Zayed Hediyye
Libya’da geçiş dönemi yürütme otoritesinde görev yapmak üzere adaylığını koyan isimleri oylamak için Cenevre’de yapılan Libya Siyasi Diyalog Forumu (LSDF) turlarında ilk tur sona erdi. Seçim gruplarının içerisindeki hiçbir üye yeterli oy oranını elde etmeyi başaramadı. Bu nednele Libya’nın tarihsel olarak ayrılan 3 bölgesi Trablusgarp, Sirenayka ve Fizan’ı temsil edecek Başkanlık Konseyi üyelerinin isimleri üzerinde karara varılamadı. Adayların temsil ettikleri bölgesel seçim kurulunun oylarının yüzde 70’ini alması gerekiyordu.
Her ne kadar bu tur, yönetici pozisyonlarını kazanan isimleri belirlememiş olsa da yarışta kazanmaya en yakın isimlere dair ipuçları verdi. Oylama esnasında çoğu gözlemcinin beklentilerinin aksine ilk turda bazı isimlerin ciddi oy kazanarak yarış dairesine girmesiyle oluşan birkaç sürpriz dışında geçmiş günlerde sızdırılan bilgilerden ve beklentilerden farklı bir durum yaşanması.
Meseleleri çözüme kavuşturmada bireysel sistemin başarısız olmasının ardından ikinci oylama turunda liste sistemine başvurulacak. Önce belirleyici turda yarışı kazanmak için büyük bir fırsata sahip güçlü listeler oluşturmak üzere Başkanlık Konseyi ve başbakanlığa adaylığını koyan bazı isimler arasında ittifak kurulmasına yönelik adımlar atılması bekleniyor.
Karara varılmadan biten ilk tur
Birleşmiş Milletler Libya Destek Misyonu (UNSMIL) salı günü yaptığı açıklamada, LSDF üyelerinin Başkanlık Konseyi üyeleri seçmek için yaptığı oylamanın sonuçlarını paylaştı. Açıklamada şu ifadeler yer aldı:
“Bir başkan ve iki vekilden oluşan yeni Başkanlık Konseyi üyeliği yarışında herhangi bir isim belirlenemedi. Çünkü içlerinden hiçbiri bölgesel seçim kurulunda her aday için gerekli olan yüzde 70 oy oranını elde etmeyi başaramadı. Başkanlık Konseyi adaylarının ilk tur oylamasında herhangi bir adayın kazanamamasının ardından yürütme otoritesine seçilecek isimleri belirlemek için ikinci alternatif aşamaya, yani liste sistemine geçilecek. Her seçim kurulu LSDF’nin 19 Ocak 2021’de onayladığı geçici yürütme otoritesini seçme mekanizmasına göre oylama yaptı. LSDF’ye bağlı Denetim Komitesi, UNSMIL seçim uzmanlarından biri tarafından yürütülen oy sayma sürecini kontrol etti.”
Beklenen sonuçlar
UNSMIL tarafından açıklanan seçim kurullarının oylama sonuçları, Sirenayka Seçim Kurulu (doğu) ve Fizan Seçim Kurulu’nda (güney) ilk tur oylamasından önce sızdırılan bilgilerle ve beklentilerle tutarlıydı. Adayların yeni Başkanlık Konseyi’nde bir pozisyon kazanma şansına ilişkin Trablusgarp Seçim Kurulu’ndaki belirsizliğin çoğunu ortadan kaldırdı.
14 kayıtlı seçmenin katıldığı Fizan Seçim Kurulu’nda işler beklendiği gibi gitti. Libya’nın eski Fas Büyükelçisi Abdulmecid Seyf en-Nasr, altı seçmenin güvenini kazanarak en çok oyu elde etti. Aday Ömer Ebu Şeride ise kurulda seçmenlerin oylarını ezici bir farkla almaya aday olan Seyf en-Nasr’dan yalnızca bir farkla, beş oy olarak adeta büyük bir sürprize imza attı.
Musa el-Kuni ve Ali Ebu el-Haceb’in ilk turda toplamda yalnızca üç oy almasıyla Başkanlık Konseyi’nin güney koltuğu için yapılan yarışta saf dışı kaldıkları onaylandı. Kuni iki oy alırken Ebu el-Haceb yalnızca bir oy elde edebildi.
Trablusgarp Seçim Kurulu’nda (batı) Libya Devlet Yüksek Konseyi Başkanı Halid el-Mişri ilk turda 36 seçmenin sekizinin oyunu almayı başardı. Mişri yarışı en yakın rakibinin üç oy önünde tamamladı. Yüksek Mahkeme ve Yüksek Yargı Konseyi Başkanı Muhammed el-Hafi beş oy alırken İdris el-Kaid de Trablusgarp Seçim Kurulu’ndaki ilk turda sürüpriz yaparak Hafi ile aynı sayıda oy elde etti.
İlk oylama turundan önce askeri ve adli titrler taşıyan bazı isimlerin geçici yürütme otoritelerine aday olmasının yasallığı ile ilgili tartışmalar diğerlerine kıyasla en fazla Trablusgarp Seçim Kurulu’nun sonuçlarına yansıdı. Askeri lider Usame Cuveyli ve Savunma Bakanı Selahaddin en-Nemruş hayal kırıklığı yaratan bir oy oranı elde etti. Cuveyli iki oy alırken Nemruş dört oy elde etti. Bu da söz konusu isimlerin sonraki turlarda kazanma şansını büyük ölçüde azaltmış oldu.
Yargının önemli isimlerinden Muhammed el-Hafi’nin pek çok kişinin beklentisine göre birinci sıraya yerleşme şansı varken adaylığına ilişkin yaşanan hukuki tartışmalar şansını etkiledi ve açılış turunda ikinci sıraya gerilemesine sebep oldu.
Beklendiği gibi bu turda Libya’nın doğusunu temsil eden Sirenayka Seçim Kurulu’nda Tobruk merkezli Temsilciler Meclisi Başkanı Akile Salih ve Eski Genel Ulusal Kongre (GUK) üyesi Şerif el-Vafi arasındaki rekabet çekişmeye sahne oldu. Salih, 23 seçmenden oluşan Sirenayka Seçim Kurulu’ndaki oyların dokuzunu almayı başarırken Vafi ise altı oyda kaldı. Eski Büyükelçi Muhammed el-Menfi beklenmedik bir performans göstererek 5 oy elde etti. Ayrıca şaşırtıcı bir şekilde az oy alan Libya’nın Ürdün Büyükelçisi Muhammed el-Bergusi’ye sadece iki oy verildi.
Liste sistemine başvurma
Geçtiğimiz ocak ayında imzalanan Libya Siyasi Anlaşması, bireysel sistemde yürütme otoritesindeki pozisyonlara aday olan kişilerin kazanmaları için gerekli olan en az yüzde 70’lik oy oranına ulaşamamaları halinde liste sistemine başvurulmasını öngörüyor. Peki, bu sistem nasıl işleyecek?
Liste sistemi Ulusal Birlik Hükümeti Başkanı’nın isminin yanı sıra Başkanlık Konseyi’ndeki pozisyonları devralacak belirli isimler için seçim listelerinin hazırlanmasını öngörüyor.
Hazırlanan listeler LSDF üyelerinden en az 17’si (sekizi batıdan, altısı doğudan ve üçü güneyden) tarafından onaylandıktan sonra kapsamlı bir oturumda oylamaya sunulacak.
İlk turda toplam oyların yüzde 60’ını almayı başaran liste kazanmış olacak. Hiçbiri bu yüzdeyi alamazsa, en yüksek yüzdeyi alan iki liste ikinci bir turda yarışacak ve oyların yüzde 50’sinden fazlasını alan liste kazanmış olacak.
Olası koalisyonlar
UNSMIL’nin ilk turda yönetici pozisyonları için bir ismin belirlenemediğine ve dolayısıyla liste sistemine başvurulacağına ilişkin yaptığı duyurunun üstünden çok geçmeden, Libya’da ikinci turda kazanmak için güçlü ortak listelere girip Başkanlık Konseyi ve başbakanlığa adaylığını koyan önde gelen isimler arasında oluşturulan ya da oluşturulmak üzere olan koalisyonlar hakkında tartışmalar başladı.
İlk turda yapılan oylamanın sonuçları henüz açıklanmadan gündeme gelen olası ittifaklardan öne çıkanı, Başkanlık Konseyi adayı Tobruk merkezli Temsilciler Meclisi Başkanı Akile Salih ve Başbakan adayı Ulusal Mutabakat Hükümeti’ne (UMH) bağlı İçişleri Bakanı Fethi Başağa’nın koalisyonu oldu. Bu koalisyonda Başkanlık Konseyi üyeliği için güney bölgesinden aday olan Abdulmecid Seyf en-Nasr’ın da yer alabileceği belirtiliyor.
Başkanlık Konseyi Başkan Yardımcısı Abdulhafız Goka yaptığı açıklamada şunları söyledi:
“Bugünkü sonuçlar gösteriyor ki koalisyonlar kurulacak ve en yakın liste Başkanlık Konseyi için Akile Salih’i ve Başbakanlık için Fethi Başağa’yı içerecek. Önümüzdeki iki gün içerisinde ittifakların listelerde yer alacağını ve listeler hakkında seçim anlaşmaları ve uzlaşmalar yapılacağını düşünüyorum.”
