KİK ve Arap Parlamentosu’ndan AP’nin Bahreyn kararına tepki

Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) Genel Sekreteri Nayef el-Hacraf. (Şarku’l Avsat)
Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) Genel Sekreteri Nayef el-Hacraf. (Şarku’l Avsat)
TT

KİK ve Arap Parlamentosu’ndan AP’nin Bahreyn kararına tepki

Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) Genel Sekreteri Nayef el-Hacraf. (Şarku’l Avsat)
Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) Genel Sekreteri Nayef el-Hacraf. (Şarku’l Avsat)

Avrupa Parlamentosu'nun (AP) Bahreyn’deki insan haklarına ilişkin verdiği karar, Körfez ve Arap dünyası tarafından tepkiyle karşılandı. İnsan hakları konularının siyasallaştırılmaması çağrısı yapıldı.
Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) dün, karara karşı olduğunu ve kınadığını bildirdi. KİK’ten yapılan açıklamada bilgi edinmede güvenilirliğe bağlı kalınması, yanlışlıklardan ve güvenilmez kaynaklardan kaçınılması ve insan hakları sorunlarının siyasallaştırılmaması talep edildi.
Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) Genel Sekreteri Nayef el-Hacraf, Avrupa Parlamentosu'nun dün Bahreyn'deki insan haklarına ilişkin verdiği kararı kınadığını ve kabul etmediğini söyledi. Hacraf söz konusu kararın Bahreyn'i insan hakları konusunda itibarsızlaştırmaya çalışan kaynaklara dayandığını, hakikatle ilgisi olmayan yanlış iddialar ve yanılgılar içerdiğini kaydetti.
Hacraf, KİK'in 2014 yılında yayınlanan insan hakları evrensel bildirgesi maddelerine uygun olarak KİK ülkelerinin insan haklarını destekleme ve geliştirme konusundaki inancını ve isteğini vurguladı. Hacraf, Avrupa Parlamentosu'nun anayasa, ulusal mevzuat ve uluslararası anlaşmalarla güvence altına alınan insan haklarını geliştirmek ve korumak için Bahreyn'in gösterdiği tüm çabaları ve her düzeyde elde ettiği başarıları görmezden gelen kararı karşısında şaşkınlık yaşadığını kaydetti.
Bahreyn’in ülkedeki insan haklarını koruma, saygı gösterme ve buradaki temel özgürlüklerin korunmasını sağlama konusunda kaydettiği başarılara övgüde bulunan Hacraf sözlerini şöyle sürdürdü:
“KİK, uluslararası standartların ve sözleşmelerin maddelerine uygun olarak insan haklarını destekleme çabalarını sürdürme konusunda kararlı. Bahreyn'in bu alandaki çabalarını takdir ediyoruz. Ayrıca Avrupa Parlamentosu'nun kararını reddediyoruz. Avrupa Parlamentosu’na bilgi edinmede güvenilirliğe bağlılık ve yanlışlıklardan ve güvenilmez kaynaklardan kaçınma çağrısında bulunuyoruz.”
Avrupa Parlamentosu’nun Bahreyn’deki yetkili makamlarla iletişim kurmadan ve iddiaları doğrulamak için önceden herhangi bir girişimde bulunmadan böyle bir kararı vermesi karşısında şaşkınlık yaşadığını dile getiren Hacraf, tüm norm ve ilkelerin ihlali olarak değerlendirilen bu kararın inandırıcılığı yitireceğini belirtti. İnsan hakları konularının siyasallaşmaması gerektiğini vurguladı.
Arap Parlamentosu da Avrupa Parlamentosu'nun kararına karşı olduğunu duyurdu.
Kararı şiddetle kınadığını ifade eden Arap Parlamentosu Başkanı Adil el-Usumi şunları söyledi:
“Karar kabul edilemez bir ihlali ve Bahreyn’in içişlerine açık bir müdahaleyi temsil ediyor. Bu, parlamentonun çalışmasının ilke ve kurallarıyla ve tüm uluslararası yasa ve normlarla çelişir.”
Arap Parlamentosu Başkanı dün yaptığı açıklamada, Avrupa Parlamentosu'na diğer Avrupa dışı ülke ve toplumlardaki insan hakları durumunu değerlendirme hakkı veren gerekçeleri ve Bahreyn ve Arap ülkelerinin güvenlik ve istikrarına düşman ve nefret dolu (şüpheli ve eğilimli) kaynaklara güvenmesi hususunda soru işaretleri olduğunu söyledi. Söz konusu kaynakların Arap ülkelerinin imajını bozmayı, fitne ve kaosu yaymayı hedeflediğini belirten Usumi, Avrupa Parlamentosu’nun asılsız suçlamaları ve gerçek dışı iddiaları doğrulamadan bu kaynakların arkasında körü körüne sürüklenmekten sorumlu olduğunu dile getirdi.
Usumi açıklamasını şöyle sürdürdü:
“Bu tür kararların hukuki veya siyasi bir değeri yoktur. Bu karar, Bahreyn'in insan haklarını koruma, geliştirme ve temel özgürlükleri sağlama alanında yaptığı ilerlemesine hakarettir. Bahreyn’in kaydettiği bu ilerleme, birçok bölgesel ve uluslararası kurum tarafından övgü ve takdir konusu olmuştur. Avrupa Parlamentosu, belirli konularla ilgili bazı sorularının olması durumunda Arap-Avrupa ortaklığının temellerine ve ilkelerine saygı göstermesi bağlamında ilk olarak ilgili yürütme ve yasama kurumlarıyla doğrudan iletişim kurmalıdır. Arap ülkelerinin Kıta toplumlarının mahremiyetine saygı duydukları ve içişlerine karışmadıkları bir zamanda Avrupa Parlamentosu da Avrupa Birliği ile Arap ülkeleri arasındaki ortak çıkarların ve stratejik ilişkilerin getirdiği sorumluluk ve diplomasiye bağlı olmalıdır. Avrupa Parlamentosu, pozisyonlarını derhal gözden geçirmeli ve insan hakları sorunlarını siyasallaştırmaya son vermelidir.”



Harameyn Hızlı Tren Hattı, Hacıların gelmeye başlamasından bu yana 800 bin yolcu taşıdı

Harameyn Yüksek Hızlı Tren Hattı ile düne kadar 3 bin 649 seferde 800 binden fazla yolcu taşındı (SPA)
Harameyn Yüksek Hızlı Tren Hattı ile düne kadar 3 bin 649 seferde 800 binden fazla yolcu taşındı (SPA)
TT

Harameyn Hızlı Tren Hattı, Hacıların gelmeye başlamasından bu yana 800 bin yolcu taşıdı

Harameyn Yüksek Hızlı Tren Hattı ile düne kadar 3 bin 649 seferde 800 binden fazla yolcu taşındı (SPA)
Harameyn Yüksek Hızlı Tren Hattı ile düne kadar 3 bin 649 seferde 800 binden fazla yolcu taşındı (SPA)

Harameyn Yüksek Hızlı Treni’nin bu yılki Hac dönemi operasyon planının başlamasından bu yana 800 binden fazla yolcu taşıdığı bildirildi. Dün akşama kadar gerçekleştirilen 3 bin 649 seferle sağlanan bu başarı, konukların ulaşımını kolaylaştırmayı, Mekke, Medine ve Cidde arasındaki hareketliliğin verimliliğini artırmayı hedefleyen çalışmalar kapsamında kaydedildi.

Suudi Arabistan Demiryolları Sözcüsü Halid el-Ferhan, trenin Mekke ile Medine arasındaki en hızlı ulaşım aracı olduğunu vurgulayarak, 453 kilometrelik mesafenin yaklaşık 2 saat 15 dakikada katedildiğini belirtti.

El-Ferhan ayrıca, trenin Cidde'deki Kral Abdülaziz Uluslararası Havalimanı ile Mekke istasyonu arasında da en hızlı ulaşım seçeneği olduğunu ifade etti. Bu hattaki yolculuk süresinin yaklaşık 50 dakika sürdüğünü kaydeden sözcü, böylece havalimanı üzerinden gelen hacı ve umrecilerin geçişlerinde büyük bir akıcılık sağlandığını ifade etti.

Harameyn Yüksek Hızlı Tren Hattı, 5 istasyon boyunca 453 kilometre uzunluğundadır (SPA).Harameyn Yüksek Hızlı Tren Hattı, 5 istasyon boyunca 453 kilometre uzunluğundadır (SPA).

Saatte 300 kilometre hız

Hattın teknik özelliklerine ve genel plana dair öne çıkan detaylar ise şöyle:

Dünyanın En Hızlılarından: Saatte 300 kilometre işletme hızına ulaşan Harameyn Treni, dünyanın en hızlı tren hatları arasında yer alıyor.

5 Ana İstasyon: Toplam 453 kilometre uzunluğundaki hat; Mekke, Medine, Cidde (Süleymaniye), Kral Abdullah Ekonomi Şehri ve Kral Abdülaziz Uluslararası Havalimanı olmak üzere 5 istasyondan oluşuyor.

Devasa Kapasite: Suudi Arabistan Demiryolları daha önce yaptığı açıklamada, Hac sezonu planı kapsamında 5 bin 300'den fazla sefer düzenleneceğini ve 2,2 milyondan fazla koltuk kapasitesi sunulacağını duyurdu.

Bu adımlar, Suudi Arabistan'ın Hac görevini yerine getiren inananlara hizmet etme ve sezon boyunca ulaşımlarını kolaylaştırma çabalarını desteklemeyi amaçlıyor.


Suudi Arabistan: Haccın amacından sapmasına izin vermeyeceğiz

Korgeneral Muhammed el-Bassami, Hac güvenlik sisteminin görevlerini yerine getirmeye hazır olduğunu doğruladı (Fotoğraf: Beşir Salih)
Korgeneral Muhammed el-Bassami, Hac güvenlik sisteminin görevlerini yerine getirmeye hazır olduğunu doğruladı (Fotoğraf: Beşir Salih)
TT

Suudi Arabistan: Haccın amacından sapmasına izin vermeyeceğiz

Korgeneral Muhammed el-Bassami, Hac güvenlik sisteminin görevlerini yerine getirmeye hazır olduğunu doğruladı (Fotoğraf: Beşir Salih)
Korgeneral Muhammed el-Bassami, Hac güvenlik sisteminin görevlerini yerine getirmeye hazır olduğunu doğruladı (Fotoğraf: Beşir Salih)

Suudi Arabistan, hac sezonunun dini amaçlarının dışına çıkarılmasına yol açabilecek hiçbir uygulamaya izin verilmeyeceğini belirtti. Yetkililer, cuma ikindi saatlerine kadar yurt dışından gelen hacı sayısının bir buçuk milyonu aştığını açıkladı.

Mekke bölgesindeki Birleşik Güvenlik Operasyonları Merkezi’nde (911) düzenlenen Hac Güvenlik Güçleri Komutanlığı düzenlediği toplantının ardından basına açıklamalarda bulundu. Toplantıda bu yılki hac sezonuna ilişkin güvenlik, trafik ve organizasyon planları ile ilgili talimat ve rehberler ele alındı.

Suudi Arabistan Kamu Güvenliği Müdürü Muhammed el-Bassami, hac güvenlik sisteminin görevlerini yerine getirmeye tam anlamıyla hazır olduğunu söyledi.

Bassami, “Hedefimiz, hacının güvenli şekilde varış noktasına ulaşması, ibadetlerini yerine getirmesi ve ülkesine sağ salim dönmesidir” dedi.

dfbhyju
Cuma günü Mekke'de düzenlenen Hac güvenlik güçleri liderlerinin basın toplantısından bir kare (Fotoğraf: Beşir Salih)

Kalabalık yönetim planlarının; insan akışını düzenleme, yoğunluğu dağıtma ve güzergâhlar arasındaki kesişmeleri mümkün olduğunca azaltmaya odaklandığını belirten Bassami, teknolojinin sahadaki güvenlik personeliyle birlikte önemli bir rol oynadığını ifade etti.

Suudi yetkili ayrıca risk analizlerine göre farklı senaryolara hazırlık yapıldığını, tüm güvenlik kurumlarının hazırlık seviyesini test etmek amacıyla çok sayıda tatbikat ve saha uygulaması gerçekleştirildiğini söyledi.

Devlet Güvenlik Başkanlığı’na bağlı Özel Acil Durum Kuvvetleri Komutanı Muhammed el-Umari ise güvenlik planlarını “bütünleşik, önleyici ve esnek” olarak tanımladı. Umari, hacıların güvenliğini sağlamak amacıyla merkezi bölgede ve kutsal alanlarda güvenlik güçlerinin konuşlandırıldığını belirtti.

Sivil Savunma Müdürü Hamud el-Farac da hac sezonu için hazırlıkların ve koordinasyonun tamamlandığını söyledi. Farac, “Hacılara hizmet veren tüm kurumlara öz savunma konusunda eğitim verdik” dedi. Ayrıca gönüllü kadın ve erkeklerin, tüm görevlerde sivil savunma ekipleriyle birlikte çalıştığını ifade etti.

thy
Korgeneral Muhammed Al-Omari, Mekke'deki Hac güvenlik güçleri liderlerinin basın toplantısında konuşurken (Fotoğraf: Başir Salih)

Öte yandan Hac Pasaport Kuvvetleri Komutanı Salih el-Murabba, “Mekke Yolu Girişimi”nin yurt dışından gelen hacıların yüzde 30’unu kapsadığını söyledi.

Murabba, cuma ikindi saatlerine kadar Suudi Arabistan dışından gelen hacı sayısının 1 milyon 518 bin 153’e ulaştığını açıkladı.


Suudi Arabistan, hacıların hizmetine sunmak üzere yapay zekâ teknolojilerinin kullanımını genişletiyor

(foto altı) Akıllı Mekke Operasyon Merkezi, Hac sezonu boyunca Suudi Arabistan Veri ve Yapay Zekâ Kurumu’nun (SDAIA) faaliyetlerini destekleyen operasyonel ve teknik temellerden biri (SPA)
(foto altı) Akıllı Mekke Operasyon Merkezi, Hac sezonu boyunca Suudi Arabistan Veri ve Yapay Zekâ Kurumu’nun (SDAIA) faaliyetlerini destekleyen operasyonel ve teknik temellerden biri (SPA)
TT

Suudi Arabistan, hacıların hizmetine sunmak üzere yapay zekâ teknolojilerinin kullanımını genişletiyor

(foto altı) Akıllı Mekke Operasyon Merkezi, Hac sezonu boyunca Suudi Arabistan Veri ve Yapay Zekâ Kurumu’nun (SDAIA) faaliyetlerini destekleyen operasyonel ve teknik temellerden biri (SPA)
(foto altı) Akıllı Mekke Operasyon Merkezi, Hac sezonu boyunca Suudi Arabistan Veri ve Yapay Zekâ Kurumu’nun (SDAIA) faaliyetlerini destekleyen operasyonel ve teknik temellerden biri (SPA)

Suudi Arabistan Veri ve Yapay Zekâ Kurumu (SDAIA), hac sezonunda ülkenin öncülük ettiği dijital dönüşüm sürecini, operasyonel verimliliği artıran ve kamu kurumları arasındaki entegrasyonu güçlendiren bir dizi programla desteklediğini açıkladı. Kurum, dünyanın en büyük organizasyonlarından biri olarak kabul edilen hac döneminde hacılara en hızlı ve en iyi hizmetin sunulmasını hedefliyor.

SDAIA tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında, kutsal topraklarda 75 nokta ile güvenlik kontrol merkezleri ve denetim noktalarında bulunan 14 tesiste teknik sistemler ve dijital hizmetler devreye alındı ve destek sağlandı. Kurum ayrıca, Suudi Arabistan İçişleri Bakanlığı ile iş birliği içinde ülkenin farklı bölgelerindeki hava, kara ve deniz giriş noktalarında hac operasyonlarına teknik destek sunduğunu, kutsal bölgelerde kullanılan dijital sistem ve platformların işletimini de yürüttüğünü bildirdi.

Mekke Yolu

SDAIA Sözcüsü Dr. Macid eş-Şehri, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, kurumun İçişleri Bakanlığı öncülüğünde ve çeşitli kamu kurumlarının iş birliğiyle yürütülen Mekke Yolu girişimine sekizinci yılında da desteğini sürdürdüğünü söyledi. Eş-Şehri, SDAIA’nın 10 ülkede ve 17 uluslararası noktada gelişmiş teknik hizmetler sunduğunu belirterek, girişim kapsamında kullanılan salonların veri ve yapay zekâ teknolojileri destekli en yeni dijital çözümlerle donatıldığını ifade etti. Bu çalışmaların, hacı adaylarının işlemlerini Suudi Arabistan’a ulaşmadan önce kendi ülkelerindeki havalimanlarında tamamlamalarını kolaylaştırdığı kaydedildi.

Taşınabilir cihaz

Eş-Şehri, kurumun bu yıl İçişleri Bakanlığı ile iş birliği içinde, veri ve yapay zekâ teknolojileriyle desteklenen taşınabilir bir cihaz geliştirdiğini açıkladı. Eş-Şehri, söz konusu cihazın özellikle yaşlı hacılar ile engelli bireylerin işlemlerinin otomatik ve esnek şekilde tamamlanmasına imkân sağladığını, aynı zamanda seyahat belgeleri ve vizelerin yüksek doğruluk oranıyla doğrulanabildiğini belirtti. Bu sayede hacı adaylarının yolculuklarının ilk anından itibaren daha güvenli ve kolay bir deneyim yaşamasının hedeflendiğini ifade etti. Cihazın biyometrik verilerin alınması, yüz fotoğrafının çekilmesi ve pasaport bilgilerinin okunması işlemlerini her hacı için 40 saniyeyi aşmayan sürede gerçekleştirebildiğini kaydeden eş-Şehri, bu teknolojinin 1447 Hac sezonunda hizmet verimliliğini artırarak hacıların yolculuğunu kolaylaştıracağını söyledi.

sdvf
Suudi Arabistan Veri ve Yapay Zekâ Kurumu (SDAIA) Sözcüsü Dr. Macid eş-Şehri (Şarku’l Avsat)

SDAIA, İçişleri Bakanlığı ile iş birliği içinde ülkenin farklı bölgelerindeki hava, kara ve deniz giriş noktalarında hac operasyonlarına teknik destek sağladı. Kurum ayrıca kutsal bölgelerdeki dijital sistem ve platformların işletimini yürütürken, güvenlik kontrol merkezleri ve denetim noktalarına da destek verdi. Eş-Şehri, bu çalışmaların ilgili kamu kurumları arasındaki teknik entegrasyonu güçlendirdiğini, böylece hac sezonunda işlemlerin hızlandırılması, hizmet sürekliliğinin sağlanması ve operasyonel verimliliğin artırılmasının hedeflendiğini söyledi.

SDAIA ayrıca, hava, kara ve deniz sınır kapılarındaki teknik altyapısını güçlendirmek amacıyla 24 saat esasına göre çalışan uzman ekipler görevlendirdi. Açıklamaya göre ekipler, temel ve yedek iletişim ağları ile teknik hizmetlerin kesintisiz sürdürülmesini sağlayarak en yüksek operasyonel hazırlık seviyesini hedefliyor. Kurum, teknik hizmetlerini birçok kritik noktada sunduğunu belirtirken, bunlar arasında Cidde’deki Kral Abdulaziz Uluslararası Havalimanı, Medine’deki Prens Muhammed bin Abdulaziz Uluslararası Havalimanı, Taif Havalimanı, Cidde İslam Limanı, Rubülhali, Batha, Selva, Kral Fahd Köprüsü, Halet Ammar, NEOM Limanı, Cedide Arar, El-Hadise ve El-Vedia sınır kapılarının yer aldığı bildirildi.

Kutsal alanlardaki 75 nokta faaliyette

Eş-Şehri, kurumun çalışmalarının kutsal bölgelerde 75 nokta ile yaklaşık 14 güvenlik kontrol ve denetim merkezinin işletilmesi ve desteklenmesini kapsadığını söyledi. Eş-Şehri, bu kapsamda teknik sistem ve hizmetlerin sağlandığını, altyapı ile iletişim odalarının denetlendiğini, çalışma istasyonlarının hazırlanarak SDAIA ağına siber güvenlik standartlarına uygun şekilde bağlandığını ifade etti. Ayrıca önleyici bakım çalışmalarının yürütüldüğünü, teknik arıza bildirimlerinin anlık olarak değerlendirilip çözüme kavuşturulduğunu ve görevli personelin modern sistemler ile platformların kullanımı konusunda eğitildiğini belirtti. Mekke’de bulunan SMART MOC Akıllı Mekke Operasyon Merkezi’ne de değinen eş-Şehri, merkezin bu yılki hac sezonunda SDAIA faaliyetlerini destekleyen temel operasyonel ve teknik yapılardan biri olduğunu kaydetti. Merkez aracılığıyla kurumun denetimindeki dijital sistem ve platformların performansının 24 saat esasına göre izlendiğini aktaran eş-Şehri, müdahale süreleri ile hizmet sürekliliği göstergelerinin de sürekli takip edildiğini söyledi. Bu çalışmaların, veri akışının güvenliğini izleyen ve teknik sorunları ortaya çıkmadan önce tespit ederek çözüm üreten uzman Suudi ekipler tarafından yürütüldüğünü ifade eden eş-Şehri, böylece dijital hizmetlerin istikrarı ve güvenilirliğinin, operasyonel gereklilikler ve siber güvenlik standartları doğrultusunda sağlandığını dile getirdi.

fvfv
Tawakkalna uygulaması, Hac mevsimi boyunca hacılara eşlik ediyor. (SPA)

Güvenlik kameraları

SDAIA, İçişleri Bakanlığı ile iş birliği içinde güvenlik izleme kameralarına yönelik akıllı bir dijital sistem geliştirdi. Eş-Şehri, Sevahir platformu kapsamında akıllı izleme kameraları için altyapı, güvenlik izleme odaları ve kutsal bölgeler ile bu bölgelere ulaşan güzergâhlarda hac sezonu boyunca saha takibi ve kalabalık yönetimini destekleyen operasyon platformlarının kurulduğunu söyledi. Eş-Şehri, sistemin veri analizi, hacı sevk süreçleri ve kalabalık davranışlarının takibini desteklediğini, yoğunluk ve kalabalık sayımında gelişmiş algoritmaların kullanıldığını belirtti. SDAIA tarafından İçişleri Bakanlığı ile ortaklaşa geliştirilen Baseer platformuna da değinen eş-Şehri, sistemin yapay zekâ teknolojileri, bilgisayarlı görü ve büyük dil modellerine dayalı gelişmiş teknik altyapıyla çalıştığını ifade etti. Platformun, 1447 Hac sezonunda Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebevi’ye giriş yapan kalabalıkların izlenmesi, güvenliklerinin sağlanması ve hareket akışının düzenlenmesine katkı sunduğunu belirten eş-Şehri, sistemin güvenlik ve hizmet kurumlarının altyapılarıyla entegre şekilde çalıştığını kaydetti. Bu entegrasyon sayesinde saha yöneticilerine anlık ve hassas analizler sunulduğunu aktaran eş-Şehri, platformun karar alma süreçlerini desteklediğini ve hacıların güvenlik seviyesinin artırılmasına katkı sağladığını söyledi.

fvrth
Suudi Arabistan, yapay zekâ teknolojileriyle Mekke’deki hacıların ulaşımını kolaylaştırmak için yoğun çaba gösteriyor. (SPA)

19 dil

Eş-Şehri, kapsamlı ulusal uygulama Tawakkalna’nın bu yılki hac yolculuğunda hacılara eşlik ettiğini belirterek, uygulama üzerinden sunulan entegre hizmet paketine 19 farklı dilde erişim sağlanabildiğini söyledi. Eş-Şehri, hacıların kolay adımlarla uygulamaya giriş yaparak ibadet yolculukları boyunca ihtiyaç duyabilecekleri çeşitli hizmetlere ulaşabildiğini ifade etti. Hayır faaliyetleriyle ilgili olarak ise eş-Şehri, ulusal hayır platformu İhsan’ın hacılara yönelik hizmet projelerine desteğini sürdürdüğünü belirtti. Platformun, hac organizasyonlarıyla bağlantılı girişimlere güvenilir destek fırsatları sunduğunu kaydeden eş-Şehri, kurban ibadetinin şer’i kurallara ve düzenli dijital mekanizmalara uygun şekilde elektronik ortamda yerine getirilmesine imkân tanındığını ifade etti.

dgfr
Kutsal mekanlardaki 75 noktada ve 14 güvenlik kontrol noktasında teknik hizmetler faaliyette. (SPA)