Türkiye, Rusya ve Katar dışişleri bakanlarından Suriye'nin toprak bütünlüğüne bağlılık vurgusu

Çavuşoğlu, Lavrov ve Muhammad bin Abdurrahman Al Sani dün Doha'da basın toplantısı düzenlediler. (EPA)
Çavuşoğlu, Lavrov ve Muhammad bin Abdurrahman Al Sani dün Doha'da basın toplantısı düzenlediler. (EPA)
TT

Türkiye, Rusya ve Katar dışişleri bakanlarından Suriye'nin toprak bütünlüğüne bağlılık vurgusu

Çavuşoğlu, Lavrov ve Muhammad bin Abdurrahman Al Sani dün Doha'da basın toplantısı düzenlediler. (EPA)
Çavuşoğlu, Lavrov ve Muhammad bin Abdurrahman Al Sani dün Doha'da basın toplantısı düzenlediler. (EPA)

Türkiye, Rusya ve Katar dışişleri bakanları dün Doha'da gerçekleştirdikleri toplantıda, ülkelerinin Suriye topraklarının birliğine bağlılığını ve Suriye krizine siyasi bir çözüm bulunması gerektiğini vurguladılar.
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Rusya, Türkiye ve Katar'ın Suriye'de komşu ülkelerin güvenliğini tehdit eden ayrılıkçı girişimlere karşı mücadele konusunda anlaştıklarını söyledi. Başta Suriye krizi olmak üzere bölgesel meseleleri görüşmek üzere Türk mevkidaşı Mevlüt Çavuşoğlu ve Katarlı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile Üçlü Dışişleri Bakanları Toplantısı'nın ardından düzenlenen ortak basın toplantısında konuşan Lavrov, “Özel temsilcilerimizin doğrudan iş birliğinde ortak hedeflere ulaşmak için ek çabalarımıza katılacağı konusunda anlaştık. Periyodik olarak bakanlık düzeyinde başka toplantılar da yapacağız” dedi.
Rusya’nın Suriyeli sığınmacıların ülkesine güvenli dönüşlerini sağlamak için uluslararası çabalara desteğine dikkat çeken Lavrov açıklamasını şöyle sürdürdü:
 "Bu, Suriye meselesine ilişkin Rusya, Türkiye ve Katar dışişleri bakanları düzeyindeki ilk toplantı. Bir sonraki toplantı Türkiye’de, ardından da Rusya'da yapılacak.”
Rusya Dışişleri Bakanı ayrıca üçlü görüşmelerin bölgesel düzeyde bölgenin sorunlarının çözülmesine yardımcı olacak yeni bir platform olduğunu belirtti.
Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu da Suriye krizinin çözümüne yönelik uluslararası meşruiyete uygun bir siyasi çözüm hedefleyen tüm girişimlere ülkesinin verdiği desteği yineleyerek Suriye rejimine mevcut durumdaki çıkmazı durdurması için baskı yapılması gerektiğini belirtti.
Çavuşoğlu, Türkiye’nin Suriye'nin toprak bütünlüğünü savunmaya, sivilleri korumaya ve terör örgütleriyle savaşmaya devam edeceğini vurguladığı açıklamasında üçlü görüşmede Suriye'deki durumun ve terör örgütleriyle mücadele başlıklarının ele alındığını kaydetti. Çavuşoğlu, son iki ayda 25'den fazla masum Suriyelinin terör saldırılarında yaşamını yitirdiğine dikkat çekti.
Bakan Çavuşoğlu, Suriye'deki çatışmanın ancak siyasi bir çözüm bularak sona erdirilebileceğini, bu nedenle Şam rejimine mevcut durumdaki çıkmazın kırılması için baskı yapılması gerektiğini vurgulayarak insani krizi hafifletmek için Katar ile iş birliğinin devam ettiğini söyledi. Özellikle Kovid-19 salgınıyla mücadele için Suriye'ye yönelik insani yardımı iki katına çıkarma çabalarına olan ihtiyacın altını çizdi.
Katar Dışişleri Bakanı Muhammed Abdurrahman Al Sani de Suriye krizine sadece siyasi çözüm olabileceğini ve Birleşmiş Milletler (BM) öncülüğündeki süreci desteklemek gerektiğini ifade etti.
Suriye topraklarının bütünlüğünün korunması ve krizin askeri yöntemlere başvurulmadan çözülmesi gerektiğini vurgulayan Al Sani, ülkesinin Suriyeli mültecilerin evlerine güvenli ve gönüllü olarak dönmesi ve Suriye Anayasa Çalışma Komitesi tarafından yapılan müzakereleri desteklediğini belirtti. Suriye rejiminin Doha'daki büyükelçiliğinin yeniden açılmasıyla ilgili bir soruya cevaben Suriye’nin Arap Birliği üyeliği konusuna da değinen Katarlı Bakan, "Suriye’nin Arap birliği üyeliğinin askıya alınma sebepleri halen geçerliliğini koruyor" dedi.
Katarlı Bakan, üçlü görüşmede Suriye dosyasındaki gelişmelerin yanı sıra insani yardımın Suriye’ye ulaştırılması girişimini de görüştüklerini kaydetti.
Katar, Rusya ve Türkiye Dışişleri Bakanları arasında yapılan görüşmede, İran nükleer dosyasının yanı sıra Suriye krizi, Afganistan'daki barış görüşmeleri, Körfez ve Libya'daki durum ele alındı.
Görüşmeden önce üç ülkenin bakanları arasında ayrı ayrı ikili görüşmeler yapıldı. Çavuşoğlu Lavrov ile ayrı görüşürken, ayrıca Suriye'deki gelişmeleri görüşmek üzere eski Suriye Başbakanı Riyad Hicab ile de bir araya geldi.
Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamad Al Sani, Türkiye ve Rusya dışişleri bakanlarıyla iki ayrı toplantı düzenleyerek bölgesel ve uluslararası gelişmelerle ilgili görüştü.

Operasyonlar sürüyor
Türk kuvvetleri, Halep'in kuzey kırsalındaki Meng Askeri Havaalanı çevresine, Tel Rıfat, Maranaz ve Şeyh İsa bölgelerine operasyonlar düzenledi.
Operasyon, Halep'in kuzey kırsalında Suriye Demokratik Güçleri (SDG) tarafından kontrol edilen bölgelerdeki Tel Rıfat çevresi ve Şeyh İsa, Beyluniyye ve el-Algamiyye köylerini hedef alınmasından sonra geldi.

Çiftçiler suyun azalmasından endişeli
Rakka’daki Çiftçiler Birliği Başkanı Muhammed es-Salim, Fırat Nehri'nde su kaybı yaşanmaya devam edilmesi halinde bölgenin "gerçek bir insani felaketle" karşı karşıya kalacağını belirtti. Salim özellikle mevsim yağmurlarının yağmaması nedeniyle kuraklık yılı olarak kabul edilen bu yıl bölgede tarımın büyük ölçüde etkilendiğini vurguladı.
Salim, önümüzdeki dönemde, çiftçilerin topraklarını özellikle pamuk gibi büyük miktarda ve sürekli sulama ihtiyacı duyan stratejik yaz mahsullerini yetiştirememeleri nedeniyle, nüfusun yüzde 85'inden fazlasının tarıma bağımlı olduğu bölgede ekonomik durumun kötüleşeceği konusunda uyarıda bulundu.
Fırat Nehri'nin su seviyesindeki düşüş, büyük ölçüde etkilenen tarım ve hayvancılığın yanı sıra, yaşamın diğer alanlarını da etkiledi. Bölgede şu an Suriye geneline elektrik sağlan Fırat Barajı'ndaki hidroelektrik jeneratör setlerinin durması sonucu elektrik krizi yaşanıyor. Tabka bölgesindeki Elektrik Müdürlüğü, elektrik üretimini durdurmak ve elektriği günde yaklaşık 12 saat kesmek zorunda kaldı.

 


Üçlü zirve ve ikili görüşmeler

Büyük zirvelerde yaşananlar hakkında kamuoyuna açıklananlar ile gerçekte yaşananlar arasında büyük fark var. (AFP)
Büyük zirvelerde yaşananlar hakkında kamuoyuna açıklananlar ile gerçekte yaşananlar arasında büyük fark var. (AFP)
TT

Üçlü zirve ve ikili görüşmeler

Büyük zirvelerde yaşananlar hakkında kamuoyuna açıklananlar ile gerçekte yaşananlar arasında büyük fark var. (AFP)
Büyük zirvelerde yaşananlar hakkında kamuoyuna açıklananlar ile gerçekte yaşananlar arasında büyük fark var. (AFP)

Refik Huri

ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasındaki zirvenin simgeselliği, yapılan konuşmaların ve içeride yaşananların önüne geçiyor. Son derece sıra dışı bir durum; zira dünya liderleri arasındaki temaslar genellikle ikili olur. ABD-Sovyetler Birliği ve ardından Rusya zirveleri, ABD-Çin zirveleri, Çin-Sovyetler Birliği ve ardından Rusya zirveleri... Üçlü zirveler ise İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra sona ermişti. O dönemde Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin, ABD Başkanı Franklin Roosevelt ve İngiltere Başbakanı Winston Churchill arasında Yalta Zirvesi, ardından Stalin, Churchill ve Roosevelt’in vefatı üzerine başkan yardımcılığından yerine geçen Başkan Harry Truman arasında Potsdam Zirvesi yapılmıştı; o masada Özgür Fransa lideri General Charles de Gaulle için bir sandalye yoktu ve Çin de büyükler arasında yer almıyordu.

Çin’deki Shenzhen zirvesinde kesin olan iki husus var: Bunlardan ilki, Sovyetler Birliği’nin çöküşünün ardından yaşanan onlarca yıllık ABD-Rusya ikiliği ve ABD tek kutupluluğunun ardından, Putin’in Moskova’nın dünya zirvesindeki konumunu geri kazandığının kabul edilmesi ve onun emelleri ile Şi’nin kutuplar arası çok kutupluluk arzularının somutlaşması. İkincisi ise Çin liderinin, ABD-Sovyetler Birliği dönemine damga vuran nükleer silahlanmayı sınırlandırma anlaşmalarına girmeyi reddetmekte ısrar etmesi. Bunun sebebi hem Washington’ın hem de Moskova’nın yaklaşık iki bin nükleer başlığa sahip olmasına karşılık, Pekin’in yalnızca 600 nükleer başlığının bulunması ve dengeyi sağlamak için ikisine yetişmek istemesi.

İran meselesine ilişkin tartışmalarda ise çıkarlar farklılaşıyor. Zira iki ülke Tahran ile ‘stratejik ortaklık’ içinde, biriyse savaş halinde. Ortak payda ise İran’ın nükleer silah elde etmesine karşı çıkmak. Çin ve Rusya’nın, ABD ve Küresel Kuzey’in aksine kendilerinin de ondan olduğu varsayımıyla Küresel Güney ülkeleriyle oynadığı oyuna gelince; dünya zirvesinde çok kutupluluğun pekişmesi, Küresel Güney’e ABD’nin görmezden gelme kibrini ve Çin ile Rusya’nın aldatıcı alçakgönüllülüğünü açığa çıkarıyor.

General de Gaulle, “Fransa süper güç değil, bu yüzden süper güç politikası izlemeli” derdi. Rusya’nın hem Washington hem de Pekin’in ekonomik ve askeri güç düzeyine ulaşma şansı bulunmayan Putin’in denediği de tam olarak bu. Mao Zedong’un ardından Deng Şiaoping ve müttefiklerinin Şi’ye uzanan süreçte yaptığı ise ‘Gücünü gizle ve zamanını bekle’ politikasıyla geçen yılların ardından, ABD’ye denk bir aktör olarak büyükler kulübüne girmek için Çin’in ekonomik, askeri ve teknolojik gücünü büyütmek oldu. O zaman geldi; Çin ekonomisi ABD ekonomisinin ardından dünyada ikinci sırada ve ona yetişmesi yakın. Rusya’nın milli geliri ise tek başına New York şehrinin gelirinden bile çok daha düşük.

Büyüklerin zirvelerinde yaşananlara dair alenen söylenenlerle gerçekte olanlar birbirinden çok farklı. ABD Başkanı Richard Nixon ile Başkan Mao arasındaki ilk görüşmede Çin liderinin derdi, Sovyetlere karşı bir Çin-ABD ittifakı kurmaktı. Hem de ne zaman? Moskova’daki arşivlere göre Stalin’in Mao’ya bir mektup gönderip, ‘üçüncü bir dünya savaşına yol açsa dahi ABD ile savaşmak üzere Kore’ye beş askeri tümen göndermesini’ istemesinden yirmi yıl sonra… Çünkü Stalin’e göre devler arasındaki savaş kaçınılmazsa, ABD ve Japonya arasındaki ittifakın daha da güçleneceği yıllar sonra değil, şimdi yaşanması daha iyidir.

Nixon ile Sovyet lideri Leonid Brejnev arasındaki bir zirvede ise Nixon, ‘Dünya ve Richard Nixon’ kitabının yazarı olan tarihçi dostu C. L. Sulzberger’e Brejnev’in kendisine “Camp David’de ve Kaliforniya’daki yazlık evimde dünyayı paylaşmak üzere Sovyet-ABD ortak egemenliği fikrini ve Ortadoğu krizini çözecek bir anlaşma önerdiğini” söylemişti. Brejnev ayrıca şu sözleri sarf etmekten de çekinmemişti: “Çinliler kan dökmeyi sever; gelecekte süper güç haline gelecekleri için biz Avrupalılar birleşip onları kontrol altına almalıyız.”

Churchill ise anılarında 1944 yılında Stalin ile yaptığı bir görüşmenin ayrıntılarını şöyle anlatır: “Ona, ‘Gelin Balkanlar’daki meselelerimizi halledelim. Romanya’da nüfuzun yüzde 90’ını siz, yüzde 10’unu biz alsak; Yunanistan’da yüzde 90’ını biz, yüzde 10’unu siz alsanız; Yugoslavya’da da yüzde 50 bize, yüzde 50 size düşse nasıl olur?’ dedim. Ardından bunları bir kâğıda yazıp ona uzattım. Bir an sessiz kaldı, sonra mavi kalemini alıp kâğıdın üzerine büyük bir işaret koydu ve bana geri verdi. Böylece her şeyi dakikalar içinde halletmiş olduk.” İşin ilginç yanı, Churchill’in kâğıdı yakmayı teklif etmesi üzerine Stalin’in “Bırak kalsın” demesiydi.

Ne var ki günümüzde meseleleri bir zirve buluşmasıyla çözüme kavuşturmak oldukça zor. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre İkinci Dünya Savaşı sonrasında coğrafya akışkandı; Churchill Avrupa’yı Stalin ile paylaşabiliyor ve Stalin ABD’nin payını sorduğunda ona “Ona da doğayı bırakırız” diyebiliyordu. Soğuk Savaş sonrasının dünyası ise Soğuk Savaş dönemindekinden çok daha karmaşık. Büyükler arasındaki ilişkilerin özeti üçlü anlaşmalar değil; çatışma, rekabet ve iş birliğidir. Bütün anlaşmalar ikili kalmaya mahkûm: Rusya ile Çin, ABD ile Çin ve ABD ile Rusya arasında. Üstelik dünya artık bir seyirci değil; zira her kıtada önemli bölgesel güçler ortaya çıktı.


Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiği azalıyor... Pezeşkiyan: Ekonomik savaş füzelerden daha zor

Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiği azalıyor... Pezeşkiyan: Ekonomik savaş füzelerden daha zor
TT

Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiği azalıyor... Pezeşkiyan: Ekonomik savaş füzelerden daha zor

Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiği azalıyor... Pezeşkiyan: Ekonomik savaş füzelerden daha zor

Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiğinin azalması ve petrol tankerlerinin hedef alınmasıyla gerilim artıyor. İran ise savaşın giderek ağırlaşan ekonomik sonuçlarına ilişkin uyarılarda bulunuyor.

İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları Kurumu'na (UKMTO) göre, Umman'ın Hasab kenti açıklarında, boğazdan çıkış yapan iki petrol tankerine “kaynağı belirsiz cisimler” isabet etti.

Öte yandan, İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları Kurumu'nun verilerini aktaran Financial Times gazetesinin haberine göre, 18 Kasım'da sona eren haftada Hürmüz Boğazı'na giren ve çıkan gemi sayısı 263 olarak kaydedildi. Bu rakam, bir önceki haftaya göre yüzde 15, önceki iki haftalık döneme kıyasla ise yüzde 20 düşüş anlamına geliyor.

Boğazdan geçen petrol tankerlerinin sayısı da bir önceki hafta geçen 52 gemiden 37'ye geriledi. Şarku’l Avsat'ın Kpler platformunun ön verilerinden aktardığına göre, kasım ayının ikinci haftasında boğazdan geçen petrol miktarı, ilk haftadaki seviyenin yaklaşık yarısına düştü.

Gelişmelere ilişkin açıklama yapan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesinin ekonomik cephede “sessiz bir savaş” yürüttüğünü belirterek, bunun füze savaşından çok daha zor olduğunu belirtti.

Savaş nedeniyle enerji sektöründe meydana gelen hasarın, kış mevsimi yaklaşırken enerji açığını daha da büyüttüğü uyarısında bulunan Pezeşkiyan, mevcut kriz karşısında üreticilere gereksiz enerji tüketimini azaltma çağrısı yaptı.

Diplomasi arayışı sürüyor

Siyasi cephede ise İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Tahran'ın ABD ile savaşı sona erdirmek için hâlâ diplomasiye bel bağladığını vurguladı.

Arakçi, İran'ın arabulucularla güven artırıcı önlemleri görüştüğünü ve müzakerelerde Washington'un ciddi ve samimi olduğuna dair güvence istediğini ifade etti.


Arakçi: Çin ve Rusya, İran'ın nükleer doktrininde değişikliğe gidilmesine karşı çıkıyor

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (EPA)
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (EPA)
TT

Arakçi: Çin ve Rusya, İran'ın nükleer doktrininde değişikliğe gidilmesine karşı çıkıyor

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (EPA)
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (EPA)

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, devlet medyasında yer alan ifadelerinde, Çin ve Rusya’nın Tahran’ın nükleer doktrininde herhangi bir değişikliğe karşı çıktığını belirtti. Şarku’l Avsat'ın AFP’den aktardığı habere göre bu tutum, İran içinde söz konusu doktrinde değişiklik yapılmasına yönelik çağrıların dile getirildiği bir dönemde ortaya çıktı.

Arakçi, bugün devlet destekli bir gazetede yayımlanan röportajında, konunun “geniş kapsamlı ve ciddi” olduğunu, hem “destekçileri hem de karşıtları” bulunduğunu söyledi.

Çin ve Rusya'nın İran'ın nükleer doktrininde yapılacak herhangi bir değişikliğe karşı çıktığını belirten Arakçi, iki ülkenin de Tahran ile stratejik iş birliği anlaşmalarına sahip olduğunu hatırlattı.

Arakçi, “Önemli olan, doktrinimizin şu ana kadar değişmemiş olması ve resmî tutumumuzun hâlâ eskisi gibi sürmesidir” dedi.

İran'ın nükleer doktrininin değiştirilmesi konusu, özellikle muhafazakâr çevreler başta olmak üzere ülkenin siyasi gündeminde yeniden tartışılmaya başlandı. Bu tartışmalar, İsrail ve ABD'nin Tahran'a karşı başlattığı ve İran'ın nükleer tesislerinin yoğun saldırılara hedef olduğu savaşın ardından yeniden alevlendi.

Değişikliği destekleyen bazı kesimler, böyle bir adımın Tahran'ın caydırıcı bir araç olarak nükleer silah geliştirmesinin önünü açabileceğini savunuyor.

İran, İsrail'in 12 gün süren ve ABD'nin de katıldığı bombardıman harekâtının ardından Temmuz 2025'ten bu yana Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) müfettişlerinin nükleer tesislerini ziyaret etmesine izin vermiyor. Söz konusu saldırılarda nükleer tesisler de hedef alındı.

Tahran, kararını güvenlik kaygılarıyla gerekçelendirirken, ajansı nükleer tesislerine yönelik saldırıları kınamamakla eleştiriyor.

Birleşmiş Milletler'e bağlı ajans ise geçen hafta İran'a, müfettişlerin başlıca nükleer tesislere yeniden erişimini sağlamak amacıyla “kademeli adımlar” atması çağrısında bulundu. Ajans, müfettişlerin bu tesislere erişiminin “son derece önemli” olduğunu vurguladı.

Tahran, nükleer programının barışçıl ve sivil amaçlı olduğunu uzun süredir savunuyor. İran bu tutumunu, eski Dini Lider Ali Hamaney'in nükleer silahlar da dâhil olmak üzere kitle imha silahlarının kullanımını yasaklayan fetvasına dayandırıyor.

Arakçi, “Bazıları ülkenin nükleer doktrininin mevcut şekliyle korunması gerektiğini düşünüyor. Diğerleri ise değiştirilmesine ihtiyaç olduğunu savunuyor. Her iki tarafın da kendi argümanları ve gerekçeleri var” ifadelerini kullandı.

Ali Hamaney, savaşın başladığı 28 Şubat'ta, Tahran'ın merkezindeki yerleşkesini hedef alan ABD-İsrail hava saldırısında hayatını kaybetti.

Mart ayında göreve getirilen ve atanmasından beri kamuoyu önüne çıkmayan mevcut Dini Lider Mücteba Hamaney ise babasının yayımladığı fetvadan geri adım niteliği taşıyacak herhangi bir karar açıklamadı.