Çin’in hegemonyası genişliyor: Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık Anlaşması nedir?

Analistlere göre RCEP, küresel gayri safi yurtiçi hasıla bakımından dünyanın en büyük anlaşması

‘Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık’ zirvesi sırasında ticaret bakanları ve liderleri böyle toplu fotoğraf çektirdi

Çin destekli ‘Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık (RCEP)’ anlaşması, Pekin'in Güneydoğu Asya ve Pasifik bölgesinde nüfuzunu artırma çabalarında bir değişiklik olarak görülürken Asya bölgesindeki ticari faaliyetler üzerindeki hakimiyetine işaret ediyor.
Fransız Basın Ajansı'nın (AFP) haberine göre analistler, ayrıntılarıyla ilgili sekiz yıl süren tartışmaların ardından imzalanan anlaşmanın, küresel gayri safi yurtiçi hasıla (GSYİH) açısından dünyanın en büyük ticaret anlaşması olduğunu belirttiler.
Aralarında Çin, Japonya, Güney Kore, Avustralya ve Yeni Zelanda'nın yer aldığı on üyeli Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) arasında yapılan bir ticaret anlaşması olan RCEP anlaşmasıyla ilgili müzakereler 2012 yılında başlatıldı.
Hindistan da anlaşmayı imzalayacaktı, fakat geçtiğimiz yıl anlaşmaya ilişkin müzakerelerden çekildiğini duyurdu.
Hindistan çekilmiş olsa dahi anlaşma, 2,1 milyar insanı kapsıyor ve üyeleri küresel GSYİH'nın yaklaşık yüzde 30'unu temsil ediyor. Anlaşma, gümrük tarifelerinin düşürülmesini, hizmet sektöründe ticari faaliyetlerin başlamasını ve gelişmekte olan ekonomilerin dünyanın geri kalanına yetişmesine yardımcı olmak için yatırımların teşvik edilmesini hedeflemektedir.
Anlaşma, her ülkenin ayrı ayrı gereksinimlerini karşılamak zorunda kalmadan ASEAN içindeki herhangi bir ülkeye ürün ihraç etmelerine izin vererek maliyetleri düşürmesi ve şirketlerin işlerini kolaylaştırması amacına hizmet ederken fikri mülkiyet haklarını da içeriyor. Fakat anlaşmada çevrenin koruması ve işçi hakları ile ilgili herhangi bir ifade yer almıyor.
IHS Markit Asya Pasifik Baş Ekonomisti Rajiv Biswas konuya ilişkin değerlendirmesinde, “E-ticaret, daha fazla müzakereye ihtiyaç duyulan önemli bir öncelik alanı olabilir” dedi.
Anlaşmanın ne zaman onaylanacağı henüz belli olmasa da, önümüzdeki yıl yürürlüğe girme ihtimali yüksek.
Anlaşma, temelde bölge için yeni ticaret kuralları belirlemesi ve Çin'in desteğine sahip olması, fakat ABD'yi kapsamaması nedeniyle büyük önem taşıyor.
Gözlemciler, , Başkan Donald Trump'ın ABD’yi kendi ticaret anlaşması olan Trans-Pasifik Ortaklığı'ndan (TTP) çekmesinden bu yana ABD ile çok az rekabetle karşılaştığı için anlaşmanın Çin'in bölgedeki geniş kapsamlı jeopolitik hedeflerini desteklediğini düşünüyorlar.
Oysa TTP, Washington çekilinceye kadar dünyanın en büyük ticaret anlaşması olma yolundaydı.
Ancak gözlemciler, RCEP anlaşmasının, TTP veya onu takip eden Kapsamlı Yenilikçi Trans Pasifik Ortaklık Anlaşması (CPTPP) kadar kapsamlı olmadığını söylüyorlar.
Singapur Ulusal Üniversitesi (NUS) İşletme Fakültesi’nde öğretim üyesi olan ticaret uzmanı Alex Capri, konuyla ilgili değerlendirmesinde, “Bu, tamamen eksiksiz ve mantığa uygun bir anlaşma değil. Anlaşmadaki sorun, farklı gelişme aşamalarında olan ve tamamen farklı önceliklere sahip, birbirlerinden inanılmaz derecede farklı 15 ülkenin anlaşmada yer almasıdır” ifadelerini kullandı.
Öte yandan Hindistan, ucuz Çin mallarının ülkeye girişiyle ilgili endişeleri nedeniyle geçtiğimiz yıl anlaşma müzakerelerinden çekildiğini duyurmuş olsa da isterse daha sonra anlaşmaya katılabilir.
Yeni Delhi, ülkenin ucuz Çin mallarıyla dolup taşması durumunda yerel üreticilerin etkilenmesinden çekinerek iç pazara erişim sorunları ile ilgili endişelerini dile getirdi.
Tekstil, süt ürünleri ve tarım sektörleri, risk altındaki üç sektör olarak belirlendi.
Hindistan Başbakanı Narendra Modi, anlaşmanın şartları konusunda daha sert bir tavır takınması için içeriden yapılan büyük bir baskı ile karşı karşıya kaldı. Modi, RCEP anlaşması müzakereleri sona ererken tavrını ortaya koydu.
Diğer yandan analistler, başkan seçilen Joe Biden liderliğindeki yeni ABD yönetiminin CPTPP’ya katılmak isteyip istemediğinin henüz belli olmamasına rağmen Güneydoğu Asya'ya daha fazla odaklanacağını düşünüyorlar.
Bu mesele ABD’de siyasi olarak hassas bir konu olmaya devam ederken ticaret uzmanı Capri, “(yeni) ABD yönetimi, bu meseleyle daha yakından ilgilenecektir” dedi.