Fas ve Fransa arasında ‘kalkınma raporu’ krizi

Fas Dışişleri Bakanı (Arşiv)

Fas’ın Paris Büyükelçisi ve Fas için yeni bir kalkınma modeli hazırlamakla görevlendirilen Kalkınma Modeli Özel Komitesi Başkanı Şekib Binmusa, kendisini makamından edebilecek ağır eleştirilere maruz kaldı. Nitekim Binmusa’nın ‘hesaplanmamış’ bir adım atarak Fransa’nın Rabat Büyükelçisi’ne komitenin çalışmaları hakkında bir ilerleme raporu sunması, bu özel raporun içeriğinin henüz ülkenin resmi kurumlarına sunulmadan önce yabancı bir büyükelçiliğe verilmesi tepkilere neden oldu.
Fransa'nın Rabat Büyükelçisi Helene Le Gal, Cuma günü Twitter hesabından yaptığı açıklamada, Kalkınma Modeli Özel Komitesi Başkanı Şekib Binmusa ile bir toplantı gerçekleştirdiğini, Binmusa’nın kendisine komitenin çalışmaları hakkında bir ‘ilerleme raporu’ sunduğunu açıklamıştı. Le Gal, “Fas'ın Paris Büyükelçisi ve Kalkınma Modeli Özel Komitesi Başkanı Şekib Binmusa’ya bu sabah komitenin çalışmaları hakkında bir ilerleme raporu sunduğu için teşekkür ediyorum” ifadelerini kullanmıştı.
Büyükelçi Le Gal’ın tweetinin sebep olduğu kargaşanın ardından, Kalkınma Modeli Özel Komitesi ise Twitter hesabından yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
“Kalkınma Modeli Özel Komitesi Başkanı, dost ülkelerin elçileri ve uluslararası kurumların temsilcileri ile daha önceki toplantılarda olduğu gibi, Le Gal’ın isteği üzerine kendisi ile internet üzerinden konuştu. Bu görüşme, Kovid-19 krizinin ardından Fas ile Fransa ve Afrika ile Avrupa arasındaki ilişkileri, bu krizin sonuçlarını ve ortaya çıkan zorlukları ele almak için bir fırsattı.”
Binmusa’nın raporu sunmasından bir gün önce ise, Fas Kralı 6. Muhammed, komitenin nihai raporu sunması için belirlenen süreyi “komitenin Kovid-19 salgını sonuçları üzerindeki çalışmalarını ve bu bağlamda hem ulusal hem de uluslararası düzeyde orta ve uzun vadede öğrenilmesi gereken dersleri derinleştirmesini sağlamak için” önümüzdeki Ocak ayına uzatmayı kabul etmişti.
Binmusa’nın bu adımını çeşitli tepkiler izledi. Muhalefetteki Fas Özgünlük ve Çağdaşlık Partisi Genel Sekreteri Abdullatif Vehbi, Faslılar için bir rapor hazırlamak üzere Kral tarafından atanan bir komite başkanının bu raporu Faslı partiler, sendika ve aktörlerden önce yabancı bir tarafa nasıl sunduğunu anlayamadığını söyledi.
Binmusa’yı “bu ciddi hatanın gerekçelerini açıklamaya” çağıran Vehbi, “Zirâ artık kime güveneceğimizi bilemiyoruz. Fransa Büyükelçisi’nin tweetine mi, koronavirüsten bahseden komitenin tweetine mi?” ifadelerinde bulundu.
Muhalif İstiklal Partisi (PI) eski bir turizm bakanı Lahsen Haddad ise Twitter hesabından yaptığı açıklamada “Faslılara ait bir şey için neden Fransız desteğine ihtiyacımız var? Fransa dostane bir ülke, ancak iç konular hakkında danışmadan anlamıyor” dedi.
Ebubekir el-Kâdiri Vakfı Twitter hesabından yapılan açıklamada, “Komitenin çalışmalarının gidişatı hakkında henüz biz Faslıların bile bir bilgisi yok. Faslılar yetersiz mi ki?” ifadeleri kullanıldı.
Dün yaptığı açıklamada, Cuma günü Büyükelçi Le Gal ile internet üzerinden bir toplantı yaptığını söyleyen Binmusa, komitenin çalışmaları hakkında Büyükelçi’ye herhangi bir ilerleme raporu sunduğu iddialarını kesin bir dille reddetti.
Bu toplantının türünün ilk örneği olmadığını belirten Binmusa, karantina döneminde ABD ve İngiliz büyükelçileriyle de benzer toplantılar yapıldığını söyledi.
İkili görüşmede Fransız-Fas ilişkileri ve Avrupa-Afrika ilişkileri gibi çeşitli konulara değinildiğini söyleyen Binmusa, aynı zamanda komitenin rapora ulaşabilecek tek kişi olan Kral’ın gözetiminde olduğunu vurguladı.
Binmusa’yı eleştiren sosyal medya aktivistleri, Fas'ın egemenliğiyle ilgili hassas konuları gündeme getirerek, eski sömürgeci Fransa’nın ülkenin içişlerine karışmasına izin verildiğine değindi.
Nitekim bu eleştiriler, koronavirüs salgını yaşanırken Faslıların devletin gücüne güvenmek, kalkışa geçmek ve dışarıya bağımlılıktan kurtulmak istedikleri bir zamanda geldi.
Faslı araştırmacı ve siyasi analist Ömer eş-Şarkavi, konuyla ilgili şunları yazdı:
“Benim düşünceme göre, Binmusa ciddi bir egemenlik hatası yaptı. Kendisine verilen yetki haricinde diplomatik organlarla konuşma hakkı yoktur. Halen hazırlık aşamasında olan, Faslıların içişlerini ilgilendiren bir proje hakkında başka bir ülkenin temsilcisiyle konuşma hakkı da yoktur. Şayet Binmusa Fas'ta temsil edilen diplomatik organları uluslararası kalkınma deneyimleri hakkında fikirleri zenginleştirme oturumları çerçevesinde dinleyecekse, bunun da bir protokolü vardır; onun veya karşısındakinin talebi üzerine gerçekleşmez. Binmusa Bey’in Büyükelçi Le Gal’ın tweetinin uygunsuz olduğunu anlaması gerekiyor. Nitekim Büyükelçi, hala sömürge vesayeti altında yaşadığımız izlenimini veriyor. Faslılar ise kalkınma modellerinin önceki tecrübelerimizden farklı şekilde tamamen Faslı ve egemen olmasını istiyorlar.”
Kral VI. Muhammed, Kalkınma Modeli Komitesi Başkanı olarak 19 Kasım’da Binmusa’yı atamış; 12 Aralık’ta ise komitenin üye atamalarını denetlemişti. Komite dahilinde “birden çok akademi ve meslekten gelen 35 üyenin Fas toplumu, siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel ve çevresel konular hakkında geniş bilgi birikimine sahip oldukları” ifade edilmişti.
Komite, resmi olarak kararlaştırılmasının ardından, Fas için yeni bir kalkınma modeli hazırlamayı hedefliyor. Nitekim Fas’ın onlarca yıldır benimsediği kalkınma modeli, artık istenen gelişmeyi sağlamıyor ve ‘bariz sosyal farklara’ bir sınır getiremiyor.