Suriye rejiminin kimyasal silah programını sürdürmek için kullandığı ‘hileler’ neler?

Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esed (Reuters-Arşiv)

Fransa merkezli Le Monde gazetesine göre Suriye’nin kimyasal silah programı hakkında iki sivil toplum kuruluşu tarafından hazırlanan bir raporda, Suriye rejiminin ‘kimyasal cephaneliğinin imha edilmesini öngören anlaşmayı aşmak’ ve ‘saldırı kabiliyetini korumak’ için kullandığı ‘hileler’ ortaya çıktı.
Le Monde’ye göre Suriye çatışmasında hesap verilmesi için mücadele eden iki tanınmış sivil toplum örgütü ‘Açık Toplum Adalet Girişimi’ ve ‘Suriye Arşivi’, 2011 yılından bu yana binlerce sivili öldüren ‘kimyasal silah üretimi’ programının ilerleyişine ilişkin çeşitli ulusal ve uluslararası araştırma kuruluşlara ayrıntılı bir rapor sundu.
Le Monde, The Washington Post, The Financial Times ve Süddeutsche Zeitung gazeteleri, 3 yıllık çalışmanın ardından 90 sayfa olarak çıkan ve Şam yetkililerinin Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü (OPCW) ile nasıl alay ettiğini ortaya koyan raporun bir kopyasına erişti.
Rapor, kaynakların analiz edilmesi, Birleşmiş Milletler (BM) kayıtlarından elde edilen bilgilerden yararlanılması ve son yıllarda ülkeden kaçan, çoğu konvansiyonel ve konvansiyonel olmayan Suriye silahlarının geliştirilmesinden sorumlu resmi bir kurumun bilimsel araştırmalar merkezinde görevli yaklaşık 50 Suriyelinin ifadelerine dayanıyor.
ABD’ye göre, Ağustos 2013’te Şam yakınlarında muhalifler tarafından kontrol edilen Doğu Guta’ya düzenlenen ve Suriye rejimine atfedilen kimyasal silah saldırısında bin 400’den fazla kişi hayatını kaybetti.
Eski ABD Başkanı Barack Obama, bu saldırının kırmızı çizgiyi aştığını ifade etse de, tepki olarak hava saldırısı düzenlenmesine onay vermedi ve Rusya ile Suriye’nin kimyasal silahlarının 2014 yılının ortasına kadar imha veya tasfiye edilmesi konusunda bir anlaşma imzaladı.
Suriye rejimine atfedilen ikinci sarin gazı saldırısı, 4 Nisan 2017’de Şam ile Halep arasındaki Han Şeyhun’da meydana geldi ve 80 sivil öldü.
Açık Toplum Adalet Girişimi’nden Steve Costas, “Araştırmamız Suriye’nin hala güçlü bir kimyasal silah programına sahip olduğunu kanıtlıyor. OPCW üye devletleri, Suriye’nin Kimyasal Silahlar Sözleşmesi’ne uymamasından sorumlu olması konusunda ısrar etmeli ve bu suçların faillerinin yargılanmasına yönelik çabaları güçlendirme çağrısında bulunmalıdır” dedi.
Le Monde gazetesine göre raporun kaynakları, Suriye rejiminin OPCW müfettişlerini yanıltmak ve kimyasal alanda savunma kapasitesini sürdürmek için kullandığı hilelerin yanı sıra bazı durumlarda şüpheli çalışanların tasfiye edildiğini ve sinir gazları sentezinde yer alan ürünleri ithal etmek için gizli bir ağın kurulduğunu ortaya çıkardı.
Gazetenin eriştiği rapora göre, OPCW müfettişlerinin Suriye’ye gelişinden 5 gün önce 25 Eylül 2013 gecesi, kimyasal silah stoku Şam’ın kuzey banliyölerinde yer alan Camraya’daki Araştırma Merkezi’nden Cumhuriyet Muhafızları 105. Tümeni’ne ait bir üsteki depolara nakledildi.
Le Monde, söz konusu Araştırma Merkezi’nin 2018’de Han Şeyhun ve Duma’ya düzenlenen saldırının ardından ABD, Fransa ve İsrail’in düzenlediği hava saldırılarıyla hedef alındığını bildirdi.
Müfettişlerin aktardığına göre, Suriye rejimi bu saldırılara direnmeyi başardı ve kimyasal silah programını aktif tutmayı sürdürdü.
Söz konusu raporda ayrıca, “Araştırmacılar, 2014 ile 2018 yılları arasında yaptırıma tabi 69 mal kategorisinin Suriye’ye ihraç edildiğini ve bunların kaynağının 15’i Avrupa ülkesi olmak üzere 39 farklı ülke olduğunu tespit etti” denildi.