Sudan İstihbarat Başkanı Kuş istifa mı etti, görevden mi alındı?

Salah Kuş

Sivil güçler ve Sudan sokaklarındaki protestocular, Sudanlıların kendilerine karşı işlenen suçların çoğundan sorumlu tuttuğu Sudan Güvenlik ve İstihbarat Başkanı Salah Abdullah Kuş'un görevden alınmasını memnuniyetle karşıladı.
Önceki gün Askeri Geçiş Konseyi Başkanı Abdulfettah el-Burhan tarafından kabul edilen Kuş’un istifası, Sudanlı protestocuların Devlet Başkanı Ömer el-Beşir rejiminin en kötü sembollerinden biri olarak değerlendirdiği Salah Kuş’un görevden alınması için baskı yapmasının ardından geldi. Birçok kişi Kuş’un cumhurbaşkanlığı makamını arzuladığını, belki de CIA'deki arkadaşlarının saraya ulaşmasına yardımcı olacağını düşünüyor.
Salah Kuş, 1957 yılında Sudan'ın kuzeyinde bulunan el-Balal kasabasında doğdu. Hartum Üniversitesi Mühendislik Fakültesi'nden mezun olan Kuş, Müslüman Kardeşler bünyesinde siyasi faaliyetlerde bulundu ve üniversitedeki öğrenci birliğine girdi. Ayrıca Müslüman Kardeşler örgütünün güvenlik ofisinde çalışarak, liderlik için bilgi toplama, analiz etme ve sunma faaliyetlerinde bulundu.
Kuş, mezun olduktan sonra Hasan el-Turabi'nin önderlik ettiği Ulusal İslam Cephe’de istihbarat çalışmalarına devam etti. Örgütün 30 Haziran 1989'da askeri darbe ile iktidara gelmesinden sonra binbaşı rütbesiyle güvenlik ve istihbarat servisine katıldı. Kuş, süreç içerisinde tehlikeli olarak nitelendirilen özel faaliyetlerde bulunan özel bir bölümün operasyon direktörlüğü yardımcılığı makamına terfi etti. Ancak yıllar sonra Mısır Cumhurbaşkanı Hüsnü Mübarek’e yapılan suikast girişiminin planlanmasına katılmakla suçlandıktan sonra servisten uzaklaştırıldı ve daha sonra İsrail tarafından İran’a ait olduğu düşünüldüğü için bombalanan Yermuk fabrikasına müdür olarak atandı.
Ayrıca Kuş’un, 1990'ların ortasından 1998’e kadar Hartum’un ev sahipliği yaptığı el-Kaide lideri Usame bin Ladin’e yakın olduğu düşünülüyor. Kuş’un, Usame bin Ladin’in faaliyetlerinden sorumlu olduğuna dair söylentiler var. Bunun yanı sıra Kuş’un Ağustos 1994’te Venezuelalı terörist Çakal Carlos’u Hartum’da tutukladığı düşünülüyor.
Turabi'yi deviren Kuş'tu
Beşir, 2009 yılında verdiği sürpriz bir kararla istihbarat şefini görevden aldı ve onu güvenlik danışmanı olarak atadı.  Kuş, daha sonra meclise girdi. 2012 yılında tutuklandı ve 13 subay ve güvenlik unsuruyla birlikte Beşir rejimini devirme girişiminde bulunmakla itham edildi. Kuş, bir yıl boyunca gözaltında kaldı, 2013 yılında serbest bırakıldı ve 2015 yılında meclise geri döndü. Kuş, 1999 yılında Beşir ile Turabi arasında yaşanan anlaşmazlıkta önemli bir rol oynadı, Turabi grubunu elimine etmeye çalıştı ve Turabi'ye yakın birçok kişiyi tutukladı.
Kuş, muhalif siyasi güçlere karşı takındığı sert ve baskıcı tutumu ile biliniyor ve içinde türlü türlü işkencelerin yapıldığı hayalet evler olarak bilinen gizli evleri inşa edenler arasında bulunduğu düşünülüyor. Ayrıca Kuş, güvenlik servisini silahlanma ve büyük bütçe bakımından devlet içinde bir devlet haline getirdi. Bunun yanı sıra servisin sahip olduğu şirketler aracılığıyla gıda da dahil olmak üzere tüm alanlarda faaliyet gösteren büyük bir ekonomik taban yarattı.
Kuş’un ismi, Eylül 2001'de yaşanan olayların ardından el-Kaide ile ilgili dosyaları ABD’ye teslim ettiği gerekçesiyle CIA ile yakın işbirliği içerisinde bulunduğu iddialarıyla ön plana çıktı.