhangi bir örgütsel açıklama yapılmadı.

sdbdf
Milletvekili Muhammed Raad liderliğindeki Hizbullah bloğu, Cumhurbaşkanı Joseph Avn ile görüşmesinin ardından Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nda (Lübnan Cumhurbaşkanlığı)

Resmi bir duyuru olmamasına karşın, siyasi çevreler Raad’ı liderlik hiyerarşisinde üst düzey bir konumda kabul ediyor. Bu değerlendirme, Raad’ın Hizbullah’ın kuruluş sürecinden itibaren üstlendiği roller, uzun yıllara yayılan milletvekilliği görevi ve 1990’ların başından bu yana Lübnan’daki ulusal diyalog masaları ile siyasi uzlaşı süreçlerindeki etkin katılımına dayandırılıyor.

7 Ekim 2023 sonrası yaşanan çatışmalar sırasında ise Raad’ın oğlu Abbas’ın, Hizbullah’ın Rıdvan Gücü mensubu olarak Güney Lübnan’daki bir noktaya düzenlenen İsrail hava saldırısında hayatını kaybettiği belirtilmişti.

Eğitimden kamu hizmetine

Muhammed Raad, 22 Ağustos 1955’te Beyrut’ta doğdu. Aslen Güney Lübnan’daki Nebatiye’ye bağlı Cibaa beldesinden gelen Raad, ilk ve orta öğrenimini Beyrut’taki devlet okullarında tamamladı. 1971 yılında Beyrut’un Bir Hasan bölgesindeki Öğretmenler Enstitüsü’ne kaydolan Raad, 1974’te öğretmenlik diplomasını aldı. Ardından Lübnan Üniversitesi’nde felsefe lisans eğitimi gördü. Bunun yanı sıra İslami ilimler alanında da dersler aldı.

xscd
Lübnan Meclis Başkanı Nebih Berri ve Hizbullah’ın parlamento bloğu lideri Muhammed Raad (Arşiv – Lübnan Meclis Başkanlığı)

Sadr Hareketi’nden Hizbullah’ın ilk kuşak liderliğine

Gençlik yıllarında Raad, Lübnanlı Şii lider Musa Sadr’ın hareketini yakından takip etti ve ilk aşamalarında bazı faaliyetlerine katıldı. Ayrıca İran’daki Devrim’i destekleyen komitelerin kuruluşunda yer aldı.

1980’lerin başında Hizbullah’ın ortaya çıkmasıyla birlikte Raad ilk kuşak liderler arasında yer aldı. İlk askeri eğitim programına eski Genel Sekreter Abbas Musavi ile birlikte katıldı ve Hizbullah içinde çeşitli örgütsel görevlerde ilerledi; bunlar arasında yürütme konseyi üyeliği ve siyasi konsey üyeliği bulunuyor. Ayrıca, Hizbullah içindeki stratejik karar organı olarak bilinen Şura Meclisi’nin üyelerinden biri olduğu belirtiliyor. Raad, daha önce Hizbullah’ın yayın organı el-Ahd gazetesinin başyazarlığını da üstlenmişti.

Parlamentoda otuz yıl

Muhammed Raad, 1992 yılında Nebatiye’den Hizbullah’a bağlı Direnişe Vefa Bloğu listesiyle Lübnan parlamentosuna girdi. O tarihten bu yana kesintisiz olarak milletvekilliğini sürdürerek, Hizbullah’ın parlamentodaki en uzun süre görev yapan üyesi konumuna ulaştı.

scdvfrg
Milletvekili Muhammed Raad başkanlığındaki Hizbullah heyeti, Lübnan Meclis Başkanı Nebih Berri ile görüştü. (Arşiv – el-Merkeziyye)

2000 yılından itibaren ise parlamento grubunun başkanlığını üstlenen Raad, Hizbullah adına anayasal kurumlar içindeki siyasi temsilin ön saflarında yer aldı. Yasama seçimlerinde grubu yönetti, hükümet kurma müzakerelerine katıldı ve parlamentoda Hizbullah adına en önde gelen konuşmacılardan biri olarak öne çıktı.

Siyasi görevler

Raad, Hizbullah içindeki dar askeri çevrenin bir üyesi olarak bilinmese de, eski Genel Sekreter Hasan Nasrallah ile yakın ilişkili siyasi danışma çevresinin önemli bir üyesi olarak kabul ediliyor. Siyasi kaynaklara göre temel görevi, Hizbullah’ın stratejik kararlarını parlamentoda, diyalog masalarında veya diğer güçlerle dolaylı müzakerelerde uygulanabilir politik bir biçime dönüştürmek olarak öne çıkıyor.

2005’te eski Başbakan Refik Hariri’nin suikastı sonrası yaşanan keskin siyasi bölünme döneminde Raad, 14 Mart Bloğu ile parlamenter mücadeleyi yöneterek, Hizbullah’ın silahlarını ve Suriye ve İran ile ilişkilerini savundu. 2016’daki başkanlık uzlaşısı sonrasında ise, özellikle Özgür Yurtsever Hareket ile ilişkiler bağlamında, devlet içinde siyasi anlaşmaların yönetiminde aktif rol aldı ve o dönemde cumhurbaşkanının seçilmesini takiben kurulan siyasi ortaklık çerçevesinde etkinlik gösterdi.

Diyalog masaları ve Doha Anlaşması

2006 Temmuz Savaşı’nın ardından Raad, Hizbullah’ı başlıca temsil eden isim olarak, Meclis Başkanı Nebih Berri’nin davetiyle toplanan ulusal diyalog oturumlarına katıldı. Bu toplantılarda, Hizbullah’ın savunma stratejisi ve silah politikaları konusundaki vizyonunu sundu.

sdcds
Milletvekili Muhammed Raad liderliğindeki Hizbullah bloğu, Cumhurbaşkanı Joseph Avn ile görüşmesinin ardından Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nda (Lübnan Cumhurbaşkanlığı)

2008 yılında ise Raad, siyasi ve güvenlik krizini sona erdiren Doha Anlaşması’nda Hizbullah’ı temsil eden heyetin başkanıydı. Bu dönemde önemli bir müzakereci rol üstlenen Raad, Hizbullah’ın temel duruşlarından taviz vermeden kapsamlı bir uzlaşı sürecine katkıda bulundu ve devlet kurumlarının yeniden düzenlenmesine katkı sağladı.

Başkanlıklarla kurumsal ilişkiler

Milletvekilliği konumu gereği Raad, Hizbullah’ı temsilen Cumhurbaşkanlığı ve hükümetle müzakerelerde bulunuyor. Eski Cumhurbaşkanı Mişel Avn döneminde, siyasi görüş ayrılıkları sürmesine rağmen, Raad Hizbullah’ın Cumhurbaşkanlığı ile iletişim dosyasını elinde tutan isim olarak öne çıktı. Eski Başbakan Necib Mikati döneminde ise ilişkiler, reform konuları, devletin rolü ve dış ilişkiler konusunda farklı yaklaşımlar çerçevesinde Hizbullah’ın görüşlerini aktarma işlevini üstlendi.

Temmuz 2019’da ABD, Raad’a, Hizbullah içindeki liderlik pozisyonlarını hedef alan yaptırımlar paketinde yer verdi.

ARAP DÜNYASI

Zindani hükümeti yolsuzlukla mücadelede zorlu bir sınavla karşı karşıya

Yeni Yemen hükümeti, yolsuzlukla mücadele konusundaki zorluklarla yeni bir aşamaya başlıyor. (SABA)
Yeni Yemen hükümeti, yolsuzlukla mücadele konusundaki zorluklarla yeni bir aşamaya başlıyor. (SABA)
TT
TT

Zindani hükümeti yolsuzlukla mücadelede zorlu bir sınavla karşı karşıya

Yeni Yemen hükümeti, yolsuzlukla mücadele konusundaki zorluklarla yeni bir aşamaya başlıyor. (SABA)
Yeni Yemen hükümeti, yolsuzlukla mücadele konusundaki zorluklarla yeni bir aşamaya başlıyor. (SABA)

Şai Muhsin ez-Zindani liderliğindeki yeni Yemen hükümeti, mali ve idari reform taahhütlerini hayata geçirerek yolsuzlukla mücadelede hem yerel hem de uluslararası güveni yeniden tesis etmeyi hedefliyor. Uluslararası bir raporun ülkeyi yolsuzlukla mücadelede dünyanın en kötü beş ülkesi arasında göstermesi dikkat çekerken, uzmanlar sorunun ilan edilen siyasi iradenin ötesine geçerek mali ve siyasi sistemin yapısal niteliğine dayandığını belirtiyor.

Yemen, kamu sektöründe yolsuzlukla mücadele performansında küresel ölçekte en zayıf ülkeler arasında yer aldı. Ülke, Transparency International tarafından yayımlanan 2025 Yolsuzluk Algı Endeksi’nde 182 ülke arasında 177’nci sıraya geriledi. Söz konusu sıralama, savaş nedeniyle bölünmüş durumdaki ülkede hesap verebilirlik mekanizmalarının çöküşünü, rüşvet ve yasa dışı vergi uygulamalarının yaygınlığını ortaya koyuyor.

Yemen hükümeti, özellikle uluslararası desteğin mali ve kurumsal reform şartlarına bağlanmış olması nedeniyle, yolsuzlukla mücadelede somut ilerleme kaydetmesi yönünde iç ve dış baskılarla karşı karşıya bulunuyor. Ancak siyaset ve güvenlik alanındaki bölünmüş yapı, kapsamlı reform girişimlerini karmaşık güç dengeleri nedeniyle zorlaştırıyor.

Yeni Başbakan Zindani ay başında yaptığı açıklamada, yolsuzlukla mücadeleye öncelik vereceklerini, kurumsal performansı güçlendireceklerini ve vatandaşlara sunulan hizmetlerin iyileştirilmesi için adımları hızlandıracaklarını duyurmuştu.

scvcdf
Yeni hükümetin kurulmasının ardından Yemenliler, çektikleri acılara ve kötüleşen yaşam koşullarına son verecek ciddi reformlar bekliyor. (Reuters)

Yemen Başkanlık Konseyi Ekonomik İşler Ofisi Danışmanı Faris en-Neccar, yolsuzlukla mücadelenin artık kısmi tedbirler ya da medya kampanyalarıyla sınırlandırılamayacağını belirterek, asıl çözümün mali yönetim sisteminin yeniden inşası ve maliye politikası ile para politikasını birbirine bağlayan net bir kurumsal yapı oluşturulmasından geçtiğini söyledi. Neccar, kamu kaynaklarının yönetiminde şeffaflık ve hesap verebilirliğin güçlendirilmesinin temel öncelik olması gerektiğini vurguladı.

Neccar, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, hükümetin Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası gibi uluslararası ortaklarla entegre bir çerçevede çalıştığını ifade etti. Önceliklerin kamu mali yönetiminin reformu, harcamaların kontrol altına alınması ve bazı tahsilat mekanizmalarının geliştirilmesi olduğunu kaydeden Neccar, bu adımların mali ve parasal yönetişime geçişi destekleyen çok sayıda projeye yansıdığını dile getirdi.

Öte yandan Yemen’de yargı ve idari denetim kurumlarının halen zayıf ve tam anlamıyla bağımsız olmadığı belirtiliyor. Bu durumun, egemenlik kapasitesinin sınırlı olduğu bir ortamda yolsuzlukla mücadele önlemlerinin uygulanmasını ve yasaların ülke genelinde etkin biçimde hayata geçirilmesini zorlaştırdığı ifade ediliyor.

Yolsuzluğun yeniden tanımlanması

Yemen’in yolsuzluk endeksindeki gerilemesinin, on yılı aşkın süredir devam eden savaşın geçici bir sonucu olmanın ötesinde, yolsuzluğun bir idari sapma olmaktan çıkarak savaş ekonomisinin yapısal bir unsuruna dönüşmesinin yansıması olduğu değerlendiriliyor. Bu çerçevede, mevcut tablo sürdüğü sürece para ve maliye politikalarına yönelik sınırlı müdahalelerin etkisinin kısıtlı kalacağı, asıl sorunun iktidar, kaynak ve silah arasındaki ilişkinin niteliğinde düğümlendiği ifade ediliyor.

fdvfdv
Taiz’de yıllar önce yolsuzluk nedeniyle yaşam koşullarının sürekli kötüleşmesine karşı yapılan bir protestodan (AFP)

Savaşın politik ekonomisi alanında uzman Yemenli akademisyen Yusuf Şemsan, ülkenin endeksteki gerilemesine ilişkin yapısal bir okuma sunarak, savaş öncesi dönemde de yolsuzluğun sistemden bir sapma değil, sistemin işleyiş mekanizmasının parçası olduğunu savundu.

Şemsan’ın Şarku’l Avsat’a yaptığı değerlendirmeye göre, yolsuzluk yapısal dengesizliklerin sürdürülmesinde bir araç işlevi gördü; yasaların etkisizleştirilmesi ve kurumların siyasi ve ekonomik elitleri koruyan yapılara dönüştürülmesi bu sürecin temel unsurları oldu. Bu anlamda yolsuzlukla mücadelenin sistem içinde gerçekçi bir seçenek olmadığı, çünkü bunun mevcut düzenin temellerine dokunmak anlamına geleceği belirtildi.

Şemsan’a göre daha tehlikeli dönüşüm ise savaşın başlamasının ardından yaşandı. Yolsuzluk, yasa ve kurum korumasından çıkarak silah ve güç korumasına dayalı bir yapıya evrildi; savaş ekonomisinin parçası ve başlıca rant ile finansman kaynağı haline geldi. Bu yapı, ordu, güvenlik, petrol ve gaz, kamu maliyesi, merkez bankası, elektrik ve insani yardım gibi kritik egemenlik alanlarında yoğunlaştı.

sdf
Yemen’deki insani yardımlar da yolsuzluktan nasibini aldı. Bu durum insani yardımı rant arayışının ve karaborsanın bir kaynağı haline getirdi. (Reuters)

Savaş yıllarında ülkede hayali askeri ve güvenlik birimlerinin oluşturulduğu, bu alanlarda maaşlarda mükerrer ödemeler yapıldığı, tedarik sözleşmelerinde yolsuzluk, yakıt ve silah kaçakçılığı vakalarının arttığı kaydedildi. Enerji sektöründe şeffaf olmayan sözleşmeler imzalandığı, bütçe dışı gelirlerin oluştuğu ve kaynakların silahlı nüfuz ağlarına aktarıldığı ifade ediliyor.

İrade sınavı

Bu karmaşık tablo içinde Yemen riyalinin değeri sert biçimde geriledi; kötü kur yönetimi, kamu gelirlerinin yağmalanması ve yasa dışı para transfer ağları nedeniyle alım gücü çöktü ve yaşam koşulları ağırlaştı. Elektrik sektöründeki sözleşmelerde yolsuzluğun yaygınlaştığı, insani yardımların ise rant kaynağına ve kara borsaya dönüştüğü ifade ediliyor.

Yemenli ekonomi araştırmacısı Abdulhamid el-Mesacedi ise ülkenin Transparency International endeksindeki alt sıralarının sürpriz olmadığını belirterek, bunun devlet kurumlarının çöküşünün ‘sayısal bir teyidi’ niteliği taşıdığını söyledi.

sdfrg
Marib’teki bir mülteci kampının yakınında çocuklarıyla birlikte duran Yemenli bir adam. Bu kampta, mülteciler insani yardımların kötü yönetilmesinden mustarip. (Reuters)

Mesacedi, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, söz konusu endeksin rüşvet düzeyini ölçtüğünü, aynı zamanda yönetişim zafiyetini, kamu kaynaklarının siyasallaştırılmasını ve denetim ile hesap verebilirlik mekanizmalarının aşınmasını yansıttığını belirtti.

Son yıllardaki başlıca yolsuzluk göstergelerini sıralayan Mesacedi, mali ve parasal kurumlarda yaşanan ikili yapının karar alma süreçlerinde çelişki yarattığını ve para politikasının bağımsızlığını zayıflattığını ifade etti. Üretken olmayan harcamaların genişlediğini, özellikle egemen sektörlerde gelir yönetiminde disiplinin kaybolduğunu kaydeden Mesacedi, imtiyaz ve tekel ekonomisinin nüfuz ağlarıyla iç içe geçerek rekabet ortamını bozduğunu ve gerçek özel sektörü dışladığını dile getirdi.

Mesacedi, bu uygulamaların yalnızca etik bir sapma olarak kalmadığını; para biriminin değer kaybı, ithalat maliyetlerinin artışı, yerli ve yabancı yatırımların gerilemesi ile ülke risk priminin ve finansman maliyetlerinin yükselmesinde doğrudan ekonomik bir etken haline geldiğini vurguladı.

ddv
Yemen’deki yolsuzluk, idari bir olgudan savaş ekonomisinin yapısal bir bileşenine dönüştü. (Reuters)

Faris en-Neccar, Yemen’in yeniden imarı için yürütülen iş birliği programlarının yalnızca mali destekle sınırlı kalmadığını belirterek, Suudi Arabistan’ın Yemen’in Yeniden İnşası Programı kapsamında yönetim standartları, harcama mekanizmaları ve hizmetlerin iyileştirilmesine ilişkin şartların da yer aldığını ifade etti. Neccar, önümüzdeki dönemde tek hazine hesabının etkinleştirilmesi, genel bütçenin onaylanması ve dijitalleşmenin yaygınlaştırılması gibi somut adımlara daha fazla ağırlık verilmesinin beklendiğini söyledi.

Yusuf Şemsan ise şiddet, gelir ve karar alma yetkisini tekelinde toplamayan bir devletin yolsuzlukla etkin biçimde mücadele edemeyeceğini vurguladı. Savaş ekonomisi koşullarında yolsuzluğun rasyonel, kârlı ve güçle korunan bir yapıya dönüştüğünü belirten Şemsan, bu yapısal mantık kırılmadıkça reform söylemlerinin yetersiz kalacağını savundu. Şemsan’a göre gerçek başlangıç noktası, yolsuzluğu savaş ekonomisinin ayrılmaz parçası haline getiren döngünün kırılması.

Abdulhamid el-Mesacedi ise iyileşme ihtimalini dışlamadığını ancak bunun belirli koşullara bağlı olduğunu ifade etti. Bu koşullar arasında mali kurumların birleştirilmesi, merkez bankasının bağımsızlığının güçlendirilmesi, denetim mekanizmalarının etkinleştirilmesi, gelir, gümrük ve vergi sistemlerinin dijitalleştirilmesi, egemen kaynaklarda tam şeffaflık sağlanması ve dış desteğin ölçülebilir reform şartlarına bağlanması yer alıyor.

ARAP DÜNYASI

Irak'taki bir grup, Bağdat havaalanındaki ABD askeri üssünün bombalandığını duyurdu

Bağdat'ta bir protestocu, İran Yüksek Lideri Ali Hamaney'in ölümünün açıklanmasının ardından onun fotoğrafını taşıyor, (Reuters)
Bağdat'ta bir protestocu, İran Yüksek Lideri Ali Hamaney'in ölümünün açıklanmasının ardından onun fotoğrafını taşıyor, (Reuters)
TT
TT

Irak'taki bir grup, Bağdat havaalanındaki ABD askeri üssünün bombalandığını duyurdu

Bağdat'ta bir protestocu, İran Yüksek Lideri Ali Hamaney'in ölümünün açıklanmasının ardından onun fotoğrafını taşıyor, (Reuters)
Bağdat'ta bir protestocu, İran Yüksek Lideri Ali Hamaney'in ölümünün açıklanmasının ardından onun fotoğrafını taşıyor, (Reuters)

Irak'ta "Saraya Evliya el-Dam" olarak bilinen bir grup, bu sabah Bağdat Uluslararası Havalimanı'ndaki "Victoria" askeri üssünü hedef alan bir insansız hava aracı (İHA) sürüsüyle saldırı düzenlediğini duyurdu.

Silahlı grup yaptığı açıklamada, "Dini görevimizi yerine getirmek, lider Ali Hamaney'e misilleme yapmak ve İran İslam Cumhuriyeti'ni desteklemek amacıyla mücahitlerimiz bugün, Bağdat Havaalanı'ndaki Victoria askeri üssünü hedef alan bir İHA filosuyla saldırı düzenledi" denildi.

Evliya el-Dam Tugayları dün gece, Kürdistan bölgesindeki Erbil şehrinde bulunan Amerikan tesislerini bombaladıklarını duyurdu.