Rusya kamuoyu Putin’in aşısını tartışıyor

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in dün yeni tip koronavirüse (Kovid-19) karşı dünyadaki ilk aşının tescillendiğini duyurması büyük bir tartışmaya neden oldu. Rus çevreler gelişmeyi Moskova için "tarihi bir başarı" olarak görürken, tıp ve bilim çevrelerinden ilacın son klinik aşamaları tamamlanmadan ticari üretim sürecinin başlatılması için "acele" edildiği konusunda uyarılar yapıldı.
Kremlin’in dünkü toplantıda, Rusya'nın küresel aşı yarışındaki üstün başarısını göstermek için iyi hazırlandığı görüldü. Putin başkanlığında video konferans yoluyla özel bir bakanlar toplantısı düzenlendi ve dünyada türünün ilk örneği olan aşının tescil aşamasının sona erdiği açıklandı.
Rusya Devlet Başkanı hükümet yetkililerine hitaben yaptığı konuşmada, "Bu sabah dünyanın ilk koronavirüs aşısının tescillendiği bilgisini aldım” dedi. Putin, Rusya Sağlık Bakanı Dr. Mikhail Murashko'dan "çok etkili çalışıyor ve istikrarlı bir bağışıklık oluşturuyor" şeklinde tanımladığı aşı hakkında detaylı ayrıntılar vermesini istedi. Putin açıklamasında, "Tekrar ediyorum, aşı gerekli tüm kontrolleri geçti" diye konuştu.
Putin aynı zamanda aşının kızlarından birine de yapıldığını belirterek, “Böylece kızım da deneylere katıldı diyebiliriz. Kızımın ateşi ilk gün 38 dereceye çıktı ancak ertesi gün 37 derecenin biraz üstündeydi ve sonra normale döndü. İkinci bir aşılamadan sonra ateşi biraz yükseldi ve sonra her şey normale döndü. Şu anda sağlığı yerinde kendisini iyi hissediyor” dedi.
Putin, kısa sürede elde edilen aşının toplu üretimine yakında geçileceğini de kaydetti. Deneylere katılmanın "gönüllü" olması gerektiğini vurgulayan Putin, “Böylece isteyen herkes Rus bilim adamlarının başarılarından yararlanabilir” dedi. Putin açıklamasını şu sözlerle sürdürdü:
“Rusya'da bu tür aşılarla ilgili çalışmaların başka kurumlarda da devam ettiğini biliyorum. Tüm uzmanlara başarılar diliyorum. Ülkemiz ve tüm dünya için çok önemli olan bu ilk adımı atanlara minnettar olmalıyız.”
Sağlık Bakanı Murashko ise toplantıda yaptığı açıklamada aşı denemeleri sonucu ilacın yüksek etkinlik ve güvenilirlik gösterdiğini belirterek "testlerdeki tüm gönüllülerin iyi düzeyde antikor geliştirebildiğini ve gönüllülerde ciddi bir yan etki görülmediğini” kaydetti.
Bakan açıklamasında, aşının Gamaleya Bilimsel Epidemiyoloji ve Mikrobiyoloji Araştırma Enstitüsü ve Binnopharm şirketinin yanı sıra çok sayıda yerel üretici tarafından üretileceğini duyurdu. Açıklamasının devamında şu ifadeler yer aldı:
"Bazı ülkeler aşıya şimdiden ilgi gösterdi ve Rusya Doğrudan Yatırım Fonu aşının yurtdışında üretimi ve tanıtımı için yatırım yapıyor. Ayrıca aşının kademeli olarak uygulanması sivil dolaşım yoluyla başlayacak. Birinci ve en önemli hedefimiz, koronavirüs bulaşmış kişilerle en fazla iletişim halinde olanlara aşı sağlamak, yani tıp alanında çalışanlar.”
Bakan Murashko, Ulusal Gamaleya Bilimsel Epidemiyoloji ve Mikrobiyoloji Araştırma Merkezi tarafından geliştirilen aşının klinik denemelerinin tamamlandığını daha önce duyurmuştu.
Öte yandan, aşıyı üreten Rus firması, aşının "Sputnik 5" adı altında tescillendiğini duyurdu. 1957’de Sovyetler Birliği tarafından Sputnik adlı İlk Rus yapay uydusunun başarılı bir şekilde fırlatılmasından dolayı aşıya Sputnik ismi verildiği belirtildi.
Medya kuruluşları Sputnik isminin küresel bir salgına karşı ilk aşının tescil edilmesinin "insanlık tarihinde, ilk Rus uydusunun fırlatılması kadar önemli bir değişime yol açacağı" nedeniyle seçildiğini yazdı.
Ayrıca aşıyı geliştiren ve deneylerini gerçekleştiren Gamaleya Merkezi Müdürü Alexander Ginzburg, koronavirüs aşısının kullanımına başlanmasının klinik deneylerin üçüncü aşamasının başlamasıyla eşzamanlı olacağını duyurdu.
Testin üçüncü klinik deneylerine başlamaya hazır olduklarını vurgulayan Ginzburg, "Bugün bile olabilir. Mali ödenekleri alır almaz başlayacağız ve 2 bin kişiden oluşan tüm gönüllüleri kayıt altına alacağız. Son klinik aşama da tamamlanınca aşı vurulanların tepkisi izlenecek” şeklinde konuştu.
Ancak söz konusu başarıdan sonra görülen bu kutlamalı atmosfer, bilim ve tıp çevrelerinden sonuçların beklenmesi ve aşının ticari üretimini başlatmak için acele edilmemesi yönünde uyarılar ile karşılaştı.
Rusya Klinik Araştırma Kuruluşları Derneği (ACOI) tarafından Sağlık Bakanlığı'na "aşıyı tescil ettirmemeye" davet eden bir mektup gönderilerek, şu ana kadar yapılan testlerin ilacın etkinliğini doğrulamak için yeterli olmadığına dikkat çekildi. Ayrıca, resmi açıklamanın klinik denemelerinin üçüncü aşamasının başarıyla tamamlanmasına kadar ertelenmesi talep edildi. Açıklamada, “Bu aceleyle yapılan tescillendirme işlemi Rusya'yı aşı yarışında lider yapmayacak, ancak son deney aşamasında bulunanları gereksiz bir riske atacak" uyarısı yer aldı.
Dernek açıklamasında,  "Normal olmayan bir durumda ve salgına karşı acil bir aşı ihtiyacıyla karşı karşıya olsak bile uluslararası bir toplumun ilaç geliştirmek için belirlenen standartları terk etme yolunu takip etmemesi gerekir" dedi. Açıklamanın devamında şu ifadeler kaydedildi:
"Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) göre dünyada 26 aday aşı var ve bunlardan 6’sı üçüncü aşamaya girdi. Bunlar, önceki çalışmaların yayınlanmış ön sonuçlarıyla kıyaslanarak binlerce kişinin katılımıyla test edilmektedir. Ne yazık ki, aşıyı geliştirenlerin sivil dolaşıma girmesi için çok daha az sonuçları olduğunu ve bu nedenle daha güvenli ve etkili bir aşı sunmaya hazır olmadıklarını duyurmalıyız.”
Batılı uzmanlar da söz konusu şüpheli yaklaşıma katıldı. Medyadaki haberlerde, "aşının, Başkan Putin'in iddialı planının uygulanması çerçevesinde süreci hızlandırmak amacıyla şüpheli yöntemlerle test edildiği" bildirildi. Uzmanlar "aşının çok hızlı ortaya çıktığı gerçeğine" dikkat çekti.
Buna karşılık aşıyı geliştirenler "aşının tescillenme aşamasına benzeri görülmemiş bir hızla geçilmesinin" nedenlerini açıklayarak çalışmaların Gamaleya Merkezi’nde birkaç yıldır üzerinde çalışılan önceki aşıların geliştirilmesiyle alakalı olduğunu kaydetti.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) uzmanları kısa süre önce Rusya'yı üretime başlamadan önce aşı denemesinin tüm aşamalarını tamamlamaya çağırmıştı. WHO Sözcüsü Christian Lindmeier, işe yarayan bir aşı bulmak veya bu konuda bir ipucu elde etmekle bunların hepsini gözden geçirmek arasındaki aşamalarda büyük farklar var" diye konuştu.
Rusya Tüketici Hakları Kurumu Başkan Yardımcısı Valentina Koscenko ise, koronavirüse karşı geliştirilen aşının tescillenmesinin ertelenmesi çağrılarına cevap vererek "Eleştirenlerin, bu konudaki iddialarının sonuçlara dair bilgisizliklerinden kaynaklandığını" ifade etti. 
Koscenko açıklamasında, "Yüzlerce gönüllüde bu aşı denendi ve ciddi yan etkiler görülmedi. Klinik Araştırma Kuruluşları Derneği'nin sonuçlar hakkında herhangi bir bilgisi olmadan bu sonuca ulaştığı açıktır” şeklinde konuştu.
Aynı zamanda, aşı ile ilgili klinik deneylerin üçüncü aşamasının binlerce gönüllünün katılımıyla gerçekleşeceğini ve bunların Kovid-19 salgınına yönelik yürütülen en büyük klinik çalışmalar olacağını kaydetti.
Son olarak Koscenko, Rusya'nın aşı geliştirme ve üretme konusunda zengin bir geçmişe sahip olduğunu vurgulayarak, koronavirüse karşı geliştirilen aşının onaylanan şartlara uygun olacağından emin olduğunu belirtti.