İsrail’in yeni sınavı Filistinlilerle uzlaşı

Soldan başlayarak İsrail koalisyon hükümeti tarafları; Lapid, Bennett, Saar, Liberman, Horowitz, Abbas ve Michaeli (AFP)

İsrail'deki yeni koalisyon hükümetine imza atan partilerin çoğunluğu, ister müzakere yoluyla isterse iki devlet çözümünü kabul ederek Filistinlilerle uzlaşılmasını destekliyor. Ancak muhalefet lideri Yair Lapid’in bu koalisyonu onlarsız kuramayacağı en etkili iki parti, Filistin devletinin kurulmasına şiddetle karşı çıkıyor. Likud Partisi’nden daha radikal görüşleri olan bu iki partinin adı Yamina Partisi ve Yeni Umut Partisi.
Yair Lapid’in liderlik yaptığı merkezdeki Yesh Atid (Gelecek Var) Partisi geçtiğimiz mart ayında yapılan yasama seçimlerinde ikinci olarak Binyamin Netanyahu liderliğindeki sağcı Likud Partisi'nin ardından Knesset'te 17 sandalye kazanmıştı. 2012 yılında kurulan Yesh Atid Partisi, ekonomi için liberal bir vizyon ve din ile devlet işlerinin birbirinden ayrılması çağrısında bulunuyor ve kendisini orta sınıfın bir savunucusu olarak tanımlıyor.
Yesh Atid İsrail devletinin yanında bir Filistin devleti kurulmasını destekliyor. Ancak, bunu işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs’te uluslararası hukuka göre yasadışı kabul edilen bazı İsrail yerleşim yerlerinin korunmasına izin veren bir anlaşma çerçevesinde kabul ediyor.
Merkez sağdaki Mavi-Beyaz İttifakı (Kahol Lavan) Benny Gantz tarafından 2019 yılında Binyamin Netanyahu'yu iktidardan indirmek amacıyla kuruldu.
Sağ eğilimli parti, Ürdün Vadisi'nde tamamen olmak üzere Batı Şeria'daki bazı yerleşim yerlerinin korunmasını savunsa da Filistinlilerle müzakere yapılmasını destekliyor.
Sağda yer alan Yamina Partisi, küçük milliyetçi sağ partiler tarafından kurulmuş bir partiydi. Ancak 2020'den sonra Naftali Bennett liderliğinde radikal bir sağ partiye dönüştü. Dindar ve laik Yahudilerden oluşan parti, okullarda Yahudilik ile ilgili derslerin sayısını artırarak İsrail toplumunda "Yahudi kimliğini güçlendirmeye" çalışıyor. İsrailli yerleşimcilere yakınlığı ile bilinen parti, Filistin devletinin kurulmasına karşı çıkıyor ve Batı Şeria'nın bir kısmının tek taraflı olarak ilhak edilmesini destekliyor.
Sağda yer alan Yisrael Beiteinu (İsrail Evimiz) Partisi sağcı ve milliyetçi görüşleri ile öne çıkıyor. Parti 1999 yılında eski Savunma Bakanı Avigdor Liberman tarafından kuruldu.
İlk başta eski Sovyet ülkelerinden bir milyon göçmenin oyuna bel bağlayan parti, zamanla seçmen tabanını laik milliyetçi kişileri içerecek şekilde önemli ölçüde genişletti. Parti, yeni Yahudi göçmenlerin haklarını savunuyor ve Filistin devletinin kurulmasına karşı çıkıyor.
Sağda yer alan Yeni Umut Partisi, 2020 yılında Netanyahu’ya yakın olan Likud Partisi’nin eski üyesi Gideon Saar tarafından kuruldu. Partiye Likud milletvekilleri ve Eski İsrail Başbakanı Menahem Begin'in oğlu Benny Begin gibi eski parti üyeleri katıldı. Dindarlar ve laikçiler tarafından desteklenen parti, liberal bir ekonomiyi ve siyasi rejimde reform yapılmasını (vilayet sayısının ve ademi merkeziyetçiliğin azaltılmasını) savunuyor ve Filistin devleti kurulmasına karşı çıkıyor.
Liderliğini Merav Michaeli’nin yürüttüğü İşçi Partisi, cinsiyet eşitliği ve çoğulculuk çağrısında bulunuyor ve İsrail partilerinin genellikle ele almadığı iklim değişikliği ile ilgili sorunlarla ilgileniyor. Sol görüşlü parti, özelleştirmeye karşı çıkıyor ve asgari ücretin artırılmasını talep ediyor. Parti Filistin devletinin kurulmasını destekliyor ancak aynı zamanda bazı yerleşim yerlerinin İsrail'e ilhak edilmesini de destekliyor.
Meretz Partisi, 1992 yılında İşçi Partisi'nden ayrılan üç solcu partinin ittifakıyla kuruldu. Sol çizgide yer alan partiye eski gazeteci Nitzan Horowitz başkanlık ediyor. Partinin siyasi programı, çevre ve eşcinsel haklarına daha fazla odaklanmakla birlikte İşçi Partisi’ninkine benziyor. Meretz Partisi Filistin topraklarındaki İsrail yerleşimciliğinin durdurulması, iki devletli çözümün benimsenmesi ve anlaşma çerçevesinde karşılıklı toprak değişimi yapılmasını destekliyor.
Mansur Abbas’ın liderlik ettiği İslamcı çizgideki Birleşik Arap Listesi (Ra'am) İsrail'in nüfusunun yüzde yirmisini oluşturan Arapları savunuyor ve bu Arapların ayrımcılığa uğradıklarını vurguluyor. Hükümetin güvenoyu alması durumunda, Ra'am İsrail hükümetinde yer alacak ilk Arap parti olacak.