AstraZeneca aşısı hakkındaki soru işaretleri?

İçinde AstraZeneca aşısı olan şişeler (Reuters)

İngiliz-İsveç ortaklı ilaç firması yeni tip koronavirüse (Kovid-19) karşı geliştirdiği aşı ve bu aşıyı geliştirme hızından ötürü birkaç hafta önce büyük övgü aldı.
Uzmanlar, özellikle de Pfizer-BioNTech aşısına kıyasla taşınması ve depolanması kolay olduğu için AstraZeneca şirketi tarafından üretilen aşının piyasaya sürülmesini salgınla mücadelede bir dönüm noktası olarak yorumladılar.
İngiliz-İsveç ortaklı ilaç şirketi, aşıyı düşük ve orta gelirli ülkelere kar amacı gütmeden sağlama konusundaki kararlılığından ötürü de ayrıca takdir topladı.
Ancak AFP’nin aktardığına göre ürettiği aşıların etkinliği ve Avrupa Birliği'ne (AB) teslimatını geciktirmesi sebebiyle davalık olma olasılığı bulunan şirket hakkında birtakım soru işaretleri bulunuyor.
Avrupa Komisyonu, AstraZeneca ile imzalanan ön alım anlaşmasını dün yayınladı. Anlaşmaya göre şirket AB’ye 300 milyon doz aşı tedarik edecek.
Avrupa Komisyonu'nun talebi üzerine Belçika'da aşı üreten bir laboratuvar, dün, üretim sorunlarının sahada incelenmesi amacıyla denetlendi.
Öte yandan Alman Robert Koch Enstitüsü ise 65 yaşın üzerindeki kişiler için AstraZeneca aşısının ne denli etkin olabileceği sorusunu gündeme taşıdı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron dün gazetecilere yaptığı açıklamada AstraZeneca aşısının "65 yaş üstü insanlar için etkisiz göründüğünü" söyledi. Bu hususta etkin bir bilginin olmadığını dile getiren Macron, AstraZeneca aşısının 65 yaşın üzerindeki insanlar için neredeyse etkisiz olduğunu ifade etti.
Bu gelişmeler, Avrupa İlaç Dairesi’nin koronavirüse karşı geliştirilen üçüncü aşı olarak AstraZeneca aşısının kullanımını onaylamasının ardından geldi.
Financial Times gazetesi dün, AB ile ilişkilerin gerilmesinin ilaç üretim grubuna zarar verebileceğini belirtti.
CMC Markets analisti Michael Heusen, konuyla ilgili olarak AFP'ye verdiği demeçte: “İlaç şirketleri ile AB arasındaki gerginlik her iki taraf için de iyi bitmeyecek. Bu çatışmalar "aşı milliyetçiliğinin" neden bu kadar endişe verici olduğunu ortaya koyuyor. Avrupa Birliği, ihracata kısıtlama getirme tehdidini yerine getirirse arzlarda bir azalma olabilir, bu da İngiltere ve başka ülkelerin "karşı tedbirler" almasına yol açabilir.”
Avrupa Birliği ile AstraZeneca şirketi arasında yapılan ön anlaşmaya göre, şirket aşı dozajlarını üretmek ve dağıtmak için "en makul çabayı" göstermeyi taahhüt ediyor.
Edwin Co'nun hukuk şirketi ortağı ve İngiliz Barosu The Law Society Başkanı David Green konuya ilişkin şunları söyledi: “Şirket aşıyı kar için tedarik etmese bile sözleşme açık. Avrupa Birliği ile yapılan sözleşme Belçika yasalarına tabidir ve bu nedenle "davaların görüleceği tek yer Belçika'dır. AstraZeneca, yükümlülüklerini yerine getirmek için "mümkün olan en makul çabayı" göstermemesi durumunda, sözleşmeyi ihlal etmiş olacak ve dolayısıyla mahkemelik olma riski ile karşı karşıya kalacak.”
Ancak, son anlaşmazlığın mali sonuçlarının bağlama oturtulması gerektiğini belirten AJ Bell analisti Ross Mold, “AstraZeneca / Oxford aşısı hakkında Almanya’nın çekincelerinin bulunması ve ABD Gıda ve İlaç Dairesinin bu aşıyı onaylama konusundaki açık isteksizliği talihsiz durumlar. Yaşananlar, şirketin FTSE 100 endeksindeki itibarına da yardımcı olmuyor. Ancak diğer birçok ülke bu aşının sürekli kullanımından memnun görünüyor. Öte yandan düşük aşı fiyatı, "karlar üzerindeki etkinin muhtemelen sınırlı olacağı" anlamına geliyor. İlaç grubunun hisse fiyatındaki son düşüşün nedeni, “39 milyar dolarlık nakit alım önerisi ile ilgili yatırımcı endişelerinden kaynaklanmaktadır.”
Salgının şirketin geçmişte eksik olan aşı üretimi konusunda uzmanlık kazanmasına olanak tanıdığını düşünen Hargreaves Landsdown analisti Susannah Streeter, “Aşı tedariki için hükümetler arasında tartışmalara yol açacak şekilde bir çabanın olması uzun vadede AstraZeneca’nın itibarına zarar verecek değil. Aksine bu durum, şirketin yaptığı önemli katkıya dikkat çekilmesini sağlar.”