Fransız yazar Nicolas Mathieu, Şarku’l Avsat’a konuştu: Orta sınıfın küreselleşmenin getirdiği meseleleriyle ilgileniyorum

Mathieu
Mathieu
TT

Fransız yazar Nicolas Mathieu, Şarku’l Avsat’a konuştu: Orta sınıfın küreselleşmenin getirdiği meseleleriyle ilgileniyorum

Mathieu
Mathieu

İkinci çalışması “Onlardan Sonra Çocukları” (Their children after them) adlı eseriyle 2018 yılında, saygın Goncourt Akademisi Edebiyat Ödülü’nün sahibi olan 40 yaşındaki Fransız yazar Nicolas Mathieu, basının ve medyanın ilgi odağı, festivaller ve kültürel etkinliklerin ise aranan yüzü haline geldi.
Mathieu, geçtiğimiz günlerde Kahire’nin el-Munira semtinde bulunan Fransız Merkezi’nde düzenlenen seminere konuşmacı olarak katılmak üzere Mısır’ı ziyaret etti. Fransız yazar, seminerdeki konuşması öncesinde Şarku’l Avsat’a verdiği röportajda, Fransa'daki anlatı vizyonu, küreselleşme, modernite ve edebi gerçeklik akımlarından bahsetti. İşte Mathieu’nun kendisine yöneltilen İngilizce sorulara Fransızca cevaplar vermeyi tercih ettiği röportajın tam metni:
Öncelikle Goncourt Akademisi Edebiyat Ödülü’nü kazandığınız için tebrik ederim. Bu saygın ödülü kazanmayı bekliyor muydunuz? Bu gibi ödüllerin bir yazara ne gibi getirileri oluyor?
Aslında, romanın bu kadar ilgi görmesini beklemiyordum. Sadece kendi gençlik dönemim ve 90’lı yıllar hakkında yazmıştım. Özellikle Fransız edebiyat sahnesinde güçlü bir rekabet gücü kazanacağımı tahmin bile edemezdim. Yayıncılık alanında büyük bir sıçrama var. Sadece geçtiğimiz yaz, 60 roman yayımlanırken edebiyat sezonunun başlangıcı olan Eylül ayında 180 roman piyasaya çıktı. Ancak sürekli devam eden bu yayıncılık faaliyetleri karşısında yeterli okuyucu kitlesi bulunmuyor. Yaşadığımız dijital çağda okuma oranları düşmüş durumda. Ancak ödüller sayesinde bu gibi edebi eserler, basın ve internet sitelerindeki eleştiri yazıları sayesinde bir süre gündemde kalıyor. Goncourt Ödülü’nü kazandıktan sonra kitabımın satış oranı, bir hafta içinde 50 bin kopyaya ulaştı.
Peki, şuan tüm bu bilgi ve eğlence girdabında edebiyatın değeri nedir?
Edebiyat, özgürlük ve başlama duygusunu harekete geçirir. Bizi diğer hayatlarla tanıştırır. Bunları yaparken yaşamlarımızın karanlık yönlerini de ortaya çıkarabilir. Edebiyat toplumu eleştirmek ve olumsuz yönlerini ortaya koymak için önemli bir araçtır. Toplum eleştirilerinde Gustave Flaubert ve Edmund Burke’ü takip etmeye çalıştım. Bununla birlikte romanlarımı yazarken bırakacakları etki üzerinde düşünmedim. Sadece okunması için yazdım.
“Onlardan Sonra Çocukları” adlı romanınızı yazma fikri nereden geldi? Gördüğümüz üzere eserinizin derin bir boyutu var. Sizce bu kitap, Fransız edebiyatının gerçek eğilimine güçlü bir dönüş vaat ediyor mu?
Aslında amacım tamamen değişen gençlik hakkında bir roman yazmaktı. Romanı çağdaş gerçeklikle ilişkilendirmek istiyordum. Fransa'nın kuzeyine yaptığım bir ziyaret sırasında kapalı bir fabrika gördüm. Buranın hikayesini duyduğumda bir özlem hissettim. İçimde, küreselleşmenin istilasına hazırlık aşamasında gibi yaşadığımız hayatın hatlarını çizme isteği uyandı.
Burada yazılı olarak belirli bir metodu veya akımı benimsediğimi iddia etmiyorum. Ancak umarım bu olur. Çevremde teknoloji, akıllı telefonlar ve ekranlarla uğraşan zavallı gençler görüyorum. Gençlik dönemlerimiz, yani hayallerimiz ve arzularımız tamamen farklı. Kitabımı yazarken 90’lı yılların sadece Fransa’da değil, tüm dünyada siyasi ve sosyal yaşam açısından çok önemli olduğunu gördüm.  Romanın, tüm bu detayları ve Berlin Duvarı’nın yıkılışı, Samuel P. Huntington’ın “medeniyetler çatışması” teorisi ve Francis Fukuyama'nın “tarihin sonu” kuramı gibi dünya tarihine yön veren olayları ele alacağını bilmiyordum. Kitap, Fransız ailelerin yaşamlarında 90’lı yılların getirdiği dönüşümleri ve değişimleri ortaya koyan zorlu bir yolculuğa çıkarıyor. Bununla birlikte elbette, küreselleşmeden ağır bir biçimde etkilenen işçi sınıfının hayatını ve çok sayıda ailenin parçalanmasına yol açan, birçok gencin cehennem hayatı yaşamalarına neden olan fabrikaları ele almam gerekiyordu.
Romanla ilgili bir planınız var mı? Romanınızın kahramanları olan gençlerin yazdıklarınıza tepkileri nasıl oldu?
Roman birbirine düğümlenmiş ipler gibi isyan, nefret, öfke ve sevgi kavramlarını işliyor. Bir çerçeve oluşturmadım. Öyle olsaydı, yazdığım bilimsel bir tez olurdu. Önümde bir başlangıç bir de son vardı. Romanın birçok sinema filminde yansıtıldığı gibi mutlu sonla bitmeyeceğini ve romandaki tüm kahramanların hayatlarının hayal kırıklıklarıyla geçeceğini düşünmüştüm. Hayaller, gerçekliğin sarp kayalarına vurarak yıkılabiliyor. Bazen hayat çarpmalarla dolu bir yol olabiliyor. Roman, 14 yaşındaki kahramanı Anthony’nin bir yaz gecesi Fransa’nın doğusundaki bir vadide arkadaşıyla buluşmasıyla başlıyor. Ardından aynı sosyal sınıftan olmadığı Steve’e olan aşkının hikayesini anlatıyor.
8 yıllık zaman zarfında yaz mevsiminin seçilmesinin sembolik bir anlamı var mı?
Kurgu içinde zaman aralığını seçmenin yer ve karakterler kadar önemli olduğunu düşünüyorum. Kış veya yaz mevsiminin seçimi mutlaka karakterlerin davranışlarına yansıyor. Dikkatle ele alınan olayları ve detayları kontrol ediyor. Ben yalnızca gençlik döneminde çevremizdeki görüntüleri, ara sıra kapıldığımız yabancılaşma duygusunu ve ailelerinin gençlere bakışlarındaki değişimi aktarmaya çalıştım. Roman, bizi zamanın üzerimizdeki etkisini düşünmeye çağırıyor. Zaman, olaylar ve karakterlerdeki değişimin anahtarıdır. Bununla birlikte fikirsel ve fiziksel değişimler de var.
Romanı ne kadar sürede yazdınız?
İşe gitmeden önce güneşin ilk ışıklarıyla yoğun bir şekilde yazmaya koyuluyordum. Günde bin kelime yazarak iki buçuk yılda tamamladım.
Romanda hem anlatıcı hem de diyalog tekniğini kullanmışsınız. Tarzınız sanki bir belgeseli anımsatıyor. Okuyucu kitabı okurken sanki arka planda Whitney Houston, Celine Dion veya Michael Jackson şarkıları çalıyor gibi hissediyor. Romanınızın 1990'lı yıllardan bir miras ya da belki de bir “ağıt” olduğuna mu kast ediyorsunuz?
Hayır. Tam olarak bunu kast etmedim. Birçok görsel ve işitsel referans üzerine inşa edilmiş bir roman olduğu doğru. Fakat, romanın çok ilginç olduğunu söyleyen veya ayrıntılarından bahseden gençlerle karşılaştığımda mutlu olduğumu inkar edemem.
Edebiyat hayata bir bakış açısı sunuyor. Gençlerin duygularını ifade etmenin güçlüklerine rağmen bu duyguları aktarma konusunda ısrarcıydım. Bunun için oturup gençlerle konuştum. Aralarında yaygın olarak kullandıkları kelimeleri seçmeye gayret ettim.
İlk kitabım olan “For Animals War” (Hayvanlar için Savaş), kış mevsiminde geçiyor. Bu yüzden ikinci kitabımda başka bir ruh haline bürünmek ve başka bir zaman dilimi sunmak istedim. Böylece yaz mevsiminde geçen bir romanla gençler arasındaki kader, belirlenircilik, güç ve sosyal ilişkiler sorunlarına ışık tutmayı amaçladım.
Roman, küreselleşmeyi ve modernliği kahramanlarınızın hayatlarını mahvetmekle suçluyor.  “Onlardan Sonra Çocukları” kitabı bize hangi mesajı vermek istiyor?
Romanda, 90'lı yıllarda gençlerin hayatlarının sosyal yönünü ele almaya, estetik bir yaklaşım benimsemeye çalıştım. Gerçeklik ile kurgu arasında ince bir çizgi olduğuna inanıyorum. “Onlardan Sonra Çocukları” kitabında gerçekliğin, insanı bazen dar bir çevrede yaşamak ve büyüklerinin kaderlerini miras olarak almak zorunda bıraktığına işaret ettim. Romanı yazmadaki amacım, bazen dünyanın değişebileceği konusunda hayal kırıklığına uğrayan gençlere bir mesaj vermekti. Burada toplumun dayattığı güç problemleri ortaya çıkıyor. Ancak, dünyanın doğasının tam olarak farkına varılmasıyla, engellerden kurtulmak, ilerlemek ve hayatta aktif bir rol oynamanın mümkün olabileceğini düşünüyorum.
İlk romanınızda suç dünyasını ele almıştınız. İkinci kitabınızı özellikleri ve sosyal gerçekliğe yönelimi sebebiyle edebi bir projenin başlangıcı olarak görebilir miyiz?
İlk romanım bir kara polisiyeydi. Olayların dönüşümüyle polisliğin başka bir yüzü ortaya çıkıyordu. Bu tür hikayeler artık okuyucuların ilgisini çekmiyor. Artık halk tarihi ve bilim kurguya yöneliyor. Fransa’da Amerikan edebiyatına özel bir ilgi var. Ancak ilk romanım iyi bir tepki aldı ve bir televizyon dizisine dönüştürüldü. İlk romanımın gördüğü bu ilgi otomatik olarak ikinci romanımın yazım havasını değiştirdi.
Şimdi konuyu biraz değiştirelim. Üçüncü nesil Arap göçmeni yazarların Fransız edebiyatında etkili olduğu söylenebilir mi?
Elbette. Çok fazla okunuyorlar. Özellikle Yasmina Khadra ve Kamel Daoud en çok satanlar listesinde yer alıyor. Bununla birlikte Arapçadan çevrilen eserlere de büyük bir ilgi var. Fakat roman satışlarında geçtiğimiz yıla oranla yüzde 17'lik bir düşüş yaşandı.
ABD'li romancı James Patterson’ın Facebook Messenger üzerinden sunduğu “interaktif okuma deneyimi” gibi bir çalışma yapmayı düşünür müsünüz?
Bunu hiç düşünmedim. Fakat okuyucuları yeniden romanlara çekmek için elimden gelen her şeyi yapmaya çalışıyorum. Belki de okuyucu kitlesini eski haline getirmek için teknoloji ile yazıyı birleştirmeliyiz. Ben de “Facebook” kurbanlarından biriyim. Zamanımı çok fazla alıyor.  Dizi ve sinema izlenmelerinin yanı sıra okuma oranlarını da düşürdü. Okuyucuyu yeniden kitaplara çekmemiz gerektiğine inanıyorum. Bence edebiyat ışığını hiçbir zaman kaybetmedi.
Sosyal hareketlere yönelik ilginizden dolayı soruyorum. Sarı Yelekliler hareketi size ilham veriyor mu?
Evet.  Fakat doğrudan veya genel olarak bu hareket hakkında bir şeyler yazmak istemiyorum. Ben daha çok hareketin büyük bölümünü oluşturan orta sınıfın sorunlarıyla ilgileniyorum. Bu insanlar benim ilgi odağımda. Çünkü ben de onlardan biriyim. “Orta sınıf” küreselleşme tarafından yok edildi. “Onlardan Sonra Çocukları” kitabında, bu sınıfın çocuklarının öfke ve umutsuzluğunu kaleme aldım. Onların hayatlarının ve günlük yaşamlarının bir portresini çizmeye çalıştım.
Yazma isteğinizi ne zaman keşfettiniz?
7 yaşlarımdayken okumayı çok seviyordum. Fakat yazma isteğimi, öğretmenim sayesinde fark ettim. Benden yazmamı istediğinde yeteneğimi göstermek için bir metin yazdım. Bu benim hayatımın dönüm noktasıydı.
Fransız veya yabancı en sevdiğiniz yazarlar kimlerdir?
Gustave Flaubert, Emile Zola, Louis-Ferdinand Celine, Jean-Patrick Manchette ve Annie St-Arnault en sevdiğim Fransız yazalar. Ernest Hemingway gibi sıradan insanların hayatlarını kaleme alan Amerikalı yazarları da beğeniyorum. Bununla birlikte şiiri de seviyorum. Çünkü şiir, insan ruhuna nüfuz ediyor.
Şu anda üzerinde çalıştığınız yeni bir projeniz var mı?
Kadın ve erkek ilişkileri üzerine yazmak istediğim romantik bir çalışmanın taslağını geliştirdim.
Günlük hayatınız da ne iş yapıyorsunuz? Goncourt Ödülü’nü kazandıktan sonra işten ayrılıp kendinizi kitap yazmaya adamayı düşünür müsünüz?
Hayır, hiç sanmıyorum. Şu anda her gün yeni insanlarla tanışmamı sağlayan, en son gelişmeler ve yeni hikayeler hakkında bilgi edindiğim hava kalitesini koruma alanında çalışıyorum.



Yemek diplomasisi: Liderlerin ve devlet başkanlarının sofralarında menüler nasıl belirleniyor?

ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Çin liderinin konukları onuruna verdiği yemekte. (AP)
ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Çin liderinin konukları onuruna verdiği yemekte. (AP)
TT

Yemek diplomasisi: Liderlerin ve devlet başkanlarının sofralarında menüler nasıl belirleniyor?

ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Çin liderinin konukları onuruna verdiği yemekte. (AP)
ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Çin liderinin konukları onuruna verdiği yemekte. (AP)

Soğuk mezeler, Çin usulü yeşil zeytinli geleneksel balık çorbası, zencefil ve soğanla kızartılmış yengeç... Ardından ana yemekler servis edildi. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, iki önemli konuğunun dünyanın birbirinden uzak iki ucundan geldiğini dikkate alarak herkesin damak tadına hitap edebilecek, ancak Çin mutfağının belirgin izlerini taşıyan bir menü hazırlattı.

Çin Devlet Başkanı, birkaç gün önce düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında verdiği resmî akşam yemeğinde, ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve diğer konukları için farklı damak tatlarına hitap etmesi beklenen yemekler seçti.

Putin ve Trump için balık, et ve dim sum

Ana yemek menüsünde soya sosuyla buharda pişirilmiş lagos balığı ve mantarlı biftek yer aldı. Vejetaryen konuklar için ise safran sosuyla hazırlanan kuzugöbeği mantarı, lahana ve kestane sunuldu. Böylece devlet başkanlığı yemeğinde, geleneksel Çin mutfağı ile zirveye ev sahipliği yapan Shenzhen kentinin yerel lezzetleri bir araya getirilerek farklı damak tatları gözetildi.

csdrg
Şi Cinping'in Trump ve Putin onuruna verdiği yemekte başkanlar için hazırlanan sofra. (AFP)

Tatlı bölümünde konuklara çeşitli dim sum çeşitlerinin yanı sıra kırmızı fasulye, lotus çiçeği ve limon kabuğuyla hazırlanan çorba ikram edildi. Çin tatlılarını tercih etmeyen konuklara ise kek, dondurma ve taze meyve seçenekleri sunuldu. Yemek, kahve veya çay ikramıyla sona erdi.

Şi Cinping onuruna susamlı balık ve ballı dondurma

Mutfağın da kendine özgü bir diplomasi dili var. Devlet başkanlarının katıldığı büyük resmî davetlerde sunulacak yemekler rastgele seçilmiyor. Menülerin hazırlanması için bazen davetten aylar önce çalışmalara başlanıyor.

cdfrgthy
Resmî davetlerde ev sahibi ülkenin mutfağı ile konukların damak zevkleri arasında denge gözetiliyor. (Reuters)

ABD Başkanı Donald Trump'ın iki ay önce Çinli mevkidaşı Şi Cinping'i Beyaz Saray'da ağırladığı akşam yemeğinde de Amerikan mutfağının öne çıkarıldığı, ancak Çin mutfağına ince göndermeler içeren bir menü tercih edildi. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamaya göre yemekler, iki ülkenin mutfak geleneklerini bir araya getirmek amacıyla seçildi.

fgthy
Trump'ın Eylül 2026'da Şi Cinping onuruna verdiği yemeğin menüsü. (AP)

Davetin başlangıcında Trump, Çinli konuğu ve diğer davetlilere balkabağı çorbası, yabani mantar ve çıtır yeşil soğanlı pastırma ikram edildi. Ana yemeklerde susama bulanmış balık, ağır ateşte pişirilmiş lahana ve yeşil soslu közlenmiş patlıcan yer aldı. Tatlı menüsünde ise vanilyalı krema, ballı dondurma, cevizli tart ve vişne reçeli sunuldu.

Devlet başkanlarının ve kralların gözetimindeki resmî davetler

Devlet başkanlarını ve dünya liderlerini aynı yemek masasında buluşturan resmî davetlerin hazırlıkları sıkı kurallara tabi. Zamanlamadan sunum biçimine, protokolden konukların beslenme gereksinimlerine ve damak zevklerine kadar pek çok ayrıntı dikkate alınıyor. Donald Trump'ın tabağının yanına bir bardak Coca-Cola konulması gibi kişisel tercihler de göz ardı edilmiyor.

cdfgrt
Eski ABD First Lady'si Michelle Obama, 2009 yılında Beyaz Saray mutfağında verilen resmî davetin hazırlıklarını denetlerken. (AFP)

Beyaz Saray'da baş aşçı ve pastane şefi, ABD Başkanı ile First Lady'nin de katılımıyla, bazen davetten altı ay önce menü hazırlıklarına başlıyor. Seçilen yemeklerde öncelikle Amerikan mutfağına ağırlık verilirken, iyi niyet göstergesi olarak konuk ülkenin mutfağından esinlenen lezzetlere de yer veriliyor.

cvfgbhyj
Buckingham Sarayı'nın mutfağında resmî davetler için hazırlık yapan aşçılar. (AFP)

Buckingham Sarayı'nda ise davet sofrasının hazırlıkları, konuğun gelişinden beş gün önce başlıyor. Yemeklerin taze servis edilebilmesi için mutfaktaki hazırlıklar ise akşam yemeğine daha yakın bir zamanda gerçekleştiriliyor. Kraliyet Sarayı yönetiminin verdiği bilgiye göre davetin tüm ayrıntıları Kral'ın kişisel denetiminden geçiyor. Buna yemek menüsü, masa düzeni ve tören programı da dahil.

Diplomatik menülerin kuralları ve koşulları

Şarku'l Avsat'ın derlediği bilgilere göre resmî davet menüleri hazırlanırken ilk olarak konuğun alerjileri dikkate alınıyor. Bunun yanı sıra beslenme kısıtlamaları, dinî gereklilikler ve kişisel tercihler de göz önünde bulunduruluyor.

dvfgbhyju
Resmî davetlerin menüleri hazırlanırken konukların gıda alerjileri ve dinî hassasiyetleri dikkate alınıyor. (Reuters)

Örneğin, eski ABD Başkanı Joe Biden'ın 2023 yılında Hindistan Başbakanı Narendra Modi'yi ağırladığı akşam yemeğinin menüsü, Modi'nin vejetaryen beslenme alışkanlıklarına uygun hazırlandı. Menüde baharatlı darı, içi doldurulmuş Portobello mantarı ve safran aromalı risotto yer aldı. Diğer konuklara ise sumakla tatlandırılmış ızgara balık sunuldu.

dvfghy
Hollande onuruna Beyaz Saray'da verilen yemekte sunulan, Fransız ve Amerikan bayraklarından esinlenilerek hazırlanan tatlı. (AFP)

Resmî devlet yemekleri, ev sahibi ülke için mevsiminde yetişen taze ürünlerini ve mutfak geleneklerini tanıtma fırsatı da sunuyor. Bunun bir örneği, 2014 yılında eski Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande onuruna Beyaz Saray'da verilen akşam yemeğinde görüldü. Menüde, Beyaz Saray'ın bahçesinde yetiştirilen ürünler de dahil olmak üzere ABD'nin farklı bölgelerinden getirilen malzemeler kullanıldı.

Bununla birlikte, menülerde sıkça başvurulan bir başka yöntem de önemli konuklara kendi ülkelerinin mutfağından esinlenen lezzetlerle jest yapmak. Bu yaklaşım, iyi niyet göstergesi ve diplomatik inceliğin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

1998 yılında ABD Başkanı Bill Clinton'ın dönemin İngiltere Başbakanı Tony Blair'i ağırladığı davette bu diplomatik jest eğlenceli bir biçim aldı. Beyaz Saray'ın baş aşçısı, Big Ben saatinin şeklinde çikolatalı kurabiyeler hazırlatarak İngiliz konuğa sürpriz yaptı.

Zehirlenme riskine karşı önlemler: Putin'in özel hassasiyeti

Resmî yemeklere, yiyeceklerin güvenliğini ve hazırlık ile servis ekiplerini kapsayan özel güvenlik önlemleri eşlik ediyor. Bir yemeğin mutfaktan devlet başkanının veya konuk liderin önüne gelmesine kadar geçen süreç, çok sayıda güvenlik aşamasından oluşuyor.

Yiyecekler, malzemeler, tatlılar, bıçaklar ve mutfak ekipmanları davetin düzenleneceği alana sokulmadan önce röntgen cihazlarından geçiriliyor ve ayrıntılı güvenlik taramasına tabi tutuluyor. Yemeklerin hazırlanması da güvenlik görevlileri veya yetkilendirilmiş denetçiler tarafından izleniyor. Malzemelerin ve suyun tedarik zinciri sıkı biçimde kontrol edilirken, yemeklerin mutfaktan salona taşınması sırasında da gözetim uygulanıyor.

vghyj
Beyaz Saray'da düzenlenen resmî davetlerde yiyeceklerin ve mutfak ekibinin güvenliği için sıkı önlemler alınıyor. (Reuters)

Aşçılar ve servis personeli de kapsamlı güvenlik kontrollerinden geçiriliyor. Bazı konukların korunması için kendi güvenlik ekipleri yemeklerin hazırlanmasını bizzat denetleyebiliyor. Hatta konuk liderin ekibi, yemekleri ayrı hazırlamak üzere kendi personelini ve mutfak malzemelerini de beraberinde getirebiliyor.

Bu önlemlere en fazla önem veren isimlerin başında ise kişisel güvenliği ve tükettiği yiyecekler konusunda son derece ihtiyatlı davrandığı belirtilen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin geliyor.

Diplomatik krizlere yol açan yemekler

İki ülke arasındaki ilişkileri güçlendirmeyi amaçlayan resmî davetler, tüm diplomatik hassasiyete rağmen zaman zaman krizlere de neden olabiliyor.

Bunun bir örneği, 1981 yılında Romanya Devlet Başkanı Nicolae Ceauşescu'nun Hindistan Başbakanı İndira Gandhi'yi ağırladığı davette yaşandı. Gandhi, onuruna verilen yemekte önüne konulan çorbaya dokunmayı reddetti. Bunun nedeni, salı günleri oruç tutmasıydı.

Gandhi, yemek yememesinin nedenini Ceauşescu'ya açıkladığında Romanya lideri aniden davetin sona erdiğini ilan etti. Bunun üzerine tüm konuklar sofradan kalkarak salonu terk etti. Masada ise büyük bölümü henüz dokunulmamış yemekler kaldı.


Sosyal medyanın bitmeyen akışı küresel sağlık tehdidi mi?

Fotoğraf: Unsplash
Fotoğraf: Unsplash
TT

Sosyal medyanın bitmeyen akışı küresel sağlık tehdidi mi?

Fotoğraf: Unsplash
Fotoğraf: Unsplash

Yeni bir raporda araştırmacılar, sonsuz kaydırma ve otomatik video oynatma gibi bağımlılık yapıcı internet özelliklerinin sorunlu kullanımının, "küresel halk sağlığı sorunu" olarak değerlendirilmesi gerektiği uyarısında bulunuyor.

The Lancet Psychiatry'de yayımlanan rapora göre, dünya çapında her 10 kişiden en az birinin muhtemelen etkilendiği bu tür sorunlu internet kullanımının ekonomik ve sosyal maliyeti her yıl milyarlarca dolara ulaşabilir.

Araştırmada, "Kanıtlar, sorunlu internet kullanımı veya internet bağımlılığı diye de adlandırılan genel PUI'nin, küresel nüfusun yüzde 10'undan fazlasını etkileyebileceğini gösteriyor" ifadeleri yer alıyor.

Raporda internet bağımlılığı yaşayan kişilerin sayısının kontrolden çıkmaya başladığı ve bunun da sağlık, ilişkiler, eğitim, iş ve genel yaşam kalitesini etkilediği belirtiliyor. Hükümetlere, insanları çevrimiçi tutmak için tasarlanmış bu tür bağımlılık yaratan dijital özellikleri düzenleme çağrısı yapılıyor.

Flinders Üniversitesi'nden araştırmanın ortak yazarı Andrea Czakó, "Birçok dijital ürün, kasten dikkatimizi çekmek ve sürdürmek üzere tasarlanıyor" diyor.

Özellikle gençler için daha sağlıklı sonuçlar elde etmek istiyorsak, sağlığı ve huzuru baltalamak yerine destekleyen dijital ortamlara ihtiyacımız var.

Araştırmacılar, internet bağımlılığı sorununu tütün, alkol ve kumar gibi halk sağlığı sorunlarıyla karşılaştırılması gerektiğini ve zararı azaltmak için daha sıkı düzenlemelere ihtiyaç duyulduğunu savunuyor.

Raporda, sorunlu internet kullanımının 8 ana alt türü tanımlanıyor: oyun oynama, kumar, alışveriş, pornografi tüketimi, sosyal medya kullanımı, siber zorbalık, dijital istifçilik ve internette tıbbi bilgi aramaya duyulan kompulsif ihtiyacı ifade eden siberkondri.

Raporda özellikle sonsuz kaydırma akışları ve videoların otomatik oynatılması gibi çevrimiçi platform tasarımlarının, bireyin bilişsel süreçleriyle etkileşime girerek sık kullanım olasılığını artırdığı uyarısında bulunuluyor.

Uzmanlar, algoritmalarda daha fazla şeffaflık, dijital platformların bağımsız denetimi, yüksek risk taşıyan özelliklere kısıtlamalar ve teknoloji şirketlerinin özdenetimine güvenmek yerine uygulanabilir düzenlemeler talep ediyor.

Flinders Üniversitesi raporunun diğer yazarlarından bağımlılık uzmanı Zsolt Demetrovics, "Çoğu kişi için çevrimiçi faaliyetler günlük yaşamın olumlu bir parçası. Bazıları için ise bu davranışları kontrol etmek zorlaşabiliyor ve sağlıklarına, ilişkilerine, eğitimlerine ve işlerine ciddi zararlar vermeye başlayabiliyor" diyor.

Buradaki zorluk, bağlantıda kalmanın sağladığı pek çok faydayı korurken bu zararları azaltmanın yollarını bulmak.

Araştırmacılar, amacın insanların teknolojiyi kullanmasını engellemek değil, dijital ürünlerin sağlık ve huzuru göz önüne alarak tasarlanmasını sağlamak olduğunu belirtiyor.

Bağımlılık yaratan çevrimiçi araçların etkisine dair uluslararası önlemleri destekleyecek yeterli kanıt zaten mevcut olduğundan, kusursuz kanıtları beklemenin, önlenebilir zararların milyonlarca kişiyi etkilemeye devam etmesine yol açma riski taşıyacağı uyarısı yapıyorlar.

Araştırmacılar, dijital platformlara giderek daha fazla maruz kalınması, platformların tasarım özellikleri ve yapay zeka destekli etkileşim sistemlerinin, sorunlu internet kullanımını "acil bir halk sağlığı sorunu" haline getirdiğini söylüyor.

Kanıtlardaki önemli eksikliklere rağmen mevcut kanıt birikimi, ulusal ve uluslararası düzeyde koordineli acil önlemlerin alınmasını gerekçelendirmeye yetiyor.

Independent Türkçe


Boston Legal'dan The Night Of'a: Hukuk dünyasını anlatan 5 dizi

44 yaşındaki Sienna Miller (solda), Sky ve HBO ortak yapımı War'da film yıldızı Carla Duval rolünde (HBO Max)
44 yaşındaki Sienna Miller (solda), Sky ve HBO ortak yapımı War'da film yıldızı Carla Duval rolünde (HBO Max)
TT

Boston Legal'dan The Night Of'a: Hukuk dünyasını anlatan 5 dizi

44 yaşındaki Sienna Miller (solda), Sky ve HBO ortak yapımı War'da film yıldızı Carla Duval rolünde (HBO Max)
44 yaşındaki Sienna Miller (solda), Sky ve HBO ortak yapımı War'da film yıldızı Carla Duval rolünde (HBO Max)

HBO'nun yeni dizisi War, geçen ay izleyiciyle buluşmaya başlayan ilk sezonuyla eleştirmenlerden övgü toplamakla kalmadı, listelerin de tozunu attırdı. Lupin, Criminal ve Hijack'in yaratıcısı George Kay imzalı hukuk draması, hal böyle olunca ikinci sezon onayını kapmakta da gecikmedi. 

Londra'nın iki büyük hukuk firmasını karşı karşıya getiren dizide, ünlü bir çiftin boşanmasıyla başlayan kavga kısa sürede avukatların da meselesi haline geliyor. 

Başrollerde Sienna Miller ve Dominic West'i buluşturan War'da davayı kimin kazanacağını merak ettiğimiz kadar, kazanmak uğruna nelerin göze alınacağını görmek için de sabırsızlanıyoruz.

War'u izlerken aklımıza bu duyguyu yıllar önce yaşatan diziler geldi ve bu türün yıllar içinde bizi hangi hikayelerle yakaladığını hatırlamak için bir liste yaptık. 

Boston Legal'da duruşmanın ortasında gülebiliyor, Suits'te kapalı kapılar ardındaki pazarlıklara kulak kesiliyor, Güneşin Karanlığında'da (The Lincoln Lawyer) ofis niyetine Lincoln'ün arka koltuğuna geçiyor, The Night Of'ta Naz'la birlikte duruşma gününü bekliyor, Ally McBeal'da ise bir anda dans eden bir bebekle karşılaşıyoruz.

Aralarında bir zamanlar her hafta yolunu gözlediğimiz diziler de var, hikayesini tek sezonda anlatanlar da. Belki şimdi onlardan birine ilk kez başlama, belki de yıllar önce kimin tarafını tuttuğumuzu hatırlama zamanı.

Boston Legal (2004 - 2008)

The Practice'i sevenler alınmasın, yan dizi Boston Legal'da boynuz kulağı geçti. David E. Kelley'nin James Spader'la William Shatner'ı aynı hukuk bürosuna koyması tek başına iyi bir fikirdi. Asıl iyisiyse onları mesai bitince aynı balkona çıkarmasıydı.

Boston'ın gözde hukuk bürolarından Crane, Poole & Schmidt'te çalışan Alan Shore, bir davayı kazanmak için kuralları esnetmekten, gerekirse çiğnemekten çekinmeyen, zekası kadar sivri diliyle de baş döndüren bir avukat. Yanında ise kendi adını söylemeye bayılan, egosu odaya kendisinden önce giren ve bir sonraki hamlesini kestirmenin pek mümkün olmadığı Denny Crane var. 

vbgnymu
Hukuk, komedi ve dramı buluşturan Boston Legal, prestijli hukuk bürosu Crane, Poole & Schmidt bünyesinde çalışan avukatların profesyonel ve özel hayatlarını konu alıyor (American Broadcasting Company)

Yüklü tazminat talepleri, tartışmalı ceza davaları, şirketlerin gücü derken bir bakmışsınız, en hararetli savunmanın ortasında gülmeden edemiyorsunuz.

War gibi Boston Legal'da da hukuk, para ve kişisel hesaplar iç içe geçiyor. War bu hesaplardan sert bir rekabet çıkarıyor, Boston Legal ise olmadık anlarda patlayan kahkahalara ve birbirine hiç benzemeyen iki adamın dostluğuna yer açıyor.

Zaten bölüm bitince akılda kalan çoğu zaman mahkemedeki son söz değil, Alan'la Denny'nin balkonda viskilerini yudumlayıp puro içerken birbirlerine takıldıkları, sonra fark ettirmeden hayatın derdine düştükleri sohbetler oluyor. Bir süre sonra yeni davayı öğrenmek kadar o balkona yeniden uğramak için de açıyorsunuz diziyi.

IMDb: 8,5
Nereden izlenir: Türkiye'deki abonelik tabanlı yayın platformlarında yer almıyor​​​​​​

Suits (2011 - 2019)

Suits'te takım elbiseler kusursuz. Mike Ross'un da ceketinde bir sorun yok. Onun eksiği biraz daha ciddi, kendisinin ne hukuk diploması var ne de avukatlık yapma yetkisi. Fotoğrafik hafızası ve kıvrak zekası, New York'un yıldız avukatlarından Harvey Specter'ı etkilemeye yetiyor. Harvey de durumu bile bile Mike'ı işe alıp kendi kariyerini riske atıyor.

Patrick J. Adams ve Gabriel Macht'ın uyumu sayesinde bu ortak sır, milyon dolarlık anlaşmaların ve şirket kavgalarının arasında her an patlayabilecek bir bombaya dönüşüyor. 

War gibi prestijli hukuk bürolarındaki güç mücadelelerinden beslenen Suits, gerilimini tek bir büyük hesaplaşmadan çok bu tehlikeli ortaklıktan çıkarıyor ve atışmalara, dostluklara, romantik ilişkilere daha geniş yer açıyor. 

dvrthy
Aaron Korsh imzalı Suits, Manhattan'ın en başarılı kurumsal avukatlarından Harvey Specter'ın, hukuk diploması olmamasına rağmen dahi Mike Ross'u işe alması ve ikilinin bu sırrı saklayarak büyük davaların üstesinden gelmesini anlatıyor (USA Network)

Jessica Pearson odaya girince kimin sözünün geçtiği belli, Louis Litt bir "aferin" için kırk takla atıyor, Donna Paulsen ise daha kimse ağzını açmadan ne olduğunu anlamış oluyor. Bu büroda Mike'ın sırrı dışında da kulak kabartacak çok şey var.

Özellikle ilk sezonlarda o cam kapılardan biri kapanınca ister istemez kulak kesiliyorsunuz. Bakalım bu kez Mike'ın sırrını saklamak için kim kime rest çekecek...

IMDb: 8,4
Nereden izlenir: Prime Video ve Netflix

Güneşin Karanlığında (2022-)

Mickey Haller'ın ofisine geçmek için çoğu zaman çok sevdiği Lincoln'ünün arka kapısını açmanız yeterli. Güneşin Karanlığında'da Los Angeles trafiği de Mickey'nin mesaisine dahil. Ama dizinin marifeti bu küçük numaradan ibaret değil pek tabii. 

Michael Connelly'nin daha önce Matthew McConaugheyli bir filme de kaynaklık eden romanlarından uyarlanan Netflix dizisi, ceza avukatının önüne giderek çetrefilleşen dosyalar koyuyor. 

Manuel Garcia-Rulfo, Haller'ı her cevabı cebinde taşıyan gösterişli bir hukuk dehasına çevirmeden, karizması kadar kırılganlığı da hissedilen biri olarak canlandırıyor. 

Her sezon farklı bir kitaptan beslenirken davalarla özel hayat birbirine dolanıyor, Mickey'nin kendi sorunlarını kapının dışında bırakıp yalnızca müvekkiline odaklanması pek kolay olmuyor.

sdvfgbhyju
45 yaşındaki Meksikalı aktör Manuel Garcia-Rulfo, Muhteşem Yedili (The Magnificent Seven) ve Doğu Ekspresinde Cinayet'teki (Murder on the Orient Express) rolleriyle de tanınıyor (Netflix)

İki dizide de özel hayat mesaiye karışıyor; War bu gerilimi Londra'nın seçkin hukuk büroları arasındaki rekabetten çıkarırken Güneşin Karanlığında, Los Angeles'ta dosyadan dosyaya koşan bir savunma avukatının peşine takılıyor.

Dizi ipuçlarını çoğu zaman gözünüzün önüne koyuyor, böylece hikaye sizi kandırmaktan çok dikkatinizi sınayan bir oyun gibi akıyor. Mickey bir ayrıntının üzerinde durunca insan ister istemez birkaç sahne öncesine dönüyor. O ipucu ne ara geçti gözümüzün önünden?

Becki Newton, Angus Sampson ve Jazz Raycole'un katkısıyla, kendinizi sadece davanın sonucunu değil, Mickey'nin bu hengamede kendi hayatını nasıl toparlayacağını da merak ederken buluyorsunuz. 

IMDb: 7,8
Nereden izlenir: Netflix

The Night Of (2016)

The Night Of'un ilk bölümü bitiyor ve aklınızda tek bir soru kalıyor: O gece ne oldu?

Üniversite öğrencisi Naz, babasının taksisini alıp bir partiye gitmek üzere evden çıkıyor. Ertesi sabah, gece tanıştığı genç kadını bıçaklanmış halde buluyor ve cinayetle suçlanıyor. Resmen kabus! 

HBO'nun 2016 yapımı 8 bölümlük mini dizisi, Naz'ı karakoldan Rikers Island'a, oradan mahkeme salonuna kadar takip ederken başka bir soru usul usul öne çıkıyor: Birinin suçlu olup olmadığına karar verilene kadar o insandan geriye ne kalıyor? 

Riz Ahmed, Emmy kazandığı rolünde bu değişimi Naz'ın bakışlarında, hatta suskunluğunda bile hissettiriyor. John Turturro'nun canlandırdığı avukat John Stone ise ilk bakışta davayı emanet etmek isteyeceğiniz son adam gibi görünüyor ama bir süre sonra ekranda belirmesini dört gözle bekliyorsunuz. 

defbthny
The Night Of, New York'ta bir partiye gitmek için babasının taksisini izinsiz alan Pakistan asıllı Amerikalı üniversite öğrencisi Nasir "Naz" Khan'ın, tanıştığı gizemli bir kadının evinde uyandığında onu öldürülmüş halde bulmasıyla başlıyor (HBO)

War da The Night Of da hukuk dünyasında gücün kimin elinde olduğuyla ilgileniyor. War'da bunu karşı karşıya gelen avukatların hamlelerinde görüyoruz, The Night Of'ta ise o gücün bir sanığın günlerine nasıl sindiğini izliyoruz.

Peter Moffat'ın 2008 yapımı Britanya dizisi Criminal Justice'ten uyarlanan mini dizi bazen sabrınızı zorluyor. Sonra fark ediyorsunuz, Naz içeride gün sayarken siz de bir sonraki duruşmayı bekler olmuşsunuz.

IMDb: 8,4
Nereden izlenir: Prime Video, HBO Max ve TV+

Ally McBeal (1997 - 2002)

Bir hukuk bürosunda herkesin aklı davalarda olacak değil ya, Ally McBeal'da aşk hayatı da en az mahkeme takvimi kadar mesai istiyor. 

David E. Kelley'nin yarattığı dizide Calista Flockhart, Bostonlı avukat Ally'yi canlandırıyor. Ve Ally'nin gönül işleri, ciddiyetini iki dakika koruyamayan bu büronun gündemine sık sık sızıyor; kimi zaman duruşma takviminden bile önce...

Dans eden bir bebek, ortak tuvalette yaşanan tuhaf karşılaşmalar, ansızın başlayan müzikli sahneler ve Barry White tutkusu derken, 1990'ların sonunda televizyonun en kendine has dünyalarından biri çıkıyor ortaya. Ama bütün bu şamata sizi yanıltmasın: Davalar çoğu zaman karakterlerin özel hayatına açılan bir kapı işlevi görürken cinsel taciz, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve trans kimliği gibi meseleler de masaya geliyor. 

sxdcvfb
7 Emmy ödüllü Ally McBeal'da Calista Flockhart, Boston'daki hukuk firması Cage & Fish'te işe girince eski aşkı Billy Thomas ve eşiyle birlikte çalışmak zorunda kalan Ally rolünde (Fox)

Jane Krakowski ve Peter MacNicol'ın eşlik ettiği kadroya ilerleyen sezonlarda, henüz Iron Man zırhını giymemiş Robert Downey Jr. da katılıyor. Jon Bon Jovi, Tim Dutton, Taye Diggs, Christina Ricci ve Jennifer Holliday gibi isimler de farklı bölümlerde karşımıza çıkan karakterlerle dizinin renkli dünyasını zenginleştiriyor.

War gibi avukatların mesleki hayatıyla kişisel hesaplarını iç içe geçirse de Ally McBeal, rakip hukuk bürolarının sert güç mücadelesinden uzaklaşıp romantik komediye ve insanın kendi zihninde çıkardığı gürültüye kulak veriyor. Burada bazen bir davanın sonucundan çok, Ally'nin eve döndüğünde telefonu eline alıp kimi arayacağını merak ediyorsunuz.

IMDb: 6,9
Nereden izlenir: Disney+

Independent Türkçe