Binlerce Sudanlıyı ampute eden ‘sessiz katil’: Miçetoma hastalığı

Tedavi gören Sudanlı bir hasta (AFP)

Sudan’ın Batı Darfur eyaletinde soğan yetiştiren Hatice Ahmed (45), bir gün ayağına batan bir dikenin kendisini ciddi bir hastalığın kurbanı yapacağını bilmiyordu.
Hatice, ayağı şişene kadar doktora gitme zahmetine girmedi, durumu giderek kötüleşti ve ayağı ampute edildi.
‘Miçetoma’ (Madura Ayağı) hastalığı, Sudanlılar tarafından ‘sessiz katil’ olarak nitelendiriliyor.
Et yiyen mantar olan miçetoma ölümcül değil ancak bazı fiziksel deformitelere ve uzuvların kesilmelere neden oluyor.
Enfeksiyon, toprak ve hayvan dışkısındaki bakteri veya mantarlardan kaynaklanırken, insanlara hasarlı cilt yoluyla (örneğin diken iğnesi) bulaşıyor.
Hartum’daki Miçetoma Araştırma Merkezi’nde sol ayağı ampute edilen Hatice, AFPye yaptığı açıklamada, “Merkeze gelmeden önce 9 yıl bekledim ve geldiğimde artık çok geçti, amputasyon gerekliydi. İlk başta hiç ağrı hissetmedim. Ayağım sadece şişti, bunun geçeceğini düşündük ama daha da kötüleşti” dedi.
Miçetoma, genellikle ayakları etkilerken, tarım arazileri ve tarlalarda diken batmasından kaynaklanan bakteri veya mantarlar ayakların şişmesine neden olyor. Cilde, kemiklere ve kaslara kötü bir şekilde zarar veriyor.
Dünya Sağlık Örgütü’ne (WHO) göre Miçetoma, etkili tedavisi olmayan en ihmal edilen tropikal hastalıklar arasında yer alırken, sağlık hizmetlerine erişimin sınırlı olduğu kırsal alanlarda genellikle yoksulları etkileyen bir hastalık olarak kabul ediliyor.
Faaliyetlerini kısmen bağışlarla sürdüren Miçetoma Araştırma Merkezi Direktörü Profesör Ahmed Hasan Fahl, “Bu hastalık gizlice ilerler ve birkaç yıl sürebilir. Vücudun herhangi bir yerinde görülebilir. Hastaların yüzde 60’ının uzuvları deforme olmuş diyebiliriz. Bu hastalar, normal yürüyemez, sosyal yaşamlarını sürdüremez, artık çalışamaz ve ailelerine bağımlı hale geldi” dedi.
Profesör Fahl, hastalığın kurbanlarının uzak köylerde yaşayan yoksullar olduğunu söyleyerek, “Merkezimize ulaşanlar en şanslılar diyebiliriz” şeklinde konuştu.
1991’de kurulan merkez, ülke genelinde 9 bin hastayı ücretsiz tedavi etti. Gerçekte ise hasta sayısının bu sayının çok üzerinde olduğu tahmin ediliyor. Hastaların yaklaşık yüzde 20’inin bir ayağı, bacağı veya eli kesildi.
Hastalık özellikle 40 yaş altı olmak üzere çıplak ayakla yürüyen çiftçiler veya çobanları etkiliyor.
Merkezde görevli 30 doktor haftada 400 hastayı tedavi ediyor. Bunların yüzde 5’i Etiyopya, Senegal, Çad, Hindistan, Meksika, Venezuela ve diğerleri gibi tropikal veya subtropikal bölgelerdeki yaklaşık 40 ülkeden geliyor.
Babasıyla birlikte El Cezire eyaletinden gelen Velid Nur el-Dayem (22), bir bandajla kaplı şişmiş sol ayağını muayene ettirmeye geldiği merkezde, “Bir yıl önce buğday tarlasında çalışırken ayağıma diken battı. Önce pek hissetmedim ama işler sonra kötü gitmeye başladı. Hastaneye gittim ve onlar da bizi merkeze yönlendirdi. Şimdi kaderimi bekliyorum” diyerek üzüntüsünü dile getirdi.
Şişlik bakterilerden kaynaklanıyorsa hastalık antibiyotiklerle birkaç yıl içinde kolayca tedavi edilebiliyor ancak ilaçlar, mantarların tedavisinde hala nispeten etkisiz olarak kabul ediliyor.
Fahl, “2017 yılında bir Japon laboratuvarı ve Cenevre merkezli bir sivil toplum kuruluşuyla, iki yıl içinde bakteri ve mantarlara karşı etkili olan yeni bir ilaç geliştirerek tedavi süresini bir yıla indirmeyi hedefleyen büyük bir araştırma projesine başladık. Başarılı olursak bu harika olur” dedi.