Macron’un Afrika gezisi… Siyasi ve stratejik endişeler ve ekonomik ortaklık arayışları

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed ile

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Doğu Afrika turu kapsamında sırasıyla Cibuti, Etiyopya ve Kenya’yı ziyaret etti. Bu üç ülke arasında Cibuti, bir zamanlar Fransız sömürgesi iken Etiyopya İtalya’ya tâbi, Kenya ise uzun yıllar İngiltere sömürüsü altında idi. Ancak bu tarihsel farklılık, Paris’i bu üç ülkede varlık gösterip Cibuti’deki geleneksel çıkarlarını savunma, Etiyopya ile ilişkileri güçlendirme ve Kenya ile yeni kanallar açma çabasından alıkoymuyor.
Bu üç ülke arasındaki ortak bağ, Fransa’nın Doğu Afrika’da Çin nüfuzunun temsil ettiği tehdidi hissetmesidir. Bilindiği üzere Pekin, ‘İpek Yolu’ adını verdiği uluslararası programı kapsamında Doğu Afrika’da çeşitli duraklar inşa etmeye çalışıyor. Fransa’nın sömürge döneminden gelen geleneksel nüfuzu, Kuzey Afrika, sahil ülkeleri ve bazı Batı Afrika ülkelerine odaklanıyorken Paris bugün de yüzünü Doğu Afrika’ya dönmüş durumda. Bu yönelişte bölgenin, ekonomik açıdan olduğu gibi Kızıldeniz’e yakınlığı ve Körfez bölgesine komşuluğundan ötürü taşıdığı siyasi ve askeri önemi de etkili.
Macron’a göre bölgenin 3 sorunu
Tüm bunlara ek olarak bu bölge, Somali merkezli Eş-Şebab örgütü ile başlayıp son olarak Kenya başkentinin kalbine saplanan terör faaliyetleri ile boğuşuyor. Fransa Cumhurbaşkanı, kendisine eşlik eden gazetecilere yaptığı konuşmada söz konusu bölgenin başlıca şu üç tehlike ile yüzleştiğini söyledi. Bunlar, demografik meydan okuma, İslamcı terör tehlikesi ve kalkınma sorunu.
Paris’in varlığını ve etkinliğini güçlendirmek için kullanma imkânına sahip olduğu elindeki ‘evrak’ hakkında Macron, Fransa’nın orada ‘bir sömürge geçmişinin’ olmadığını, dolayısıyla ona ‘diğer Afrika bölgelerinde olduğundan daha iyi bir ortak’ gözüyle bakılabileceğini vurguladı.
Macron, bu tehlikelerin Elysee Sarayı için öncekinden daha fazla olduğunun farkında. Bunun göstergesi de şudur ki Fransa Cumhurbaşkanlarından hiçbiri 1963 yılında bağımsızlığını elde eden Kenya topraklarına adım atmamıştı. Aynı şekilde Etiyopya’ya başkanlık düzeyindeki son ziyaret de 1966 yılında General de Gaulle döneminde gerçekleşti. Tarihi açıdan Macron, ülkesinin Doğu Afrika’ya milyarlık yatırımlar yapan, aynı zamanda mesela Cibuti’de askeri üs inşa eden Çin’e rakip olabileceğini düşünüyor. Çin’in söz konusu askeri üssü Fransa’nın en büyük üssü olan hava-deniz askeri üssünün çok uzağında olmadığı gibi 4 bin kişilik ABD üssünden de uzak değil. ABD üssünden Yemen veya Somali’deki bölgeleri vuran insansız hava uçakları havalanıyor. Bu unsurlar, Cibuti’nin kazandığı yükselen önemi ortaya koyuyor. Fransız üssünde ise bölgenin güvenliğini sağlamak ve kaçakçılık ve korsanlıkla mücadele etmek ile yükümlü deniz birimleri konuşlandırılıyor. Macron Cibuti’de yaptığı basın açıklamasında dile getirdiği, “Cibuti, Somali’de güvenliği sağlama konusunda kilit rol oynadı ve biz işbirliğimizi sürdürmeyi arzuluyoruz” sözleri ile bu yönü vurguladı.
Paris’in Pekin kaygısı
Bununla birlikte Paris, Çin’in bölgede özellikle askeri varlığı olmak üzere ekonomik ve ticari etkinliğinin de büyümesinden ötürü kaygılı. Bundan dolayı Macron, ‘Çin’in ortaklıklarının aksine’ ‘dengeli bir ortaklık’ kurulmasını ve Pekin’in tutumunun tersine diğer tarafa ‘saygılı’ olunmasını savunuyor. Paris, Pekin’i üstü kapalı olarak borçlar ve Afrikalıların yükünü kaldıramayacağı bu denli büyük yatırımlar üzerinden ortaklarını ‘rehin alma niyeti’ gütmekle suçluyor. Bu söz konusu girişimlerden biri, Çin’in 2016 yılında Cibuti ve Addis Ababa arasında yaptığı demiryolu hattı iken diğeri 2017 yılında altyapı ve askeri üs için yaptığı büyük yatırımlar. Kaybolan zamanı geri kazanma çabası uğruna Cibuti’de ekonomik, kültürel ve savunma amaçlı sözleşmeler imzalandı.
Etiyopya durağında Macron, öncelikle Etiyopya’daki ilk Hıristiyan kiliselerini barındırmakla meşhur tarihi Lalibella bölgesine gitti. Bu bölge, UNESCO İnsani Miras listesinde yer alıyor ve doğal etkenler nedeniyle yok olma tehlikesi ile karşı karşıya.
Addis Ababa, bölgenin onarımı ve korunması için Fransa’nın desteğini talep etti ki bu durum, Fransa-Etiyopya anlaşmasının konusunu teşkil ediyor. Ancak kültürel miras meselesi, Paris’in ekonomik, askeri ve savunma amaçlı hedefleri de içerecek şekilde genişletmek istediği işbirliğinin yalnızca bir parçası. Paris, nüfusu yüz milyonu aşan ve Stalin yönetimi ile birlikte içe kapanık on yıllar geçiren bir ülke ile sıkı ilişkiler kurmayı ve açılım başlatmayı hedefliyor.  Macron, kendisini geçtiğimiz güz Paris’te ağırladığı Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed ile güçlü bağlar kurmak istiyor. Nitekim tüm oluşumları içeren bir hükümet oluşturan ve Eritre ile barış imzalayarak ekonomiyi boyunduruğundan kurtaran Ahmed’in şahsında ümit vaat eden bir yetkili görüyor. Macron, Ahmed’in etnik ve dini çekişmeleri sakinleştirmede oynadığı role ve ülkesinin Afrika Boynuzu’ndaki öncü konumuna da işaret etti.
Özetle Macron için Abiy Ahmed, kendisiyle işbirliği gerçekleştirmek istediği Afrikalı bir ‘devlet adamı’. Macron’un Etiyopya’daki en büyük başarısı belki de kültürel ve ekonomik anlaşmaların yanı sıra iki ülkenin bir savunma anlaşması imzalamasıdır. Tüm bunlar, gelecekte daha sıkı ilişkilerin habercisi.
Fransa-Kenya ilişkileri
Bugün sona erecek Kenya ziyaretinin ise biri ikili diğeri küresel olmak üzere iki boyutu var. Macron ve Kenya Cumhurbaşkanı Uhuru Kenyatta, Afrika’daki iklim değişikliklerini konu alan ‘Tek Gezegen Zirvesi’ne başkanlık edecek. Aynı zamanda Macron, BM Çevre Konferansı’nın açılışına da katılacak.  
Bununla beraber Macron’un Nairobi ziyaretinin ticari önemi, öncelikle üç milyar euro tutarındaki ikili anlaşmaların imzalanmasında kendini gösteriyor. Dün iki lider, Fransa ve Kenya ortaklığı ile yerel olarak üretilen Peugeot 3008’in son modelini açıkladı ki bu da iki taraf arasındaki umut verici işbirliğini müjdeliyor. Söz konusu sözleşmeler, enerji, altyapı, eğitim ve sürdürülebilir kalkınma sektörlerini kapsıyor.