Ali Yahi
Cezayir Cumhurbaşkanı Abdulmecid Tebbun, 18 Şubat Perşembe akşamı yaptığı açıklamada oldukça önemli birtakım kararlar açıkladı. Konuşması, özellikle 22 Şubat 2019 yılında başlayan Hirak adlı halk hareketinin ikinci yıl dönümünün hemen öncesinde gelmesi sebebiyle Cezayirliler tarafından ilgiyle izlendi. Konuşmanın böyle bir zamanda gelmesi kimileri tarafından “yatıştırma” politikası olarak değerlendirilirken Cumhurbaşkanı’nın bundan önce muhalif partilerle görüşmesine yönelik açıklamaları seçim ile ilgili “taahhütler” başlığı altında değerlendirilmesine sebep oldu.
Yatıştırma ve taahhüt
Halk, Hirak hareketinin ikinci yıl dönümünün yaklaşmasıyla birlikte Almanya’da tedavi olduktan sonra ülkesine dönen Cezayir Cumhurbaşkanı’nın açıklamaları konusunda ikiye bölündü. Bazıları, kararların değişime doğru niteliksel bir sıçrama gerçekleştirmek için uygun olduğunu düşünürken kimileri de otoritenin “22 Şubat’ı sakin geçirme” arzusuyla sokakları kontrol altına almak için “ağrı kesiciden” başka bir şey olmadığını savundu.
Tebbun, meclisin feshedildiğini duyurarak erkenden parlamento ve yerel seçimlere gidileceğini bildirdi. Cezayir Cumhurbaşkanı seçimlerin “gerek ak gerekse kara paradan arındırılmış bir şekilde yapılacağını ve kapılarının gençlere açık olacağını” ifade ettiği açıklamasında “Değişim ancak kutsal Hirak hareketinin istediği gibi şeffaf ve şüphe edilemez kurumların kapısını aralayacak uygulamalarla mümkün olur” ifadesini kullandı. Ayrıca Hirak tutuklularından oluşan ve sayıları 55 ila 60 arasında değişen bir grup için cumhurbaşkanlığı affı çıkardığını bildirdi.
Tebbun buna ek olarak 48 saat içerisinde kabine revizyonu yapılacağına işaret etti. Ancak revizyon, Cezayir halkının beklentilerini ve isteklerini karşılamayan sektörleri kapsıyor. Buna ek olarak Tebbun “Sivil Toplum Gözlemevi”, “Gençlik Yüksek Konseyi” ve “Anayasa Mahkemesi” kurulması için yasal mekanizmaların en geç bir ay içinde oluşturulmaya başlanacağına dikkat çekti. “Kendisi için feda olunacak bir vatanı ucuza satın almak isteyen bazı Cezayirlileri” eleştirdi. Konuşmasının sonunda uluslararası ilişkilere de değinen Tebbun, Cezayir diplomasisinin çeşitli dosya ve krizlerle başa çıkmada istikrarlı bir şekilde hareket ettiğini vurguladı.
Veda toplantısı
Mevcut meclisin değişimi, rüşvet, yolsuzluk, zayıflık ve adam kayırma barındıran “Buteflika Parlamentosu” olarak görülmesi sebebiyle sadece Hirak hareketinin değil tüm Cezayir halkının en önemli taleplerinden biri sayılıyordu. Parlamentonun devam etmesi, Cumhurbaşkanı Tebbun’un sunduklarına rağmen halkın dinmeyen öfkesini körükleyen bir unsurdu. Zira Hirak hareketi bu isteğin yerine getirilmemesini “22 Şubat 2019 yılında değişim için sokaklara dökülen halkı görmezden gelmek” olarak nitelendiriyordu. Hareketin öncüleri, halkı sokaklarda tekrar yürüyüşler düzenlemeleri için harekete geçirirken bu gerekçeye sarılmıştı.
Bu bağlamda Parlamento Ofisi, Tebbun’un parlamentonun alt kanadını feshettiğini duyurmasının ardından olağanüstü bir toplantı düzenledi. Ofis, söz konusu toplantıda atılan bu adımı takdir ederek milletvekillerine veda ve teşekkür mesajı gönderdi. “Cumhurbaşkanı’nın attığı adımların halkın beklentilerini karşılamaya katkıda bulunduğunu” duyurdu.
Farklı değerlendirmeler
Tebbun’un açıklamasının siyasi olarak değerlendirilmesini yapan Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Profesörü Semir Muhriz şu ifadeleri kullandı:
“İki ana bölüme ayrılıyor. İlki Cumhurbaşkanı’nın sağlık durumunun netliğe kavuşması ile ilgili. Cumhurbaşkanı Cezayirlilerin hepsine sağlık durumunun kritik olduğuna ilişkin etrafta dolaşan pek çok haberin doğru olmadığı mesajını gönderiyor. İkincisi de Cumhurbaşkanı’nın beklenen kararları ile siyasi bir hareketlilik kazandırmaya ve kamuoyuna yeni bir soluk vermeye çalışması ile ilgili. Bence en önemlisi Hirak hareketinden tutuklular için cumhurbaşkanlığı affı çıkararak hareket ile otorite grupları arasındaki siyasi tansiyonu düşürmek oldu. Bu, şu an tıkanıklık ve baskıdan uzak siyasi reformlar yapmak için cesur ve önemli bir adım. Diğerleri de yerinde alınmış kararlardır. Açıklama, Hirak hareketinin ikinci yıl dönümünün gelmesiyle birlikte doğru bir zamanda yapılmış oldu.”
Buna karşılık Cezayir Ensar Partisi (kuruluş aşamasında) Başkanı siyasi aktivist Said Mursi ise onuya dair şunları söyledi:
“Cumhurbaşkanı Tebbun rejimi temsil ediyor. Kendisi yeni aşamayı belirleyecek birçok adımı atmak için zamanla yarışıyor. Alınan kararların hepsi yetersiz ve beklentilerin altında. Zira Hirak hareketini sürdürmeye kararlı olan halkın beklentilerine cevap vermiyor. Otoriteye gelince; hakkında çıkan söylentilerin aksine tutarlı, uzlaşılmış ve düzenli. Ancak halk arasındaki farkındalık çıtası yüksek ve açıklamanın geneli rejimin gidişatına yüklenmeye devam ediyor.”
Diğer taraftan Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Profesörü, Abdulvehhab Hafyan konuya dair şu değerlendirmelerde bulundu:
“Tebbun’un açıklaması iki ana noktaya odaklanan siyasi işaretler taşıyordu. İlki, Hirak hareketinin baskısına karşılık verme ve aralarında yeni bir sayfa açma girişimi. İkincisi de devletin yeni mekanizmalara ve ahlak kurallarına göre kurumsal yapılanmasına odaklanılması. Cumhurbaşkanı ayrıca zaman zaman güvenlik durumunun yanı sıra Sahra ve Filistin davalarındaki değişmez tutumu hakkında da güven tazeleyici mesajlar göndermeye çalıştı.”
Muhalif partiler ile görüşme
Cumhurbaşkanı Tebbun Almanya’da tedavi gördükten sonra ülkesine geri dönmesinden bu yana yeni tip koronavirüse (Kovid-19) yakalandığı için yokluğunda oluşan gecikmeyi telafi edip işleri hızlandırmak için var gücüyle çalışıyor. Faaliyetlerinden en önemlisi, muhalefetle bağlantılı bir dizi parti liderini ve başkanını kabul etmesi oldu. Görüşmelerden sonra muhalefet yaptığı açıklamada Cumhurbaşkanı’nın kabul etmeyi planladığı önemli dosyalar ve yönergeler hakkında siyasi sınıfla istişare yapmaya çalıştığını bildirdi.
Söz konusu görüşmeler, Ulusal Kurtuluş Cephesi (FLN), Ulusal Demokratik Birlik (RND), Cezayir Emel Hareketi ve Cezayir Halk Hareketi Partisi gibi ülkenin bağımsızlığından bu yana siyasi sahneyi oluşturmalarıyla bilinen sadakat partilerinin davet edilmemesinin sebepleri hakkında birtakım soruları gündeme getirdi. Aynı zamanda Tebbun’un parti kurmayı reddetmesi ışığında kendisine eşlik edecek bir cumhurbaşkanlığı koalisyonu kurma planına ilişkin şüpheler uyandırdı.
Tıkanıklık ve baskının azaltılması
Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Profesörü Abdulvehhab Hafyan tıkanıklık ve baskının azaltılması konusunda şu değerlendirmelerde bulundu:
“Tebbun’un muhalefet kategorisinde bulunan partilerle yaptığı istişareler, sadakat olarak adlandırılan geleneksel yapılara yeni Cezayir sahnesinde aktif rollerinin olmama ihtimaline dair net bir mesaj niteliğinde. Bu güçler, rejim tarafından Hirak hareketine ve muhalif güçlere güvenlerini kazanmak için avans olarak verilen kurbanlar olacaklar.”
Hafyan ayrıca en azından ufukta görüldüğü kadarıyla siyasi sahnenin belirsizliği ve şu an bu varsayıma girilmemesini gerektiren partizan çıkarlar ışığında rejimin yeni koalisyonlar kurmasının imkansız olduğunu söyledi.
Siyasi aktivist Said Mursi de konuya dair şunları söyledi:
“Sadakat partileri iktidarın sermayesidir. Onları kabul etmemek yalnızca halkın öfkesini yatıştırma kapsamına giriyor. Bu tabii ki halkı yanıltmaktan başka bir şey değil. Bu görüşmelerle bazı partiler kazanıldı. Böylece bu, aslında sadakat partileri için tamamlayıcı oldu. İhtiyaç duyulduğunda ittifaklar, hatta kutuplar oluşturmak kaçınılmazdır. Bu her zaman iktidarın yaptığı bir şeydir.”
