Tel Aviv ve Tahran arasındaki ‘sessiz’ çatışma: İsrail, hava ve kara saldırılarından çok İran’ı en fazla denizde vuruyor

2019 yılının Temmuz ayında İran petrolünü Suriye’ye taşıdığı şüphesiyle Cebelitarık yakınlarında el konulan Grace 1 petrol tankeri (Reuters)
2019 yılının Temmuz ayında İran petrolünü Suriye’ye taşıdığı şüphesiyle Cebelitarık yakınlarında el konulan Grace 1 petrol tankeri (Reuters)
TT

Tel Aviv ve Tahran arasındaki ‘sessiz’ çatışma: İsrail, hava ve kara saldırılarından çok İran’ı en fazla denizde vuruyor

2019 yılının Temmuz ayında İran petrolünü Suriye’ye taşıdığı şüphesiyle Cebelitarık yakınlarında el konulan Grace 1 petrol tankeri (Reuters)
2019 yılının Temmuz ayında İran petrolünü Suriye’ye taşıdığı şüphesiyle Cebelitarık yakınlarında el konulan Grace 1 petrol tankeri (Reuters)

İsrail’deki güvenlik kaynakları, geçen hafta hakkında birtakım bilgilerin yayınlandığı ‘esrarlı gemi savaşları’nın aslında sanılandan çok daha büyük olduğunu açıkladı. Kaynaklar, Suriye’deki İran hedeflerine düzenlenen hava saldırılarının dikkat çektiği bir sırada açık denizde İran gemilerine karşı daha büyük saldırıların yapıldığını, ancak iki tarafın (Tel Aviv ve Tahran) bunun hakkında konuşmadığını ve bunu ‘sanki aralarındaki en büyük ortak sırmış’ gibi sakladıklarını söylediler.
Bu kaynaklar, geçtiğimiz hafta başka İsrail kaynaklarının İran gemilerine 12 saldırı düzenlendiğini söyledikleri Wall Street Journal’de yayınlanan raporun buzdağının sadece görünen kısmı olduğunu ve sayının bundan çok daha fazla olduğunu söylediler. Kaynaklara göre İsrail’in İran gemilerine yönelik saldırılarının sayısı hava saldırılarının sayısını geçiyor. Ancak buradaki fark bu saldırılarda insani kayıplar olmaması. Çünkü İsrail deniz komandoları bu gemileri batırmaya çalışmıyor. Aksine gemilerin faaliyetlerini sekteye uğratıp sahiplerini Hizbullah’ın ve İran destekli diğer milislerin faaliyetlerini finanse etmemeleri için milyarlarca dolar değerinde mali zarara uğratmaya çalışıyor.
Haaretz gazetesinden askeri analist Amos Harel dün bu operasyonlar hakkında bilgi verdi. Harel’in ifadelerine göre İsrail ve Batı merkezli istihbarat birimleri 2,5 yıl önce İran’ın büyük petrol tankerleriyle nasıl petrol kaçakçılığı yapmaya çalıştığını ortaya çıkardı. Buna göre petrol tankerleri İran’ın güneyindeki limanlardan hareket ediyor. Daha sonra Süveyş Kanalı’ndan Akdeniz’e geçiyorlar ya da kamufle olmak için daha uzun rotalar izliyorlar. Uzun rotalar izlediklerinde Güney Afrika'daki Ümit Burnu'nun etrafından dolaşıyorlar ve Kızıldeniz’de hedef haline gelmemek için Cebelitarık Boğazı'ndan Akdeniz'e girmek üzere batı kıyılarının etrafından dolaşıyorlar. Bu gemilerin nihai hedefi Tartus ve Lazkiye limanları arasında yer alan Suriye’nin kuzeyindeki Baniyas Limanı’na ulaşmak. Gemiler İran’a getirilen uluslararası ticaret kısıtlamalarını, Tahran’a nükleer programını geliştirme ısrarı sonucu dayatılan yaptırımları ve Esed rejiminin vatandaşlarına yaptığı zulümlerden ötürü Suriye’ye getirilen kısıtlamaları atlatacak şekilde petrol kaçakçılığı yapıyor. Harel söz konusu istihbarat birimlerinin bu gemilerin ve başka gemilerin Hizbullah’a silah finanse etmeye devam etmek için bu yolları kullandığını düşündüklerini belirtti. İran petrolünün sevk edilmesi karşılığında Suriyeli işadamları aracılığıyla Hizbullah’a para aktarılıyor.
Harel, İsrail’in güneyde Kızıldeniz’den kuzeyde Suriye kıyılarına kadar pek çok yerde İran petrol tankerlerini hedef aldığını belirtti. İran’ın çok sayıda petrol tankeri, çalışmalarında hayati önemi olan noktalar bombalanarak infilak ve füze atışları olmadan “sessiz sabotaj operasyonları” ile hedef alındı. Bazen gemilere onarılamayacak kadar büyük hasarlar verildi ve İranlılar bu gemileri İran'daki bir limana çekmek zorunda kaldı. Raporlar, operasyonlarda gemideki kişilerin hedef alınmadığını veya gemilerin batırılmaya çalışılmadığını ve ayrıca çevreye de zarar verilmediğini gösteriyor.
İsrail deniz komandolarının 2002 yılında İran’dan Gazze Şeridi’ne silah taşıdığı iddiası ile Karine A gemisine, 2009 yılında Lübnan’a giden Francop gemisine ve 2014 yılında Klos-C gemisine operasyon düzenleyip el koymalarının ve 2010 yılında da Gazze’ye uygulanan kuşatmayı kırmak amacıyla yola çıkan Özgürlük Filosu’na saldırı düzenlemelerinin aksine İsrail Deniz Kuvvetleri, bu seferki operasyonlarının “dikkat çekmemesi” için İran petrol tankerlerine el koymaktan kaçındı. İsrail’in tüm saldırıları Batılı birimlerle koordinasyon sağlanarak yapıldı. Bununla ilgili yapılan açıklamada İran’ın bu tür seyahatlerdeki her başarısının, İsrail’e ve bölgedeki diğer ülkelere yönelik terör faaliyetlerini desteklemek ve finanse etmek üzere kendisine para sağlamak anlamına geldiği kaydedildi.
Tel Aviv’deki kaynaklar, İsrail ve İran arasında yazılı olmayan bir anlaşma ile bu saldırıların gizli tutulduğunu söyledi. Zira İsrail, operasyonların başarılı geçmesini hedeflerine ulaşmak olarak görüyor. İran ise bu saldırılar hakkında konuşursa hem bunlara yanıt vermek hem de uluslararası prosedürleri ihlal ettiğini kabul etmek zorunda kalacak. Ancak sık sık yapılan saldırılar sonucunda İran, İsrail'in yaptığı düşünülen saldırılara karşılık verebileceğinin bir göstergesi olarak geçtiğimiz ayın sonunda Umman Körfezi'nde İsrail’e ait bir gemiye bombalı saldırı düzenlemişti.



Üçlü zirve ve ikili görüşmeler

Büyük zirvelerde yaşananlar hakkında kamuoyuna açıklananlar ile gerçekte yaşananlar arasında büyük fark var. (AFP)
Büyük zirvelerde yaşananlar hakkında kamuoyuna açıklananlar ile gerçekte yaşananlar arasında büyük fark var. (AFP)
TT

Üçlü zirve ve ikili görüşmeler

Büyük zirvelerde yaşananlar hakkında kamuoyuna açıklananlar ile gerçekte yaşananlar arasında büyük fark var. (AFP)
Büyük zirvelerde yaşananlar hakkında kamuoyuna açıklananlar ile gerçekte yaşananlar arasında büyük fark var. (AFP)

Refik Huri

ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasındaki zirvenin simgeselliği, yapılan konuşmaların ve içeride yaşananların önüne geçiyor. Son derece sıra dışı bir durum; zira dünya liderleri arasındaki temaslar genellikle ikili olur. ABD-Sovyetler Birliği ve ardından Rusya zirveleri, ABD-Çin zirveleri, Çin-Sovyetler Birliği ve ardından Rusya zirveleri... Üçlü zirveler ise İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra sona ermişti. O dönemde Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin, ABD Başkanı Franklin Roosevelt ve İngiltere Başbakanı Winston Churchill arasında Yalta Zirvesi, ardından Stalin, Churchill ve Roosevelt’in vefatı üzerine başkan yardımcılığından yerine geçen Başkan Harry Truman arasında Potsdam Zirvesi yapılmıştı; o masada Özgür Fransa lideri General Charles de Gaulle için bir sandalye yoktu ve Çin de büyükler arasında yer almıyordu.

Çin’deki Shenzhen zirvesinde kesin olan iki husus var: Bunlardan ilki, Sovyetler Birliği’nin çöküşünün ardından yaşanan onlarca yıllık ABD-Rusya ikiliği ve ABD tek kutupluluğunun ardından, Putin’in Moskova’nın dünya zirvesindeki konumunu geri kazandığının kabul edilmesi ve onun emelleri ile Şi’nin kutuplar arası çok kutupluluk arzularının somutlaşması. İkincisi ise Çin liderinin, ABD-Sovyetler Birliği dönemine damga vuran nükleer silahlanmayı sınırlandırma anlaşmalarına girmeyi reddetmekte ısrar etmesi. Bunun sebebi hem Washington’ın hem de Moskova’nın yaklaşık iki bin nükleer başlığa sahip olmasına karşılık, Pekin’in yalnızca 600 nükleer başlığının bulunması ve dengeyi sağlamak için ikisine yetişmek istemesi.

İran meselesine ilişkin tartışmalarda ise çıkarlar farklılaşıyor. Zira iki ülke Tahran ile ‘stratejik ortaklık’ içinde, biriyse savaş halinde. Ortak payda ise İran’ın nükleer silah elde etmesine karşı çıkmak. Çin ve Rusya’nın, ABD ve Küresel Kuzey’in aksine kendilerinin de ondan olduğu varsayımıyla Küresel Güney ülkeleriyle oynadığı oyuna gelince; dünya zirvesinde çok kutupluluğun pekişmesi, Küresel Güney’e ABD’nin görmezden gelme kibrini ve Çin ile Rusya’nın aldatıcı alçakgönüllülüğünü açığa çıkarıyor.

General de Gaulle, “Fransa süper güç değil, bu yüzden süper güç politikası izlemeli” derdi. Rusya’nın hem Washington hem de Pekin’in ekonomik ve askeri güç düzeyine ulaşma şansı bulunmayan Putin’in denediği de tam olarak bu. Mao Zedong’un ardından Deng Şiaoping ve müttefiklerinin Şi’ye uzanan süreçte yaptığı ise ‘Gücünü gizle ve zamanını bekle’ politikasıyla geçen yılların ardından, ABD’ye denk bir aktör olarak büyükler kulübüne girmek için Çin’in ekonomik, askeri ve teknolojik gücünü büyütmek oldu. O zaman geldi; Çin ekonomisi ABD ekonomisinin ardından dünyada ikinci sırada ve ona yetişmesi yakın. Rusya’nın milli geliri ise tek başına New York şehrinin gelirinden bile çok daha düşük.

Büyüklerin zirvelerinde yaşananlara dair alenen söylenenlerle gerçekte olanlar birbirinden çok farklı. ABD Başkanı Richard Nixon ile Başkan Mao arasındaki ilk görüşmede Çin liderinin derdi, Sovyetlere karşı bir Çin-ABD ittifakı kurmaktı. Hem de ne zaman? Moskova’daki arşivlere göre Stalin’in Mao’ya bir mektup gönderip, ‘üçüncü bir dünya savaşına yol açsa dahi ABD ile savaşmak üzere Kore’ye beş askeri tümen göndermesini’ istemesinden yirmi yıl sonra… Çünkü Stalin’e göre devler arasındaki savaş kaçınılmazsa, ABD ve Japonya arasındaki ittifakın daha da güçleneceği yıllar sonra değil, şimdi yaşanması daha iyidir.

Nixon ile Sovyet lideri Leonid Brejnev arasındaki bir zirvede ise Nixon, ‘Dünya ve Richard Nixon’ kitabının yazarı olan tarihçi dostu C. L. Sulzberger’e Brejnev’in kendisine “Camp David’de ve Kaliforniya’daki yazlık evimde dünyayı paylaşmak üzere Sovyet-ABD ortak egemenliği fikrini ve Ortadoğu krizini çözecek bir anlaşma önerdiğini” söylemişti. Brejnev ayrıca şu sözleri sarf etmekten de çekinmemişti: “Çinliler kan dökmeyi sever; gelecekte süper güç haline gelecekleri için biz Avrupalılar birleşip onları kontrol altına almalıyız.”

Churchill ise anılarında 1944 yılında Stalin ile yaptığı bir görüşmenin ayrıntılarını şöyle anlatır: “Ona, ‘Gelin Balkanlar’daki meselelerimizi halledelim. Romanya’da nüfuzun yüzde 90’ını siz, yüzde 10’unu biz alsak; Yunanistan’da yüzde 90’ını biz, yüzde 10’unu siz alsanız; Yugoslavya’da da yüzde 50 bize, yüzde 50 size düşse nasıl olur?’ dedim. Ardından bunları bir kâğıda yazıp ona uzattım. Bir an sessiz kaldı, sonra mavi kalemini alıp kâğıdın üzerine büyük bir işaret koydu ve bana geri verdi. Böylece her şeyi dakikalar içinde halletmiş olduk.” İşin ilginç yanı, Churchill’in kâğıdı yakmayı teklif etmesi üzerine Stalin’in “Bırak kalsın” demesiydi.

Ne var ki günümüzde meseleleri bir zirve buluşmasıyla çözüme kavuşturmak oldukça zor. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre İkinci Dünya Savaşı sonrasında coğrafya akışkandı; Churchill Avrupa’yı Stalin ile paylaşabiliyor ve Stalin ABD’nin payını sorduğunda ona “Ona da doğayı bırakırız” diyebiliyordu. Soğuk Savaş sonrasının dünyası ise Soğuk Savaş dönemindekinden çok daha karmaşık. Büyükler arasındaki ilişkilerin özeti üçlü anlaşmalar değil; çatışma, rekabet ve iş birliğidir. Bütün anlaşmalar ikili kalmaya mahkûm: Rusya ile Çin, ABD ile Çin ve ABD ile Rusya arasında. Üstelik dünya artık bir seyirci değil; zira her kıtada önemli bölgesel güçler ortaya çıktı.


Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiği azalıyor... Pezeşkiyan: Ekonomik savaş füzelerden daha zor

Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiği azalıyor... Pezeşkiyan: Ekonomik savaş füzelerden daha zor
TT

Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiği azalıyor... Pezeşkiyan: Ekonomik savaş füzelerden daha zor

Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiği azalıyor... Pezeşkiyan: Ekonomik savaş füzelerden daha zor

Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiğinin azalması ve petrol tankerlerinin hedef alınmasıyla gerilim artıyor. İran ise savaşın giderek ağırlaşan ekonomik sonuçlarına ilişkin uyarılarda bulunuyor.

İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları Kurumu'na (UKMTO) göre, Umman'ın Hasab kenti açıklarında, boğazdan çıkış yapan iki petrol tankerine “kaynağı belirsiz cisimler” isabet etti.

Öte yandan, İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları Kurumu'nun verilerini aktaran Financial Times gazetesinin haberine göre, 18 Kasım'da sona eren haftada Hürmüz Boğazı'na giren ve çıkan gemi sayısı 263 olarak kaydedildi. Bu rakam, bir önceki haftaya göre yüzde 15, önceki iki haftalık döneme kıyasla ise yüzde 20 düşüş anlamına geliyor.

Boğazdan geçen petrol tankerlerinin sayısı da bir önceki hafta geçen 52 gemiden 37'ye geriledi. Şarku’l Avsat'ın Kpler platformunun ön verilerinden aktardığına göre, kasım ayının ikinci haftasında boğazdan geçen petrol miktarı, ilk haftadaki seviyenin yaklaşık yarısına düştü.

Gelişmelere ilişkin açıklama yapan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesinin ekonomik cephede “sessiz bir savaş” yürüttüğünü belirterek, bunun füze savaşından çok daha zor olduğunu belirtti.

Savaş nedeniyle enerji sektöründe meydana gelen hasarın, kış mevsimi yaklaşırken enerji açığını daha da büyüttüğü uyarısında bulunan Pezeşkiyan, mevcut kriz karşısında üreticilere gereksiz enerji tüketimini azaltma çağrısı yaptı.

Diplomasi arayışı sürüyor

Siyasi cephede ise İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Tahran'ın ABD ile savaşı sona erdirmek için hâlâ diplomasiye bel bağladığını vurguladı.

Arakçi, İran'ın arabulucularla güven artırıcı önlemleri görüştüğünü ve müzakerelerde Washington'un ciddi ve samimi olduğuna dair güvence istediğini ifade etti.


Arakçi: Çin ve Rusya, İran'ın nükleer doktrininde değişikliğe gidilmesine karşı çıkıyor

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (EPA)
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (EPA)
TT

Arakçi: Çin ve Rusya, İran'ın nükleer doktrininde değişikliğe gidilmesine karşı çıkıyor

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (EPA)
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi (EPA)

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, devlet medyasında yer alan ifadelerinde, Çin ve Rusya’nın Tahran’ın nükleer doktrininde herhangi bir değişikliğe karşı çıktığını belirtti. Şarku’l Avsat'ın AFP’den aktardığı habere göre bu tutum, İran içinde söz konusu doktrinde değişiklik yapılmasına yönelik çağrıların dile getirildiği bir dönemde ortaya çıktı.

Arakçi, bugün devlet destekli bir gazetede yayımlanan röportajında, konunun “geniş kapsamlı ve ciddi” olduğunu, hem “destekçileri hem de karşıtları” bulunduğunu söyledi.

Çin ve Rusya'nın İran'ın nükleer doktrininde yapılacak herhangi bir değişikliğe karşı çıktığını belirten Arakçi, iki ülkenin de Tahran ile stratejik iş birliği anlaşmalarına sahip olduğunu hatırlattı.

Arakçi, “Önemli olan, doktrinimizin şu ana kadar değişmemiş olması ve resmî tutumumuzun hâlâ eskisi gibi sürmesidir” dedi.

İran'ın nükleer doktrininin değiştirilmesi konusu, özellikle muhafazakâr çevreler başta olmak üzere ülkenin siyasi gündeminde yeniden tartışılmaya başlandı. Bu tartışmalar, İsrail ve ABD'nin Tahran'a karşı başlattığı ve İran'ın nükleer tesislerinin yoğun saldırılara hedef olduğu savaşın ardından yeniden alevlendi.

Değişikliği destekleyen bazı kesimler, böyle bir adımın Tahran'ın caydırıcı bir araç olarak nükleer silah geliştirmesinin önünü açabileceğini savunuyor.

İran, İsrail'in 12 gün süren ve ABD'nin de katıldığı bombardıman harekâtının ardından Temmuz 2025'ten bu yana Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) müfettişlerinin nükleer tesislerini ziyaret etmesine izin vermiyor. Söz konusu saldırılarda nükleer tesisler de hedef alındı.

Tahran, kararını güvenlik kaygılarıyla gerekçelendirirken, ajansı nükleer tesislerine yönelik saldırıları kınamamakla eleştiriyor.

Birleşmiş Milletler'e bağlı ajans ise geçen hafta İran'a, müfettişlerin başlıca nükleer tesislere yeniden erişimini sağlamak amacıyla “kademeli adımlar” atması çağrısında bulundu. Ajans, müfettişlerin bu tesislere erişiminin “son derece önemli” olduğunu vurguladı.

Tahran, nükleer programının barışçıl ve sivil amaçlı olduğunu uzun süredir savunuyor. İran bu tutumunu, eski Dini Lider Ali Hamaney'in nükleer silahlar da dâhil olmak üzere kitle imha silahlarının kullanımını yasaklayan fetvasına dayandırıyor.

Arakçi, “Bazıları ülkenin nükleer doktrininin mevcut şekliyle korunması gerektiğini düşünüyor. Diğerleri ise değiştirilmesine ihtiyaç olduğunu savunuyor. Her iki tarafın da kendi argümanları ve gerekçeleri var” ifadelerini kullandı.

Ali Hamaney, savaşın başladığı 28 Şubat'ta, Tahran'ın merkezindeki yerleşkesini hedef alan ABD-İsrail hava saldırısında hayatını kaybetti.

Mart ayında göreve getirilen ve atanmasından beri kamuoyu önüne çıkmayan mevcut Dini Lider Mücteba Hamaney ise babasının yayımladığı fetvadan geri adım niteliği taşıyacak herhangi bir karar açıklamadı.