İran Yargı Erki Başkanı Reisi’nin cumhurbaşkanlığına aday olacağına dair spekülasyonlara arttı

Reisi, binlerce siyasi mahkumun infaz edilmesinde kilit rol oynayan dört İranlı yetkiliden biridir.

İran Yargı Erki Başkanı İbrahim Reisi, geçtiğimiz hafta Irak ziyaretinden dönüşünde böyle karşılandı (Mizan)

İran Yargı Erki Başkanı İbrahim Reisi, Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'nin halefini seçmek üzere önümüzdeki Haziran ayında yapılması planlanan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olacağı yönündeki dedikoduları yalanlamadı. Böylece, İran cumhurbaşkanlığı seçimlerinde muhafazakarların adayı olacağına dair spekülasyonların başlamasına sebep oldu.
İran İçişleri Bakanlığı Yüksek Seçim Kurulu’ndan geçtiğimiz hafta yapılan açıklamada, 11-15 Mayıs tarihleri arasında aday başvurularının alınacağı duyuruldu. Ardından İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney’e bağlı olan İran Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi’nin (DMTK), Mayıs ayı sonunda cumhurbaşkanlığı seçim kampanyasının başlaması için seçim yarışına giren adayları son kez değerlendirilmesi bekleniyor.
Muhafazakar kanattaki en yüksek din adamları kuruluşu olan Direnişçi Din Adamları Birliği (Mecme-i Ruhaniyun-u Mubariz) Sözcüsü, Birliğin cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday gösterme niyetinde olmadığını belirterek, Yargı Erki Başkanı İbrahim Reisi'nin adaylığını desteklediklerini açıkladı. Ancak Sözcü, muhafazakar eğilimli partiler arasında öneri ve fikir alışverişinde bulunulması ve seçimlerde muhafazakarlar arasındaki birliğin yeniden canlandırılması için ‘Birlik Yüksek Komisyonu’ girişiminin yeniden başlatılmasına işaret etti. İran'ın yarı resmi ajansı ISNA’nın haberine bir öğrenci forumunda konuşan Sözcü, Direnişçi Din Adamları Birliği’nin en önemli üyelerinden biri olarak kabul edilen Reisi'yi desteklemekten çekinmediklerinin altını çizdi.
Reisi’nin katıldığı ilk genel seçim olan ve mevcut Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'ye karşı yarıştığı 2017 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yenilmesi öncesinde beş yıl boyunca, İran’ın dini liderliğine aday olması muhtemel isimlerin başında geliyordu. Seçimlerden bir yıl sonra, Hamaney’in kendisini Yargı Erki Başkanlığı’na atadığı kararnameyi imzalamasının ardından Reisi’nin dini liderlik için adı geçenler arasındaki popülaritesi yeniden arttı.
DMTK üyesi Gulam Rıza Misbahi Mukaddem, Direnişçi Din Adamları Birliği’nin İran’ın eski cumhurbaşkanlarından Mahmud Ahmedinejad’ı desteklemeyeceğini bir kez daha vurguladı.  ISNA, Mukaddem’in muhafazakar kanadı Ahmedinejad'ın davranışları konusunda uyardığını bildirdi. Mukaddem, Ahmedinejad'ın seçimlere bağımsız olarak girdiğini ve bu davranışının bedelinin muhafazakarlar tarafından ödenmemesi gerektiğini söyledi. Hiçbir seçimin partizan olmadığını ifade eden Mukaddem, “Bu yüzden taraflar sorumluluğu üstlenmedi. Bu da bir sorundur” dedi.
Tarafların seçim sahnesine girme şeklinden kaçınmaları ve sorumluluk almamaları gerektiğini söyleyen Mukaddem, böylece Direnişçi Din Adamları Birliği’nin eski Meclis Başkanı Ali Laricani'yi aday gösterme eğilimine ilişkin haberleri ise dolaylı olarak yalanlamış oldu.
Laricani’nin adaylığının muhafazakar kanat içindeki geleneksel müttefikleri ve özellikle mevcut Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'yi destekleyen reformist ve ılımlı koalisyon arasında bir bölünmeye yol açması bekleniyor. Koalisyonun seçimler için henüz bir adayı yok ve nükleer anlaşmaya verdiği destek nedeniyle Laricani'yi desteklemeye yönelebileceği düşünülüyor.
Hükümetin nükleer anlaşmadaki performansını desteklemediklerini belirten DMTK üyesi Mukaddem, “Hükümetin performansı yanlıştı. Çünkü Rehber (Hamaney), kademeli ve uyumlu adımlar atılması tavsiyesinde bulunurken, uranyum zenginleştirme için yapılan tüm çalışmalarımızı bıraktık ve hiçbir şey elde edemedik” şeklinde konuştu.
ABD yönetiminin 42 yıldır sürdürdüğü eğilimlerinin, Joe Biden'ın başkanlığında değişmeyeceğini düşünen Mukaddem, “Rehberin dediği gibi eğer ABD nükleer anlaşmaya dönmek istiyorsa, öncelikle (İran’a uygulanan) yaptırımları kaldırmalı” ifadelerini kullandı.
İranlı teorisyen Muhammed Cevad Laricani cumartesi günü yaptığı değerlendirmede, önümüzdeki cumhurbaşkanlığı seçimlerindeki rekabetin üç kişi arasında yaşandığını ve bunların; (küçük kardeşi) Ali Laricani, Laricani’nin ardından Meclis Başkanlığı’na gelen Muhammed Bakir Kalibaf ve Yargı Erki Başkanı Reisi olduklarını söyledi.
Laricani, Tesnim Haber Ajansı'nın, Ali Laricani ile Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif’in ittifak yapmaları ihtimaliyle ilgili bir sorusuna verdiği yanıtta, İran’ın henüz ikili cumhurbaşkanlığı teorisi için hazır olmadığını ve bunun için bir uygun zeminin bulunmadığını belirtti.
Cumhurbaşkanlığına aday isimler arasında muhafazakar kanattan önde gelen isimlerin daha fazla olduğuna dikkati çeken Laricani, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) ekonomik kolu Hatem'ul Enbiya Karargahı Komutanı Said Muhammed ile Hamaney'in danışmanı ve İran Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi Sekreteri Said Celili’ye atıfta bulundu.
Kardeşinin (Ali Laricani) reformistler tarafından desteklenebileceği ihtimalini oldukça düşük bulsa da bunu inkar etmeyen Laricani, “(Eski Cumhurbaşkanı Muhammed) Hatemi’nin akımı (reformist hareket) Hatemi’nin cumhurbaşkanlığı sırasında Ali Laricani'nin kanına susamıştı, ancak şimdi bu susuzluk hissi bitmiş olabilir”dedi.
Öte yandan muhafazakar eğilimli milletvekili Muhammed Ali Purmuhtar, Nameh News adlı haber sitesine yaptığı açıklamada, Laricani'nin kökleri muhafazakar olmakla birlikte, mevcut Cumhurbaşkanı’nı destekleyen ve bir kısmını reformistlerin oluşturduğu koalisyonun desteğini alabileceğini ve muhafazakarlardan bağımsız olarak hareket edebileceğini belirtti. Purmuhtar, “(Laricani) Rehber’in danışmanı ve DMTK üyesidir. Bugün siyaset sahnesinden ve karar alma çevrelerinden uzak bir isim değildir” şeklinde konuştu.
Muhafazakarlar arasında Reisi’nin adaylığı üzerinde bir fikir birliği olduğunu ve istenen konuma sahip olduğunu söyleyen Purmuhtar, Reisi'nin yargı sicili nedeniyle yoğun talep gördüğüne işaret etti. Kalibaf ile ilgili olarak ise Purmuhtar, “Siyaset sahnesindeki popülaritesi dört yıl öncesine göre arttı. Şimdi Meclis Başkanlığı yapıyor ve resmi konumunun enerjisini, ülkenin sorunlarını çözmek amacıyla çeşitli vilayetlere ziyaretler düzenlemek için kullanıyor” dedi. Purmuhtar, Celili için de benzer bir hareketlilik olduğunu belirtti.
Ancak muhafazakar eğilimli milletvekili Purmuhtar, cumhurbaşkanlığı için öne çıkan başlıca üç isim arasından ‘favorisi’ ise Reisi. Reisi, Yargı Erki Başkanlığı görevinden önce Yargı Erki Başkan Yardımcılığı ve İran cumhuriyet savcılığı görevlerinde bulundu. Reisi ayrıca 1988 yazında binlerce siyasi mahkumun infaz edilmesinde kilit rol oynayan dört İranlı yetkiliden biridir.
Ruhani 2017’deki cumhurbaşkanlığı seçim kampanyası sırasında Reisi’nin de katıldığı ve televizyon ekranlarından cumhurbaşkanlığı adayları için yayınlanan münazarada, “Halk, 38 yıl hapis cezasına ve idama mahkum etme konusunda iyi olanları istemiyor” ifadelerini kullanmıştı.