عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
DÜNYA

Hamaney-Süleymani arasındaki derin ilişki

Kasım Süleymani ve beraberindekiler için dün düzenlenen resmi cenaze töreninde cenazeleri taşıyan kamyon Tahran'daki İnkılap Meydanı'nda toplanan kalabalığın ortasından geçerken (Tesnim) Cenaze namazını kıldırırken gözyaşlarına boğulan İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney (AFP)
Kasım Süleymani ve beraberindekiler için dün düzenlenen resmi cenaze töreninde cenazeleri taşıyan kamyon Tahran'daki İnkılap Meydanı'nda toplanan kalabalığın ortasından geçerken (Tesnim) Cenaze namazını kıldırırken gözyaşlarına boğulan İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney (AFP)
TT
TT

Hamaney-Süleymani arasındaki derin ilişki

Kasım Süleymani ve beraberindekiler için dün düzenlenen resmi cenaze töreninde cenazeleri taşıyan kamyon Tahran'daki İnkılap Meydanı'nda toplanan kalabalığın ortasından geçerken (Tesnim) Cenaze namazını kıldırırken gözyaşlarına boğulan İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney (AFP)
Kasım Süleymani ve beraberindekiler için dün düzenlenen resmi cenaze töreninde cenazeleri taşıyan kamyon Tahran'daki İnkılap Meydanı'nda toplanan kalabalığın ortasından geçerken (Tesnim) Cenaze namazını kıldırırken gözyaşlarına boğulan İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney (AFP)

Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani’nin cenazesinin Mahan Havayolları Şirketi’ne ait bir uçakla Tahran Mehrabad Havalimanı’na getirilmesinden birkaç saat sonra düzenlenen resmi cenaze töreni, İran Dini Lideri Ali Hamaney ile Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) Batı Asya'daki yayılma stratejisinin beyni arasındaki ilişkinin derinliğini ortaya koydu.
Süleymani’nin cenaze töreni Hamaney’in Tahran'da katıldığı dokuzuncu cenaze töreni oldu. Hamaney Süleymani'nin cenaze namazını kıldırırken yaptığı duada, “Allah’ım ondan iyilikten başka bir şey görmedik” dedi. Ancak aynı ifade, son yıllarda Hamaney ile aynı fikirde olmayan Haşimi Rafsancani'nin cenaze namazında dile getirilmemişti. Bu da tartışmalara neden oldu.
İran rejiminin bir numarası ve üst düzey yetkilileriyle birlikte DMO komutanları, İran’a bağlı grupların ve milislerin temsilcileri, geçtiğimiz cuma günü ABD’nin Bağdat Uluslararası Havaalanı yakınlarında düzenlediği hava saldırısı sonucu ölen Kudüs Gücü Komutanı Süleymani’nin resmi cenaze töreninde hazır bulundular. Süleymani, İran’ın 40 yıl içinde yaşadığı en önemli askeri kayıp oldu.
İran'ın bölgedeki nüfuzunu artırma çalışmalarını yürüten ve stratejisinin mimarı olan Süleymani’yi hedef alan saldırının emrini bizzat ABD Başkanı Donald Trump verdi. Buna karşın İran, Süleymani’nin intikamını almaya ant içti. Süleymani’yi hedef alan saldırı, son iki ay içinde İran yanlısı gruplar tarafından Irak’taki ABD noktalarını ve Aralık ayı sonlarında ABD'li bir askeri personelin ölümüne neden olan K1 askeri üssünü hedef alan roketli saldırılara yanıt olarak gerçekleşti.
Kasım Süleymani, Temmuz 2018’de ABD Başkanı Trump ile İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani arasında karşılıklı tehditlerle yaşanan gerilim sırasında Başkan Trump, ABD güçleri ve bölgedeki ABD çıkarlarına karşı eşi benzeri görülmemiş bir savaş açma sözü vermişti. İki ülkenin liderleri karşılıklı tehditler savururken Ruhani, Trump’ı “Aslan kuyruğuyla oynama, pişman olursun” diyerek uyardı. Ruhani ayrıca “İran'la savaş da tüm savaşların anasıdır” ifadelerini kullandı. Trump buna, “Bir daha asla ama asla ABD'yi tehdit etmeyin. Aksi takdirde tarih boyunca sadece birkaç kişinin yaşadığı gibi bunun acısını çekeceksiniz” diyerek karşılık verdi. Tüm bunların ardından Kasım Süleymani ise Trump’a “Ben ve Kudüs Gücü düşman olarak seninle karşılaşmaya yeteriz” diyerek tartışmalara dahil oldu. Süleymani ayrıca savaşın Trump tarafından başlatılacağını, ancak İran'ın bitireceğini söyledi.
Dün Tahran’da İran resmi kurumlarının seferber edildiği önemli olaylarda tanık olunan sahnelerden biri tekrarlandı. Başkent Tahran’daki Azadi Caddesi ve İnkılap Meydan’ı Süleymani’ye veda etmek için toplanan yüz binlerce İranlı tarafından dolduruldu.
“ABD’yi karanlık günler bekliyor”
Reuters’ın haberine göre cenaze töreninde bir konuşma yapan Süleymani’nin kızı Zeynep Süleymani, babasının ölümüyle ABD’yi ‘karanlık günlerin’ beklediğini söyledi. Zeynep Süleymani, “Ey Trump, babamın şehit olmasıyla her şeyin bittiğini düşünme” dedi.
Tahran’daki kalabalık, 3 yıl önce eski Cumhurbaşkanı Ali Ekber Haşimi Rafsancani’ye veda etmek için aynı yerde toplanan kitleleri ve daha sonra cenaze töreninin rejimi kınayan gösterilere dönüşmesini hatırlattı. Haşimi Rafsancani ve Süleymani’nin cenaze törenleri, Humeyni’nin 1989'daki cenazesinden sonra İran’ın en kalabalık cenaze törenleri oldular.
Cenaze törenini ‘eşi benzeri görülmemiş bir manzara’ olarak niteleyen Fransız Haber Ajansı (AFP) haberinde manzarayı, ‘ülkenin 2009 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra tanık olduğu karşıt gösterilerden bu yana halkın kenetlendiğinin somut bir göstergesi’ olarak tarif etti. Son protestolara rağmen siyasi sürece dahil olan tarafların birçoğuna göre Süleymani, ulusal bir kahramandı. Hatta İran'ı yöneten mollaların sadık destekçilerinden olmayanlar dahi onu böyle görüyordu.
Tahran’ın merkezinde toplanan büyük kalabalık Süleymani ve Haşdi Şabi Başkan Yardımcısı Ebu Mehdi el-Mühendis ile ABD’nin Bağdat’taki hava saldırısında ölen diğerlerinin tabutlarını taşıyan araç ilerlerken ‘Amerika’ya ölüm, İsrail’e ölüm’ sloganları attılar. Kalabalık arasında bazı kişiler, ABD ve İsrail bayraklarını yaktılar. Kadın, erkek çok sayıda İranlı, Kudüs Gücü Komutanı Süleymani için ağıtlar yakarak intikam çağrısında bulundular.
İran resmi televizyonu, İnkılap Meydanı ve meydana çıkan caddeleri dolduran büyük kalabalığın havadan çekilen görüntülerini yayınlarken hükümet, geçtiğimiz Kasım ayında yaşanan ve şiddet olaylarına tanık olunan protesto gösterilerinden sonra oluşan bu ulusal birlik atmosferinden duyduğu memnuniyeti dile getirdi.
DMO’nun istihbarat ve askeri operasyonlarını yürütmekten sorumlu Kudüs Gücü’nün yeni komutanı İsmail Kaani yaptığı açıklamada, “Şehit Süleymani’nin yolunda aynı güçle devam edeceğimize söz veriyoruz. Bizim için tek teselli ABD’yi bölgeden çıkarmak olacaktır” diye konuştu.
“ABD’yi tüm bölgeden silmeliyiz”
DMO Hava- Uzay Kuvvetleri Komutanı Emir Ali Hacızade ise şunları söyledi;
“Bölgedeki tüm ABD üslerini vursak, hatta Trump ve Savunma Bakanı’nı öldürsek, hiç biri Hacı Kasım’ın kanının karşılığı olamaz. ABD’yi tüm bölgeden silmeliyiz.”
Fars Haber Ajansı’nın haberine göre Bender Abbas’ta düzenlenen törende ise Komutan Hamid Serhili, DMO’nun ABD’den intikam almaya hazır olduğunu söyledi. Serhili ayrıca ABD’nin Körfez’deki birliklerinin İran’ın menzilinde olduğunu vurguladı.
Kudüs Gücü Komutanı Süleymani, Lübnan’dan Suriye ve Irak’a uzanan bir etki alanı yaratmak için bölgesel güçlerden oluşan bir vekil ağı kurdu. Süleymani’nin bu çalışmalarındaki müttefikleri arasında ayrıca Yemen ve Filistin’deki bazı gruplar da yer alıyor.
Hamaney, gözyaşlarına boğuldu
Öte yandan İran’ın Dini Lideri Hamaney, Süleymani’nin Tahran'daki cenaze namazını kıldırırken gözyaşlarına boğuldu.
DMO eski komutanı Muhsin Rezai’ye bağlı Tabnak adlı haber sitesi, “Süleymani Tahran’ı sonsuza dek terk etti” ifadelerini kullandı.
Süleymani’nin cenaze töreni Hamaney’in Tahran'da katıldığı dokuzuncu cenaze töreni olurken Hamaney duasında, “Allah’ım ondan iyilikten başka bir şey görmedik” dedi. Ancak aynı ifade, son yıllarda Hamaney ile aynı fikirde olmayan Haşimi Rafsancani'nin cenaze namazında dile getirilmemişti. Bu da tartışmalara neden oldu.
Diğer yandan Tahran’dan sonra yetkililer, Ahvaz, Tahran ve Meşhed’den sonra en büyük vilayet olan Kum’da da Süleymani için cenaze töreni düzenlediler. Bununla birlikte Süleymani, bugün doğum yeri olan ve ülkenin güneydoğusunda bulunan Kirman'da defnedinilcekti. Ancak cenaze töreni sırasında meydana gelen izdihamda en az 35 kişinin hayatını kaybetti. Bu olaydan dolayı defin gerçekleştirilemedi.
Süleymani, Hamaney’den sonra İran’ın iki numarası olarak görülüyordu. Bunun nedeni ise Süleymani’ye verilen geniş yetkilerdi. Birçok kişi, Süleymani’nin yetkilerinin, ABD ile büyük gerginlikler yaşayan ülkedeki herhangi bir siyasi ve askeri yetkilinin sahip olduğu yetkilerin çok ötesinde olduğuna inanıyorlar.
Heniyye,  Süleymani’n cenaze törenine katıldı
Öte yandan Hamas Lideri İsmail Heniyye, 2017'de göreve gelmesinden bu yana ilk kez İran'a giderek Süleymani’nin cenaze törenine katıldı. Heniyye burada yaptığı konuşmada, “Siyonist ve Amerikan projesi karşısında Filistin topraklarındaki direniş projesi asla kırılmayacak, tereddüde düşmeyecek ve zayıflamayacaktır” ifadelerini kullandı.
Cenaze namazı sırasında Hamaney’in hemen arkasında Cumhurbaşkanı Ruhani, Yargı Erki Başkanı Seyyid İbrahim Reisi, DMO Genel Komutanı Hüseyin Selami, Süleymani’nin Yardımcısı, Hizbullah Genel Sekreter Yardımcısı Şeyh Naim Kasım ve Irak'taki Haşd Şabi gruplarından Nuceba Hareketi Genel Sekreteri birlikte saf tuttu.
Hamaney geçtiğimiz Mart ayında Süleymani’yi İran’ın en yüksek askeri madalyası olan ‘Zülfikar Nişanı’ ile ödüllendirmişti. Nisan ayında ABD’nin İran’ın en etkili askeri yapısı olan DMO’yu terör örgütleri listesine eklemesinden 10 gün sonra ise Hamaney, Hüseyin Selami’yi DMO Genel Komutanlığı’na atadı.
Trump yönetiminin İran'ın faaliyetlerini engellemeye yönelik azami baskı stratejisini takiben artan gerilimin ortasında Hamaney, Ekim ayı başlarında DMO liderlerine bölgesel yayılma stratejisini uygulama emri verdi.
Süleymani, Ortadoğu'daki pek çok kişi için tehlikeli bir figürdü. Suriye ve Irak'ta çok uluslu milislere yer açtı ve bölgesel yayılma stratejisinin bir parçası olarak Yemen'e silah gönderdi. ABD için ise Irak'taki Amerikan askerlerinin ölümlerinin ve ABD güçleriyle birlikte Iraklıları hedef alan sayısız saldırının sorumlusuydu.
Associated Press (AP) dün yayınladığı bir haberde Süleymani’yi ‘Hamaney’in sadık bir yardımcısı’ olarak niteledi. AP, Hamaney’in Süleymani ile sık sık bir araya geldiğine ve Süleymani’nin İran devrimini ihraç etme yaklaşımı bağlamında Tahran'ın hedeflerini ülke sınırlarının ötesinde güçlendirdiğine işaret etti.
Öte yandan DMO’ya ait Tesnim Haber Ajansı, Kudüs Gücü’nün Süleymani ile birlikte yardımcısı Hüseyin Pur Caferi’yi de kaybettiğini belirtti. 1967 doğumlu olan Caferi, Kasım Süleymani’nin ‘kara kutusu’ olarak biliniyordu. Süleymani gibi Kirmanlı olan Caferi, yine Süleymani gibi memleketinde defnedilecek.
Süleymani’nin tabutu dün sabah saatlerinde Tahran’a, son yıllarda adı İran askerlerinin ve silahlarının Suriye'ye taşınması ve ölen DMO unsurlarının cenazelerinin geri getirmesiyle duyulan Mahan Havayolu Şirketi’ne ait bir uçakla getirildi.
İran basınında son birkaç gündür yer alan haberlere göre Meclis Başkanı Ali Laricani, Irak’ın en yüksek Şii dini otoritesi olarak kabul edilen Ayetullah Ali es-Sistani’nin Temsilcisi Cevad Şehristani, Yargı Erki Başkanı İbrahim Reisi’nin Caferi’nin Kirman’daki ailesine başsağlığı dilediler.
İran'ın yarı resmi ajansı ISNA’nın haberine göre Caferi’nin ailesiyle görüşen Meclis Başkanı Laricani, burada Caferi’nin ‘devrime büyük hizmetlerde bulunduğunu’ ve ‘büyük bir kayıp’ olduğunu söyledi.
ISNA, Caferi’nin Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrallah ile bir araya geldikleri toplantıdan bir fotoğrafla haberi sundu.
İran basını, ABD’nin hava saldırısında ölen diğer 3 İranlının ise Süleymani’nin korumaları olduğu bilgisini aktardı.
Diğer yandan Tahran milletvekili Ali Mutahhari, Süleymani’nin ölümünün, Kasım ayı ortalarında yaşanan büyük protesto olaylarının ardından ‘İranlıları bir araya’ getirdiğini söyledi. Reuters haberinde, söz konusu protesto gösterileri sırasında hükümet kaynaklarına göre bin 500 kişinin öldüğünü hatırlattı.
 Bu arada Hükümet Sözcüsü Ali Rebii, İran'ın resmi haber ajansı IRNA tarafından aktarılan açıklamasında, ABD'ye misilleme yapılmamasını isteyenleri ‘samimiyeti şüpheli kişiler’ olarak niteledi. Bu kişilerin ‘stratejik bir hata’ yaptıklarını söyleyen Rebii, “Böyle bir şeyin tekrar etmemesi için kesinlikle ABD’ye uygun bir cevap vereceğiz. İran henüz uygun bir karşılık vermedi” ifadelerini kullandı. Rebii, İran'ın ulusal güvenlik perspektifinin, ABD’ye karşı sessiz kalmasına izin verilmediğini de sözlerine ekledi.
Öte yandan İran’ın Londra Büyükelçisi Hamid Baidi Nejad, İran'ın İngiliz askerlerini öldürmekle tehdit ettiğine dair yayınladığı haber nedeniyle The Times gazetesini protesto etti.
İngiltere merkezli gazete, dün yayınladığı haberde, “İran kesinlikle bir karşılık verecek, ancak bu karşılığı çok dikkatli hesaplaması gerekiyor.  Ekonomik yaptırımların zayıflattığı rejim, ülkedeki gücü gösterecek bir şeyler yapmak isteyecektir. Fakat bu, ABD’yi kesinlikle kaybedeceği askeri bir çatışmaya girmeye kışkırtacak kadar güçlü olmayacaktır” ifadeleri yer aldı.
Gazete ayrıca, İran'ın Süleymani’nin öldürülmesine karşılık vermesi halinde ABD’nin herhangi bir tepki vermeye hazır olduğu konusunda uyardı. İranlıların Washington'ın Tahran'a İsviçreli bir arabulucu aracılığıyla verilecek olan karşılığın orantılı olması gerektiği şeklinde bir mesaj gönderdiğini söylediklerini hatırlatan gazete, bununla birlikte Süleymani’nin öldürülmesinin sonuçlarının Ortadoğu ve dünyada uzun süre hissedileceğinin altını çizdi.

Daha fazlasını oku

 
 
DÜNYA

Qualcomm CEO’su Şarku’l Avsat’a konuştu: Suudi Arabistan’daki yatırımlarımızı genişletiyoruz ve yapay zekâ ekonomisine odaklanıyoruz

Qualcomm, yapay zekâ ajanlarının cihazların tasarım şeklini değiştireceğini düşünüyor. (Qualcomm)
Qualcomm, yapay zekâ ajanlarının cihazların tasarım şeklini değiştireceğini düşünüyor. (Qualcomm)
TT
TT

Qualcomm CEO’su Şarku’l Avsat’a konuştu: Suudi Arabistan’daki yatırımlarımızı genişletiyoruz ve yapay zekâ ekonomisine odaklanıyoruz

Qualcomm, yapay zekâ ajanlarının cihazların tasarım şeklini değiştireceğini düşünüyor. (Qualcomm)
Qualcomm, yapay zekâ ajanlarının cihazların tasarım şeklini değiştireceğini düşünüyor. (Qualcomm)

Qualcomm’ın yapay zekâ veri merkezleri yolculuğu ABD’li büyük bir bulut bilişim şirketiyle değil, Suudi bir şirketle başladı. Qualcomm CEO’su Cristiano Amon, ABD’nin Hawaii kentinde düzenlenen Snapdragon Summit 2026 kapsamında Şarku’l Avsat’a verdiği özel röportajda, şirketin veri merkezi pazarına giriş vizyonunu ve ürünlerini geliştirmeye başladığında ilk müşterisinin HUMAIN şirketi olduğunu açıkladı.

Amon’un tanımladığı iş birliği yalnızca bu projeyle sınırlı kalmayıp, günümüzde yapay zekâ destekli bilgisayarlar, Aramco ile sanayi alanındaki yapay zekâ çalışmaları, yerel mühendislik ve otomotiv sektörüne kadar uzanıyor. Amon ayrıca, robotik ve şirketin geleneksel olarak derinlemesine yer almadığı diğer alanlarda da geleceğe dönük fırsatlar gördüğünü belirtti.

Şirketin Suudi Arabistan’daki mevcut projelerinin ‘yalnızca bir başlangıç’ olduğunu vurgulayan Amon, Qualcomm’un inşa etmeye çalıştığı teknolojiler ile Krallık’ın yeni teknolojileri benimseme ve bilişim pazarlarını yeniden şekillendiren trendlere erkenden yatırım yapma yönelimi arasında ‘birçok kesişim noktası’ bulunduğuna dikkat çekti.

Suudi Arabistan ile sınır tanımayan ortaklık

Amon, şirketin Suudi Arabistan’daki varlığını yalnızca teknoloji satılan bir pazar anlayışının ötesine taşıyarak yetkinlik inşasında daha geniş bir rol üstlenmesini hedefliyor. Riyad’daki mühendislik merkezinin açılması ve araştırma-geliştirme (Ar-Ge) faaliyetlerinin genişletilmesinin ardından Qualcomm, yapay zekâ, yarı iletkenler ve modern bilişim platformları alanlarında mühendisler istihdam ederek Krallık’ı bölgeye hizmet veren bir merkez haline getiriyor.

sxdv sdv
Qualcomm CEO’su Cristiano Amon (Qualcomm)

Fırsat alanlarının veri merkezleri, bilgisayarlar ve sanayi sektöründeki mevcut projelerle sınırlı olmadığını belirten Amon, robotik ve otomotiv sektörlerini ek iki alan olarak değerlendirirken Krallık ile ortaklık fırsatlarında herhangi bir ‘sınır’ görmediğini ifade etti.

Bu adımlar; HUMAIN, Aramco, KAUST ve diğer Suudi ortakları kapsayan daha geniş bir iş birliği ağının parçası olarak öne çıkıyor. Bu durum, şirketin Krallık ile olan ilişkisinin araştırmadan mühendisliğe, altyapıdan cihazlara ve sanayi uygulamalarına kadar teknoloji değer zincirinin birden fazla katmanına taşındığını yansıtıyor.

Dilden fiziksel dünyaya

Amon’un önümüzdeki döneme yön vereceğine inandığı en önemli alanlardan biri, ‘fiziksel yapay zekâ’ olarak adlandırdığı kavram. Temel olarak dile odaklanan modellerin aksine bu sistemler; sensör verileri, görseller ve sanayi ekipmanları ile ortamlarından gelen sinyaller aracılığıyla fiziksel dünyayla etkileşime giriyor. Bu durum, söz konusu sistemlerin fabrikalar, enerji sektörü, robotik ve araçlarda kullanılmasına olanak tanıyor.

Amon, Aramco ile gerçekleştirilen iş birliğini bu noktada ‘uç yapay zekâ’ (Edge AI) kavramıyla ilişkilendiriyor. Bu yaklaşımda veriler, sürekli olarak uzak bir veri merkezine bağımlı kalmak yerine üretildikleri yere yakın bir noktada analiz ediliyor. Amon ayrıca, Suudi Arabistan İçişleri Bakanlığı, akıllı şehirler ve bilgisayarlı görü (computer vision) ile bağlantılı kullanım alanlarına değinirken sanayi ortamlarına yönelik özel 5G ağları konusunda Aramco ile yapılan iş birliğine de dikkat çekti.

Yapay zekânın yerel düzeyde bulunmasının, uzak konumlar genelinde yayılan sanayi operasyonlarında özel bir önem taşıdığını belirten Amon; bu durumlarda güvenilirlik ve hızlı yanıt verme süresinin yalnızca performans artışı değil, sistem gereksiniminin doğrudan bir parçası haline geldiğini savunuyor.

Endüstriyel otomasyon ve robotiğin fiziksel yapay zekânın en belirgin büyüme itici güçleri arasında yer alacağını değerlendiren Amon, bu doğrultuda sanayi sektörünü tüketici pazarlarının yanı sıra şirketin hedeflediği büyüme alanları arasında konumlandırıyor.

Otomobil de bir başka bilgi işlem platformu

Bu eğilim, Qualcomm’un stratejisinde giderek daha önemli bir paya sahip olan otomotiv sektörüyle de kesişiyor. Amon, otomobilin ‘tekerlekler üzerindeki bir bilgisayara’ dönüşme vizyonu kapsamında, Qualcomm teknolojilerini kullanan Suudi elektrikli otomobil markası Ceer’e dikkat çekti.

Araç içi bilişim artık yalnızca eğlence veya navigasyonla sınırlı kalmayıp; dijital kokpit, araç işlevlerinin kontrolü, yazılım tanımlı araçlar ile sürücü destek ve otonom sistemlerine kadar uzanıyor. Qualcomm’un otomotiv sanayii için en büyük yarı iletken teknolojileri sağlayıcısı olma yolunda ilerlediğini açıklayan Amon, farklı segmentlerdeki otomotiv şirketleriyle çalıştıklarını belirtti.

Amon, yapay zekâ ajanlarının özellikle araçlar için oldukça uygun olduğunu değerlendiriyor. Sürücü bu ajanlarla sesli olarak etkileşime girebilirken; sistemler ise araç içinde ve çevresinde olup bitenleri anlamak için kameralardan, sensörlerden ve anlık bağlamdan yararlanıyor. Böylece otomobil, Amon’un vizyonunda telefon, bilgisayar, gözlük ve kulaklığı bir araya getiren aynı anlayışın bir uzantısı haline geliyor: Farklı cihazlar, fakat bağlama göre bunlar arasında hareket edebilen kişisel bir yapay zekâ.

Ortadoğu’nun önemi neden değişti?

Şarku’l Avsat’ın, Ortadoğu’nun Qualcomm için neden birkaç yıl öncesine kıyasla daha önemli bir bölge haline geldiğini sorması üzerine Amon, Suudi Arabistan’ın teknoloji ile geleceğin sektörlerine yatırım yapan merkezlere dönüşme ve ekonomilerini çeşitlendirme arzusuna dikkat çekti. Amon, bu durumun geçmişte faaliyetleri daha çok telefon pazarına odaklı olan ancak sonrasında yeni pazarlara açılmaya başlayan Qualcomm’un kendi gidişatıyla da kesiştiğini vurguladı.

axscdfvg
Qualcomm, kişisel bilgi işlem kavramını telefon, bilgisayar, kulaklıklar, gözlükler ve otomobilleri de kapsayacak şekilde genişletiyor. (Qualcomm)

Özellikle Suudi Arabistan özelinde Amon, söz konusu ilişkiyi Krallık’ın Qualcomm’un yeni yönelimine erkenden yatırım yapma kararlılığına bağladı. HUMAIN’in, şirketin veri merkezi projesindeki ilk müşterisi olmasını yeniden örnek gösteren Amon, bu durumun bir ‘güven bağı’ ile bu yolculukta birlikte ilerleme arzusu doğurduğunu belirtti. Amon ayrıca bu ilişkinin, şirketin kaynaklarını artırma ve bölgeye odaklanma kararının nedenleri arasında yer aldığını sözlerine ekledi.

Telefon siz olmadan çalışmaya başladığında

Snapdragon Zirvesi’nde tartışmanın diğer boyutu pazarlardan cihazın kendisine kaydı. Amon, yapay zekâ telefonuna geçişi basit bir fikirle açıklıyor: Eskiden bir kişi telefonunu kullanmadığında cihaz beklemedeydi. Ajanlar çağında ise kullanıcı ekrana bakmadığında dahi telefon çalışmaya devam edebilir; çünkü bir ajan kullanıcı adına bir görevi yerine getirebilir, arama yapabilir veya uygulamalarla etkileşime girebilir.

Bu durum, telefonun aynı anda iki tarafa birden hizmet etmesi gerektiği anlamına geliyor: Kullanıcı ve kullanıcının görevleri yürütmek üzere yetkilendirdiği yapay zekâ ajanları. Amon, bunun işlemci tasarımında, işlem gücü kapasitesinde, bellek ve gerekli enerji miktarında köklü değişiklikleri zorunlu kıldığını belirtiyor.

Şirketin bu yıl duyurduğu yenilikler arasında azami hızı 5 GHz’e ulaşan işlemciler yer alıyor. Amon, bu hıza tüm gün süren pil ömrü korunarak ulaşıldığını, ayrıca üst segmentin cihaz üzerinde 30 milyardan fazla parametreye sahip modelleri çalıştırma kapasitesine sahip olduğunu ifade etti.

Qualcomm, Snapdragon 8 Elite Extreme Gen 6’nın yüzde 50 daha büyük birleşik bellek ile 30 milyardan fazla parametreli Mixture of Experts tipi modelleri desteklediğine dikkat çekiyor. Şirket ayrıca bu yıl tek bir seçenekle yetinmek yerine ilk kez premium segmentte iki platform sundu.

Ancak Amon, mevcut sınırların uzun süre yeterli olacağına inanmıyor. Ajanların gereksinimlerinin hızla artması karşısında gelecekte yapay zekaya özel yardımcı birimlere ve bilişim ile bellek arasında daha entegre teknolojilere ihtiyaç duyulacağını dile getirdi.

Yapay zekâ telefonu

Ekonomik açıdan Amon, bu yeteneklerin cihazlar için yeni bir yükseltme (dönüştürme) döngüsü yaratabileceğini değerlendiriyor. Sadece daha iyi bir kamera, daha uzun pil ömrü veya daha yüksek performans elde etmek için yeni bir telefon satın almak yerine; yeni cihazlarda sunulan yapay zekâ yeteneklerinin önceki nesillerden yeterince farklılaşmasıyla birlikte yeni bir satın alma motivasyonu ortaya çıkabilir.

Sektörün mevcut akıllı telefonlardan yapay zekâ telefonlarına geçişi beklediğini belirten Amon, bu durumun yeni kategorilere ve deneyimlere yönelik bir talep yaratacağını öngörüyor. Qualcomm’un her yıl yeni bir nesil geliştirmeye alıştığı akıllı telefon pazarının temposunun, şirkete yapay zekânın mevcut gelişim hızına ayak uydurma ve bu inovasyon modelini diğer pazarlara da taşıma yeteneği kazandırdığına inanıyor.

Tek bir cihaza bağlı olmayan kişisel zekâ

Amon, kişisel bilişimin geleceğini tanımlarken telefonun da ötesine geçiyor. Şarku’l Avsat’ın, Qualcomm’un Snapdragon’u tek bir kişisel yapay zekânın kullanıcının cihazları arasında geçiş yapmasını sağlayan bir bilişim katmanı haline getirmek isteyip istemediğini sorması üzerine Amon, bunun bu yönelimi tanımlamak için ‘iyi bir yol’ olduğunu ifade etti. Şirket bu durumu ‘her yerde bağlantılı yapay zekâ’ olarak adlandırıyor. Snapdragon; telefonda, akıllı gözlüklerde ve araç içindeki dijital kokpitte yer alırken platform akıllı kolyeler, takılar ve ses cihazları gibi yeni kategorilere doğru genişliyor. Amon, gelecekte hareketlilik kavramının tek bir cihazla değil, tamamı yapay zekâ ajanları için temas noktasına dönüşen bir cihazlar bütünüyle ilgili olacağını sözlerine ekledi.

Sesli cihazlar

Bu yönelim ses cihazlarında da kendini gösteriyor. Qualcomm, zirve sırasında kulaklıkları ve giyilebilir cihazları yalnızca ses çalmanın ötesine taşıyarak kişisel yapay zekânın sürekli çalışan arayüzleri haline getirmek üzere tasarlanan Snapdragon Sound Elite Gen 2 platformunu tanıttı.

Şirket, platformun bir önceki nesle kıyasla cihaz üzerinde iki kata kadar daha fazla yapay zekâ kapasitesi sunduğunu, güç tüketimini ise yüzde 40’a varan oranlarda azalttığını ve bağlantıyı her zaman telefon üzerinden aktarmaya gerek kalmadan Wi-Fi aracılığıyla bulut hizmetlerine doğrudan bağlantıyı desteklediğini belirtiyor. Hedeflenen kullanım alanları; geleneksel kulaklıklardan sesli gözlüklere ve yeni giyilebilir cihazlara kadar uzanan kategorilerde akıllı asistanları, çeviriyi, deşifreyi ve bağlam anlamayı kapsıyor.

xascdsv
Gizlilik, güvenlik ve kişisel verilerin kontrolü, buluta aktarılacak verilerin belirlenmesine duyulan ihtiyaçla birlikte temel unsurlar haline geldi. (Qualcomm)

Aynı anlayış, Snapdragon X Elite platformuyla çalışan ve Gemini Intelligence etrafında tasarlanan yeni bir dizüstü bilgisayar kategorisi olan Googlebook duyurusunda da görülüyor. Qualcomm; Dell ve HP cihazlarının yerel Android uygulamaları desteği, bilgisayar ile telefon arasında entegrasyon ve cihaz içi yapay zekâ yetenekleriyle bu kategorideki ilk ürünler arasında yer alacağını ifade ediyor.

Güveni eşitlemek ve sürtünmeyi azaltmak

Kullanıcıyı birden fazla cihaz arasında takip eden kişisel yapay zekânın onun hakkında pek çok şey bilmesi gerekiyor; bu noktada en hassas konulardan biri ortaya çıkıyor. Amon, bu deneyimin başarısını birbiriyle bağlantılı iki faktör arasında konumlandırıyor: Güven ve sürtünmeyi azaltmak.

Ajan kullanıcının bağlamını bilmediği takdirde yeterince yararlı olamayacak ve kişi görevi kendisi yapmayı daha kolay bulacaktır. Buna karşılık kullanıcı, verilerine erişim, bunların depolanması veya kullanılması hususunda güvenmediği bir ajana bu bağlamı sağlamayacaktır.

Amon; ajanın erişebileceği verileri belirleyen bir izin sistemiyle birlikte tüketicinin, hangi bilgilerin bulut hizmetlerine gönderileceğini ve hangilerinin cihazda tutulacağını seçme hakkına sahip olması gerektiğini belirtiyor. Amon’a göre Qualcomm, kullanıcının verilerin nerede depolanacağını belirleyebilmesi ve uygun izinleri verebilmesi için bu mekanizmaları platformun içine inşa etmek üzere çalışıyor. İşlem hızının yanı sıra gizlilik ve kontrol ihtiyacının, cihaz üzerindeki yerel yapay zekâyı bulutla eş zamanlı olarak önemli kılan nedenler arasında yer aldığını vurguluyor. Amon bu durumu çözülmüş bir sorun olarak sunmayarak açıkça, “Bütün cevaplara sahip olduğumuzu düşünmüyorum” ifadesini kullandı.

Kişisel hafızadan egemenliğe

Bu durum, egemen yapay zekâ alanında daha geniş bir kavrama kapı aralıyor. Cristiano Amon egemenliği yalnızca devletlerin savunma sistemlerini, finansal hizmetleri veya kamu işlevlerini yönetme biçimiyle sınırlı görmüyor; bunun vatandaşların verilerine ve yapay zekâ ajanlarının erişimine sunmak istedikleri kısımları ne derece kontrol edebildiklerine kadar uzanabileceğini belirtiyor. Amon’a göre bu sorular; veri merkezlerindeki yerel kapasiteleri cihazlar üzerinde çalışan yapay zekayla birleştiren egemen modeller için daha büyük fırsatlar sunuyor. Şirketin HUMAIN ile gerçekleştirdiği iş birliği de tam olarak bu bağlama oturuyor.

Ajan kullanıcı adına hareket ettiğinde

Güvenlik sorunu, ajanın yalnızca bilgi edinmekle kalmayıp kullanıcının kimlik bilgilerini kullanmaya ve onun adına dış hizmetlerle etkileşime girmeye başladığı noktada daha karmaşık hale geliyor. Amon, bu durumun ajanın gerçekten yetkili kişi adına çalıştığından emin olmak için yeni düzeylerde sürekli kimlik doğrulamayı gerektirdiğini, biyometrik verilerin ile hassas bilgilerin ve kimlik bilgilerinin güvenli bölgelerde depolanmasının daha büyük bir rol üstlenmesi gerektiğini belirtiyor. Bu durum, kullanıcının kendisi için tanımladığı ve korunması gereken ‘kişisel bellek haritası’ kavramını da kapsıyor. Amon, bu güvencelerin önemli bir kısmının sisteme eklenen sıradan bir yazılım katmanı olarak kalmayıp doğrudan donanım düzeyinde desteklenmesi gerektiğini vurguluyor ve bunu Snapdragon platformlarında bulunan güvenlik mekanizmalarıyla ilişkilendiriyor.

Cihaz ve bulut birlikte büyüyor

Qualcomm’un yerel yapay zekâya odaklanmasına rağmen Amon, cihazların bulutun yerini almasını beklemiyor. Mevcut telefon uygulamalarını örnek gösteren Amon, kullanıcının genelde uygulamanın hangi kısmının cihaz üzerinde, hangi kısmının ise veri merkezinde çalıştığını bilmediğini ve bunu bilmeye ihtiyaç da duymadığını belirtiyor.

Yapay zekânın da aynı şekilde çalışacağını öngören Amon, görevlerin istenen hizmete, performansa, gizliliğe ve kullanıcının belirlediği izinlere göre cihaz ile bulut arasında sorunsuz bir şekilde geçiş yapacağını ifade ediyor.

sadvdsv
HUMAIN şirketinin Snapdragon X2 Elite platformuyla çalışan HUMAIN Horizon Ultra cihazı (Şarku’l Avsat)

Yük dağıtım süreci kullanıcının kendisi için şeffaf hale gelse bile, kullanıcıya bu seçimler üzerinde net bir yetki veren bir gelecek istediğini sözlerine ekledi. Amon ayrıca cihazlardaki bilişim gücünün artmasının veri merkezlerine olan talebi düşüreceği hipotezini de reddediyor. İki alanın birlikte büyüdüğünü belirten Amon, yerel olarak gerçekleşmesi gereken işlevlerin yanı sıra diğer görevlerin bulutun daha büyük kapasitelerine ihtiyaç duyduğunu vurguluyor. Ajanların sayısı ve gün içindeki kullanım sıklığı arttıkça, yükün yalnızca bir yerden başka bir yere kayması yerine her iki taraftaki toplam bilişim talebinin artabileceğini değerlendiriyor.

Bilgi işlem kapasitesinin üst sınırı henüz belirlenmedi

Bu durum, Qualcomm’un Snapdragon 8 Elite üst segmentinde ilk kez iki platform sunma kararını da açıklıyor. Geleneksel amiral gemisi telefonlar halen daha iyi bir kamera, daha yüksek performans, daha uzun pil ömrü ve gelişmiş oyun deneyimleri sunmak zorundayken; bazı ajan tabanlı kullanım şekilleri bilişim gücüne yönelik yeni bir talep düzeyi eklemeye başladı.

Sektörün şu anda akıllı telefonlardan yapay zekâ telefonlarına geçiş sürecinden geçtiğini belirten Amon, yeni uygulamaların ihtiyaç duyacağı üst güç sınırının henüz nerede olduğunun bilinmediğini ifade etti. Yapay zekâ şirketlerinin ve kullanıcıların ‘daha fazla bilişim gücü istediğini’ kaydeden Amon, şirketin bu talebin ne kadar ileri gidebileceğini test etmeye devam ettiğini sözlerine ekledi.

Bahsin başarısı

Amon, ajanlar çağına yapılan yatırımın başarısını yalnızca bir işlemci hızıyla veya çalıştırılabilecek model sayısıyla ölçmüyor. Şarku’l Avsat’ın önümüzdeki üç yıl içinde stratejinin başarılı olduğuna dair neleri kanıt kabul edeceğini sorması üzerine Amon, üç temel gösterge belirledi: İlk olarak, günlük kullanımın uygulama merkezli bir modelden insanların görevleri tamamlamak için ajanlara daha fazla güvendiği bir modele evrilmesi. İkinci olarak; kişisel bilişim deneyiminin gözlükler, saatler, kolyeler ve diğer kişisel yapay zekâ kategorilerinin yaygınlaşmasıyla daha fazla cihaza dağılması. Üçüncü olarak ise tüketicinin, tıpkı önceki teknolojik dönüşümlerin kullanıcıları yeni nesil cihazlara yönlendirdiği gibi, yeni bir yapay zekâ telefonuna ihtiyaç duyduğunu söylemeye başladığı net bir yükseltme (dönüştürme) döngüsünün ortaya çıkması.

Ancak bu vizyonun başarısı nihayetinde henüz netleşmemiş bir denkleme bağlı kalacaktır: Ajan kullanıcı hakkında ne kadar çok şey bilirse o kadar yararlı hale geliyor; ajana ne kadar çok yetki verilirse gizlilik, güvenlik ve kontrol hakkındaki sorular da bir o kadar hassaslaşıyor. Yapay zekâyı arka planda sürekli çalışır kılma arzusu ile kararları ve verileri kullanıcının kontrolü altında tutma ihtiyacı arasında Amon, sektörün insanların fiilen kabul edeceği sınırları belirleme sürecinin henüz başında olduğuna inanıyor.

DÜNYA

Ziyafet, hasat ve tuzak

Ziyafet, hasat ve tuzak
TT
TT

Ziyafet, hasat ve tuzak

Ziyafet, hasat ve tuzak

İbrahim Hamidi

Dört ay önce Şi Cinping, Donald Trump’ı Pekin’de büyük bir görkem ve kusursuz bir protokolle karşılıyor, ona imparatorluk tarihinin simgeleri arasında rehberlik ediyordu. Şi, Trump’a Çin’in köklü bir geçmişe dayandığını ama artık uyanmış bir güç olduğunu hissettirmek istiyordu: Tarih onun müttefiki, gelecek ise dostuydu.

Geçtiğimiz günlerde ise tablo tersine döndü. Bu kez konuk olan taraf Şi’ydi. Ev sahibi Trump, kendisini karşılamak için uçak merdivenlerinin dibinde bekledi; ardından onu başkanlık helikopteriyle bir tura çıkardı ve ‘özgür ve yükseklerde süzülen Amerika ruhunun’ simgesi olan kel kartal heykeli hediye etti. Semboller savaşı bununla da sınırlı kalmadı. Şi’yi Ulusal Arşivler’e götürdü; Çin Lideri burada Amerika’nın kurucu belgeleri olan Bağımsızlık Bildirgesi, Anayasa ve Haklar Bildirgesi’nin önünde durdu. Sembole yine sembolle karşılık verilmişti: 250 yıllık bir tarih ile altı bin yıllık bir tarih karşı karşıyaydı.

Ancak törenler sona erip masa başı siyasetine geçildiğinde, elde edilen hasat sunulan ziyafete kıyasla oldukça sönük kaldı. Ticaret ateşkesi uzatıldı ve sınırlı uzlaşılar sağlandı; fakat ne büyük bir ticaret anlaşmasına varılabildi ne Tayvan konusunda bir kırılma yaşandı ne de yapay zekâ kurallarında bir mutabakata varılabildi. ABD tarafı Çin’den güvence alındığını söylese de Çin, Trump’ın İran’a verilen her türlü desteğin kesilmesi yönündeki talebine kamuoyu önünde açık bir yanıt vermedi. Ev sahibi ile konuk yer değiştirdi ama temel bir gerçek değişmedi: Bu iki büyük güç, anlaşmazlıklarını çözmek yerine yalnızca idare ediyor.

Belki de en önemli kazanım buydu: Trump ve Şi birbiriyle konuşuyor. Bir ABD-Çin zirvesi, New York’taki BM Zirvesi’nin tüm gölgesini üzerine çekti. Dört ay içinde gerçekleşen iki zirve, açık tutulan iletişim kanalları, uzatılan bir ticaret ateşkesi ve anlaşmazlığı sınırlar içinde tutma çabası... Üstelik iki lider yıl sonundan önce iki kez daha bir araya gelecek: Kasım ayında Çin’de, ardından Aralık ayında ABD’de. Dünyanın en büyük iki ekonomik gücünün liderleri arasında tek bir yılda gerçekleşen dört zirve sıradan bir ayrıntı değil.

Burada, geçmiş dünyadan bir tablo zihinlerde yeniden canlanıyor. Soğuk Savaş döneminde her ABD-Sovyet zirvesinin değeri, iki liderin imzaladığı anlaşmalarla ölçülmezdi. Kapalı kapılar arkasında insanlığı yok etmeye yetecek kadar silaha sahip iki adam otururdu ve bazen sırf buluşmuş olmaları bile riskin yönetilmesinin, nükleer buton etrafındaki olası bir hesap hatasının önüne geçilmesinin bir parçasıydı. Amaç Washington ile Moskova arasındaki anlaşmazlığı bitirmek değil, bu anlaşmazlığın dünyayı bitirmesini engellemekti.

Bugün ABD-Çin zirveleri de benzer bir işlev görmeye başlamış olabilir. Ancak 20. yüzyıldaki büyük korku nükleer silahtan kaynaklanıyordu. Bu korku kaybolmuş değil, fakat yanına yeni bir kaygı eklendi. Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Trump-Şi zirvesi, yapay zekâya dair bir uyarının yapılmadığı neredeyse tek bir günün bile geçmediği bir döneme denk geldi. Bu teknolojiyi üretenlerin bazıları gelişme hızına ve denetlenmesinin zorluğuna dikkat çekerken, bazıları daha da ileri giderek yapay zekânın insanlığın varlığına yönelik bir tehdit oluşturabileceği uyarısında bulunuyor.

Yarım asır önce en büyük iki gücün liderleri nükleer başlıklar ve füzeler üzerine pazarlık eder, askeri komutanlar ve madalyalı generallerle aynı masaya otururdu. Bugün ise Trump ve Şi, şirket yöneticileri ve milyarderlerle masaya oturuyor; aralarındaki rekabetin merkezinde ise mikroçipler, algoritmalar, veriler, işlem güçleri ve madenler yer alıyor.

Fark sadece araçlarda değil. Soğuk Savaş’ta iki güç, menzilini ve yıkım gücünü bildikleri bir silahı sınırlandırmak için müzakere ediyordu. Bugün ise henüz gücünün sınırlarını bilmedikleri bir teknoloji üzerinden rekabet ediyorlar. Bir füze sayılabilir, izlenebilir ve sökülmesi için müzakere edilebilir; ancak algoritmalar nasıl sayılabilir? Füzeler üslerinde denetlenebilir, peki sürekli gelişen, yeteneklerini ve denetimini öngörmenin zor olduğu bir model nasıl denetlenebilir?

İkinci ‘tuzak’ tam da burada başlıyor. Dört ay önce bu köşede Tukidides Tuzağı’nı yazmıştım: Yükselen bir güç, hâkim güç ve birincisinin yükselişinin ikincisinde yarattığı korku... Şi, bu ‘tuzak’ kavramını Pekin’de gündeme getirmiş, Washington’da da yeniden ona dönmüştü. Ancak iki zirve arasında, birbirini besleyen iki ayrı tuzak olduğu netleşti. İlk tuzak jeopolitik; Çin’in yükselişi ABD’nin kaygılarını artırmakta, Washington’ın yanıtı ise Pekin’deki endişeyi derinleştirmekte. İkinci tuzak ise teknolojik; taraflardan birinin yapay zekâda kaydettiği her ilerleme, geride kalmamak adına diğerini daha da hızlanmaya zorlamakta.

Trump ve Şi bir tehlikenin varlığını biliyor, ancak onunla nasıl başa çıkılacağı konusunda ayrışıyorlar. Şi, yapay zekânın ‘insan denetiminde’ kalması gerektiğini savunurken, Trump Çin ile girilen ‘süper zekâ’ yarışında Amerikan şirketlerini bağlayacak kısıtlamalar istemiyor. Washington’ın en gelişmiş çiplerini Pekin ile yürüttüğü ticaret müzakerelerinin dışında tutması tesadüf değildi. Bu, ticari dengedeki sıradan bir mal değil, yapay zekâ yarışında üstünlük sağlamanın temel araçlarından biridir.

Her iki taraf da teknolojinin getirdiği risklerden korkuyor, fakat diğer tarafın gerisinde kalmaktan çok daha fazla korkuyor. En tehlikeli çelişki de burada yatıyor: Yapay zekâ korkusunun iki ülkeyi temkinli olmaya sevk etmesi gerekirken, ötekinin üstünlük kurma korkusu onları kontrolsüz bir hırsa sürüklüyor. Çin devam ettikçe ABD yavaşlamayacak; Washington koştukça Pekin durmayacak. Böylece teknolojik tuzak jeopolitik tuzağı, jeopolitik tuzak da teknolojik tuzağı beslemekte.

On yıllar önce duyulan korku, insanın kendi elleriyle ürettiği ve gücünü bildiği bir silaha karşıydı; ardından onu kullanmayı önleyecek kurallar konmaya çalışıldı. Bugün ise ABD ve Çin, henüz bir yandan geliştirirken bir yandan da kabiliyetlerini keşfetmeye çalıştıkları bir teknoloji üzerinde yarışıyor. 20. yüzyılda amaç, parmağın o kırmızı düğmeye basmasını engellemekti. 21. yüzyılda ise korku, akıllı düğmelerin insan parmağının denetiminden çıkması, teknolojinin siyasetten daha hızlı hale gelmesidir.

İki güç değişti, araçlar değişti; ancak korku da ‘tuzak’ da varlığını sürdürüyor.

DÜNYA

İran: Trump’ın teklifimizi reddetmesinin ardından arabulucular üzerinden gelecek yanıtı bekliyoruz

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (AFP)
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (AFP)
TT
TT

İran: Trump’ın teklifimizi reddetmesinin ardından arabulucular üzerinden gelecek yanıtı bekliyoruz

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (AFP)
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (AFP)

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Tahran’ın ABD Başkanı Donald Trump’tan teklifine ilişkin ilk tepkiyi aldığını, ancak henüz arabulucular üzerinden resmi bir cevap almadığını söyledi.

Arakçi, İran’ın ABD’nin nihai tutumunun arabulucular tarafından kendisine iletilmesini beklediğini ve bu doğrultuda karar alacağını belirtti.

Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmaya yönelik sunduğu planı reddetmiş ve ara seçimlerin ardından İran’a yönelik hava saldırılarının yeniden başlayabileceğini öne sürmüştü.