‘Afrikalı yavrular’ terörün pençesinde

Afrikalı çocuklar, El-Kaide bağlantılı grupların kamplarında ellerinde silahlarla dolaşıyor

DEAŞ’a bağlı El-Furkan medyası tarafından geçen nisan ayı sonlarında yayınlanan DEAŞ lideri Ebubekir Bağdadi’ye ait görüntüler, örgütün bir sonraki aşamada yönelebileceği muhtemel rotalara dair birçok gösterge barındırıyordu. Bunlardan biri de örgütün eski kaleleri Irak ve Suriye’de yaşadığı ciddi gerileme bağlamında Afrika’da kendilerine bağlı gruplar kurarak daha fazla “yavruları” kapsayan bir strateji geliştirmeye çalışıyor olmasıydı.
DEAŞ’ın ideolojik fikirlerini gençler arasında yayma ve radikal düşüncelerini taşıyan nesiller inşa etme planları, genç savaşçı sayısındaki büyük açığı doldurmak için Afrika'daki “yavruları” kullanma eğilimiyle aynı zamana denk geldi. Köktenci hareketler konusundaki uzmanlar ve araştırmacılar, DEAŞ’ın çocukları uzun vadeli sadık üyeler kazanma aracı olarak gördüğü kanlı tekfir düşüncesiyle eğitmek, çocuklardan terör eylemlerini gerçekleştirme ve lojistik destek sağlamak istediği görüşünde. Şarku’l Avsat’a konuşan uzmanlar ve araştırmacılar, örgütün Afrika’da çocuk savaşçılara yönelik eğiliminin geçtiğimiz aylarda daha da arttığını ve DEAŞ’ın çocuklardan tekfirci bir nesil yaratmayı planladığını vurguladı.
“Yavrular” terimi, aşırılık yanlısı örgütler tarafından düşünce olarak “cihad”, fiziksel olarak ise silah taşımak üzerine yetiştirilen ve özel eğitim gören çocuklar için kullanılıyor. 16 yaş altındaki çocukların savaşçı olarak eğitilmesi hem uluslararası hukuk ve antlaşmalara hem de geleneklere aykırı. Ayrıca Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) tarafından da “savaş suçu” olarak kabul ediliyor.
Dönüştürülen çocuklar
Mısır Müftülüğü (Daru'l-İfta) tarafından hazırlanan rapora göre Afrika’da El Kaide’ye biat eden örgütler ve DEAŞ’a bağlı diğer örgütlerin özellikle dünyadaki çatışma bölgelerinde yaşayan çocukların toplumun yüzde 75'ini oluşturduğu Afrika’da çocuk savaşçı olarak kullanma ve çocukları savaşmaya zorlama olasılığı daha yüksek.
Raporda Afrika Kıtası’nın batısındaki Boko Haram örgütünün son zamanlarda çocukları çok sayıda intihar saldırısında kullandığı bilgisi yer aldı. Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu  (UNICEF) de Batı Afrika'da çocukların savaşçı olarak kullanılmasında 2010 yılından bu yana üç kat artış olduğunu vurguladı. Aktarılan bilgilere göre Boko Haram, Nijerya ordusuna ait noktalara ve köylere gerçekleştirilen terör saldırılarında 135'ten fazla çocuk kullandı. Mısır Müftülüğü Enformasyon Müdürü Dr. İbrahim Necm, Orta Afrika’da çocukların radikal örgütler tarafından savaşçı olarak alınmalarına şahit olduğunu söyledi. UNICEF’in Somali’de özellikle eş-Şebab Hareketi’nin her ay en az 200 çocuğu savaşçı olarak örgüte aldığına işaret ettiğini belirten Dr. Necm, Mali, Nijer ve Kamerun’un Boko Haram ve El Kaide’ye bağlı örgütlerin sıkça terör eylemleri gerçekleştirdiği ülkeler haline geldiğini kaydetti.
Köktenci hareketler konusunda araştırmalar yürüten Amr Abdulmenam konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede terör örgütlerinin savaşçı olarak örgüte almak için çocukları davet kamplarında dönüştürmek ve silah kullanmalarına izin vermek gibi farklı metotlar kullandıklarını söyledi. Bununla birlikte söz konusu örgütlerin gençlere sosyal medya siteleri aracılığıyla ulaştığına dikkati çeken Abdulmenam, bir sonraki aşamada bu çocukların ve gençlerin savaşmaya hazır gruplar haline getirilmesi için eğitildiklerini ve çoğu durumda hızlı hareket edebilme kabiliyetleri nedeniyle intihar bombacısı olarak kullanıldıklarını sözlerine ekledi.
ABD merkezli “Clarion Project” adlı kâr amacı gütmeyen kuruluş ise son dönemde internette çok fazla zaman harcayan ve internetteki hareketlerini izleyecek hiç kimsesi olmayan çocuklar başta olmak üzere radikalizme daha açık olan çocuklarla ilgili bir takım özellikleri ortaya koydu. Kuruluş, ebeveynlerin çocukları hakkında internette çok fazla zaman harcamak ya da radikal sitelerde gezinmek gibi faaliyetlerini gözlemleyebilecekleri bir takım işaretler belirledi.
Terör uygulamaları
Mısır Müftülüğü raporunda DEAŞ’ın gençlerin ve çocukların zihinlerini etkilemek için daha çok yaygın olarak kullanılan mobil uygulamaları tercih ettiğine ve örgütün 2016'nın mayıs ayında çocuklara şiddet ve kavga kavramlarını öğretmek için “Huruf” (Harfler) adlı bir uygulamayı duyurduğuna işaret etti. Örgütün mobil uygulamalarla daha kolay şekilde örgüte üye kazanabildiğine dikkati çeken rapor, böylece her yerde ve her zaman gençlerin ve çocukların ellerindeki telefonlar aracılığıyla sloganları ve hayali zaferlerini empoze ettiğini vurguladı.
Yine köktenci örgütler konusunda uzman olan bir diğer isim Resmi Aclan da DEAŞ’ın ideolojik fikirlerini gençler arasında yaymayı, radikal düşüncelerini taşıyan nesiller inşa etmeyi planladığını ve “savaşçı” sayısındaki büyük açığı doldurmak için Afrika'daki “yavruları” kullanma eğiliminin son aylarda daha da arttığını belirtti. DEAŞ’ın küçük yaştaki gençlere radikal fikirler telkin ettiğine dikkat çeken Aclan, örgütün gençleri rehineleri infaz etmeye ve örgütün kaçakçılık işlerini yürütmeye zorladığını aktardı.
DEAŞ’ın gençleri uzun vadeli sadık üyeler olarak gördüğünü belirten Aclan, çocukların aşırılık yanlısı gruplar için kanlı ideolojilerini yaymada kullandıkları değerli birer panzehir olduğunun altını çizdi.
Kahire merkezli Ezher Radikalizmle Mücadele Gözlemevi’nin eski bir çalışması, Afrika’daki çocukların örgüt üyesi yapılmasının insani bir felaket ve istisnasız herkes için büyük bir tehdit olduğunu aktardı.
Bu örgütlerin gençleri örgüt üyesi yapmadaki en tehlikeli metodun okullar aracılığıyla “beyin yıkama” şeklinde gerçekleştiğine dikkati çeken çalışmada, gençlerin şiddet ve kavga fikirleriyle “kirli” bir kimlik kazandırılarak herhangi bir toplumda her an patlamaya hazır birer saatli bomba haline getirildiğinin altı çizildi.
DEAŞ’ın 2016 yılında özellikle çocuklara infazlar yaptırarak vahşi eylemlerini artırdığına işaret eden gözlemciler, örgütün rehineleri veya DEAŞ’ın sözde “Hilafet Devleti”nin tahrif edildiği düşüncesiyle örgütten kaçmaya çalışan örgüt üyelerini çocuklara infaz ettirdikleri video görüntülerinin yayıldığını belirtti.
Ezher Radikalizmle Mücadele Gözlemevi’nin çalışması, örgütün Suriye ve Irak’taki kayıplarını telafi etmek için özellikle Afrika’da çocukları örgüt üyesi yaparak yeni bir strateji geliştirdiğine ve başta Afrika olmak üzere yoksul ve güvenliğin yetersiz olduğu bazı ülkelere yöneldiğine işaret etti.
Eğitim kampları
Ezher Radikalizmle Mücadele Gözlemevi’nin çalışmasına göre Boko Haram örgütü, çocuklara karşı cinsiyetçi bir yaklaşım sergiliyor. Kızları hareketin üyeleriyle evlenmeye zorlayan Boko Haram ardından terör eylemeleri gerçekleştirmelerini emrederek çifte standart uyguluyor. Eş-Şebab Hareketi tarafından çocukların örgüt saflarına katma çalışmaları ise oldukça güçlü bir şekilde devam ediyor. Somali’de 2017 yılının ilk aylarında yaklaşık bin 800 çocuk silahlı gruplar tarafından silâh altına aldı.
Yaşları 10 - 15 arasında değişen çocuklar, eğitim kamplarında ateşli silahlar, el bombası ve el yapımı patlayıcı kullanımı konusunda askeri eğitim alıyor. Her ne kadar Nijer ve Uganda, DEAŞ’ın çocukları en çok kullandığı Afrika ülkeleri olsa da Mali de çocukların örgüt üyesi yapılması konusundaki merkezlerden biri olmayı sürdürüyor.
Bu bağlamda Abu Dabi merkezli Gelecek için Gelişmiş Araştırmalar ve Çalışmalar Merkezi (FARAS) tarafından geçen mayıs ayında yayınlanan Amerikan Girişimcilik Enstitüsü’nden (AEI) Jessica Trisko Darden’in “Gençleri sömüren teröristlerle mücadele” başlıklı çalışmasına göre gençler birçok terör örgütü için hayati bir destek kaynağı haline gelmiş durumda. Darden’in çalışması, Irak ve Suriye'deki 40 bin DEAŞ üyesinin yüzde 12'sini 18 yaş altındaki gençlerin oluşturduğuna işaret etti.
Nisan 2013 - Haziran 2018 tarihleri arasında örgüt tarafından kontrol edilen bölgelerde 730’u yabancı örgüt üyelerinden olmak üzere en az 4 bin 640 küçük çocuğun doğduğu belirlendi. DEAŞ’ın kontrolü altındaki bölgelerde doğan toplam çocuk sayısının 5 bin civarında olduğu tahmin ediliyor.
Darden’in çalışması, terör örgütü üyelerinden doğan çocukların özellikle çevreleri tarafından dışlanmaları ve uluslararası toplumun ilgisiz kalma ihtimali sonucunda gelecek için oluşturduğu risklere dikkat çekti. Çalışma, bu durumun aynı zamanda örgütün yenilgisinin ardından ülkelerine dönen aileleri, gençleri ve çocukları toplumların içine yerleştirilmiş birer bombaya dönüştürebileceğine işaret etti.