Kraliçelerin tercihi Şam kumaşı brokar

Şam kumaşı brokarın zanaatkarlarından biri, en güzel ve en kaliteli ürünlerini sergiliyor (Independent Arabia)

Rola Yusuf
Şam brokarının dünyadaki en pahalı kumaşlardan biri olması şaşırtıcı değil. Şaşırtıcı olan, eski dokuma tezgahlarıyla dünyanın dört bir tarafında sahip olduğu şöhretin ardından bu kumaşın neslinin tükenmeye başlamış olması. Zirâ bu kumaş, yurtdışına giden zanaatkarları tarafından terkedilmiş. 
Antika altın
Bu kumaşa daha sonradan verilen “brokar” adı, dünyanın en eski başkentlerinden birinden gelen “Şam kumaşı” adını gölgede bıraktı. Yaldızlı kumaş dokumacıları ise, dokuma tezgahlarında aslında bu kumaşla beraber kendi yaratıcılıklarını ve zanaatkarlıklarını da dokumuş oldular.
Bu kumaşların dokumasındaki ayrıntılar sizi şaşırtabilir, yaldızlı renkler arasındaki iplikler ve eski yerlerin ruhuyla karışmış altın rengi gözlerinizi kamaştırabilir ya da tecrübeli ellerin ustalığı sizi kendisine kilitleyebilir. Tıpkı Şam evlerinin meşhur kokusu yasemini içinize çektiğinizde olduğu gibi, bu zanaatın asaletine ve mirasına hayran kalabilirsiniz.
Mesleğini terk edip kumaş ticaretine başlayan eski brokar zanaatkarı Nureddin Ebaza, “Brokar üretimini bıraktığımda duyduğum kadar hiçbirşeyden pişmanlık duymadım. Bu mesleğe 50 yıl önce gençken başlamıştım. Ancak ticarete geçmek zorunda kaldım. Brokar asalettir, mirastır ve medeniyettir” diyor.
Yasemin kokulu şehirden mesaj
Brokar dokumacılığı elbette hala devam ediyor. Bu mesleğin en yetenekli ve en maharetli ustalarından biri olan Ahmed Şukuki, brokar kumaş dokumacılığının verdiği zevki hiçbir şeyin veremeyeceğini düşünüyor.
Şukuki, bu kumaşın yasemin kokulu şehirden tüm dünyaya bir mesaj ilettiğini düşünüyor. Londra, Paris, Berlin gibi daha birçok başkentteki kumaş sergilerine katılan Şukuki, bu kumaşı yok olmaya terk etmemeleri için Suriyelilere uyarıda bulunulduğunu belirtiyor. Aynı zamanda “Bu eşsiz kumaş, ülkem için bir gurur ve övünç kaynağı” diyor.
60’lı yaşlarındaki bu zanaatkar, bu nakışlı kumaşın nasıl dokunduğunu anlatıyor. İpekböceklerinden elde edilen doğal ipekle altın ve gümüş çizgilerin iç içe geçtiği bu kumaş, 200 yıldır Şam tezgahlarında dokunuyor.
Meşhur şahsiyetlerin kıyafetleri
Brokar kumaş, herkesin olduğu gibi meşhur şahsiyetlerin de ilgisini çekiyor. Bu kişilerden yakın tarihteki en önemlisi ise brokar kumaştan elbise giyen Kraliçe II. Elisabeth. Şukuki, Londra’daki Madame Tussauds müzesini gezdiğini ve Kraliçe’nin heykelinin üzerinde brokar kumaştan bir elbise gördüğünü söylüyor.
Mahallede çalan flütler
Esnaflar, brokar zanaatkarlarının Suriye’deki savaş yüzünden göç ettiğini, brokar kumaş imalatının ise ipekböceği yetiştiriciliği ve ipek üretiminin durması nedeniyle azaldığını belirtiyor. Devletin bu mesleğin son bulmaması için merkezler açıp eğitim verdiğini açıklayan Şukuki, tüm bunlara rağmen artık yetenekli zanaatkarların yetişmediğini ifade ediyor. Bunu ise ipliklerin artık ülke içinde imal edilmemesi ve yurtdışından yüksek maliyetlerle ithal edilmesine bağlıyor. 
Bu mesleğe 60 sene önce babasının Cobar mahallesindeki atölyesinde başladığını belirten Şukuki, aynı zamanda özel okullarda bunun eğitimini aldığını söylüyor. 90’lı yıllarda endüstri okullarında ders verdiğini, ancak öğrencilerin öğrenmeye isteksiz olduğunu da ifade ediyor.
Bir kişinin o mesleği öğrenip icra etmeye hevesli olduğu ya da fabrikaların işçi ihtiyacı nedeniyle bu mesleğe girdiği durumlar haricinde zanaat ancak aileden gelen bir mirastır. Şukuki’yle röportaj yaptığımız sırada atölyesindeki stajyerlerden biri de eğitimini tamamlayıp mezun oluyor. Bu genç çocuk da röportaja şu cümleleriyle dâhil oluyor: “Bu zanaatte usta olmayı çok istemiştim ve işte oldu. Atalarımın bu mesleğini teslim almak için elimden geleni yapacağım. Daha çok yolum var”.
Medeniyetlerden resimler
Keşmir, aşık ve maşuk, Ömer Hayyam, Şam yasemini, üzüm yaprağı, Sinbad’ın maceraları ya da Hıttin savaşı… Tüm bunlar brokar kumaşa dokunan resimlerin konuları olabiliyor. Şamlı zanaatkar Şukuki ise Avrupa ülkelerinden farklı kültür ve hikayelerden resimlerle dokunmuş brokar kumaşlar getirdiğini ifade ediyor. İtalya’dan getirdiğinin üzerinde Romeo ve Juliet; Almanya’dan getirdiğinde ise bir Alman imparatorluğu tacı ve kelebek bulunuyor.
İşte tüm bunlar, çeşitli sanatlarla meşhur olan Şam şehrinde doğan bu ölümsüz kumaşın medeniyetleri bir araya getirdiğinin adeta bir kanıtı.