Küresel vergi sisteminde reforma yönelik tarihi anlaşma

ABD Hazine Bakanı dün ABD’nin Londra Büyükelçiliğinde basın toplantısı düzenledi (Reuters)

Dünyanın en büyük ekonomisine sahip yedi ülkesinin bir araya geldiği G7’nin dün (Cumartesi) gerçekleşen Maliye Bakanları Toplantısı’nda, bazı çok uluslu büyük şirketlerin yararlandığı sınır ötesi vergi boşluklarını kapatmak için tarihi bir anlaşmaya vardı.
Toplantıda, G7 ülkelerinin, çok uluslu şirketlere en az yüzde 15 oranında vergi uygulanmasını destekleyeceği ve söz konusu şirketlerin faaliyet gösterdikleri ülkelere vergi ödemelerini sağlamak için gerekli önlemleri alacağı belirtildi.
İngiltere Maliye Bakanı Rishi Sunak gazetecilere yaptığı açıklamada şunları söyledi:
“G7 ülkelerinin maliye bakanları, yıllar süren görüşmelerin ardından, küresel vergi sistemini küresel dijital çağa uygun hale getirecek bir reform yapmak amacıyla tarihi bir anlaşmaya vardılar.”
Küresel bir anlaşmanın temelini oluşturabilecek anlaşma önümüzdeki ay, bazı ülkelerin dev şirketleri çok düşük vergiler ve muafiyetlerle kendilerine çekmek için rekabet ettiği onlarca yıllık ‘dibe doğru yarışı’ sona erdirmeyi amaçlıyor.
Dibe doğru yarış, diğer ülkelerin kamu hazinelerine yüz milyarlarca dolara mal oldu. Bu da halihazırda yeni tip koronavirüs (Kovid-19) krizinden kötü şekilde etkilenen ekonomilerini destekleyecek ve açığı kapatacak yollar arayan ülkeleri bu vergilere yönelmeye itti. 
G7 ülkelerinin maliye bakanları, salgının başlamasından bu yana ilk kez Londra'da yüz yüze görüştüler. Reuters tarafından aktarılan nihai anlaşmanın bir kopyasına göre maliye bakanları, en az yüzde 15 olmak üzere her ülkenin belirlediği miktarda vergi uygulanmasını kararlaştırdılar.
G7 ülkelerinin maliye bakanları, ülkelerin büyük karlar elde eden çok uluslu dev şirketlerin yüzde 10’luk marjını aşan karların en az yüzde 20’sini vergilendirme haklarına sahip olacağı adil bir çözüme ulaşılmasını sağlama sözü verdiler.
Bakanlar ayrıca, yatırımcıların finansman kararlarını kolayca alabilmeleri için büyük şirketlerin çevresel etkilerini daha net bir şekilde açıklamalarını zorunlu kılınmasını kararlaştırdılar. Bu İngiltere için önemli bir hedeftir.
Zengin ülkeler yıllardır, kârlarını genellikle düşük vergi alan ve hatta birtakım muafiyetler tanıyan ülkelerle sınırlayan Google, Amazon ve Facebook gibi çok uluslu şirketlerden daha fazla vergi toplamanın bir yolu üzerinde anlaşmaya varmak için uğraşıyorlar.
Dünyanın en büyük ekonomisine sahip yedi ülkesi, (İngiltere, Fransa, İtalya, Kanada, Japonya, Almanya ve ABD), Başkan Joe Biden'ın Beyaz Saray'a gelişiyle ABD’nin yeniden konuya ilgi göstermeye başlamasından yararlanıyorlar.
Biden yönetimi, en az yüzde 15 oranında küresel kurumlar vergisi uygulanmasını önererek, duran görüşmelere yeni bir ivme kazandırdı. Bu oran, İrlanda gibi ülkeler tarafından uygulanan vergi oranlarını aşsa da G7 ülkeleri arasındaki en düşük seviyenin de altında kalıyor.
Bu arada ABD Hazine Bakanı Janet Yellen, G7 ülkelerinin bir birlerine olan ‘eşi-benzeri görülmemiş bağlılığına’ övgüde bulundu. ABD’li Bakan yaptığı açıklamada, “Bu küresel bazdaki asgari vergi oranı uygulaması, kurumlar vergisini düşürme yarışını sona erdirecek” dedi. ABD ‘nin Londra Büyükelçiliği’nde düzenlediği basın toplantısında konuşan Yellen, G7 ülkeleri arasında iş birliği seviyesine övgüde bulunarak, dünyanın sanayileşmiş ülkelerinin vergi oranları konusunda tarihi anlaşmalar yapabileceklerini ve birlikte çalıştıklarında Kovid-19 salgınına karşı koyabileceklerini gösterdiklerini söyledi.
Fransa Maliye Bakanı Bruno Le Maire ise toplantının ardından Twitter hesabından yayınladığı bir video kaydında, “Dört yıllık mücadelenin ardından Fransa kazandı” dedi. Bakan Le Maire, “Bu, sadece bir başlangıçtı. Önümüzdeki aylarda bu düşük vergi oranının mümkün olduğunca yüksek olması için de mücadele edeceğiz” diye ekledi.
Öte yandan kar amacı gütmeyen bir uluslararası yardım kuruluşu olan Oxfam’dan Gabriella Bucher konuya ilişkin değerlendirmesinde, küresel olarak belirlenen en az yüzde 15’lik kurumlar vergisi oranının çok düşük olduğunu söyledi. Bucher, “Şirketler, vergilerinde ve vergi cenneti ülkelere yönelme konularında aşağı yönlü bu tehlikeli vergi yarışını sona erdirme konusunda çok az şey yapacaktır” yorumunda bulundu.
Fransa, İngiltere, İtalya ve İspanya da dahil olmak üzere birçok ülke, bir anlaşmaya varılmasını beklerken kendi dijital vergilerini uygulamaya başladılar. Bu nedenle ABD ile yapılan görüşmelerden çıkan uluslararası değişikliğin uygulanması imkanı, ülkelerin kendi uyguladıkları tedbirleri geri çekme takvimine de bağlı.
G7’de yapılacak bir anlaşmanın ardından Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) çerçevesinde vergi reformu projesi üzerinde çalışan 140 ülkenin ikna edilmesi gerekeceğinden, bu sürecin yıllarca devam etmesi bekleniyor. Özellikle birçok çok uluslu şirketin Avrupa merkezlerini kendine çeken İrlanda gibi ekonomilerini çok düşük kurumlar vergisi oranları (yüzde 12,5)  üzerine inşa etmiş ülkeleri ikna etmenin son derece zorlu olacağı düşünülüyor.
Almanya Maliye Bakanı Olaf Scholz, G7 Maliye Bakanları Toplantısı’ndan çıkan kararın, bunun ‘vergi adaleti ve dayanışması için çok iyi bir haber, dünyadaki vergi cennetleri için ise bir kötü haber’ olduğunu söyledi. Scholz, şirketlerin artık, kârlarını düşük vergi uygulayan ülkelere aktararak vergi yükümlülüklerinden kaçamayacaklarını vurguladı.
Diğer yandan Facebook'un küresel ilişkilerden sorumlu Başkan Yardımcısı Nick Clegg yaptığı açıklamada, Facebook’un G7'nin asgari vergi oranında kaydettiği ilerlemeyi memnuniyetle karşıladığını ve bu gelişmenin, sosyal medya şirketinin, farklı yerlerde daha fazla vergi ödemesine yol açacağını kabul ettiğini söyledi. Clegg Twitter hesabından yaptığı açıklamada, “Facebook, uzun süredir küresel vergi ilkelerinde reform yapılması çağrısında bulunuyor. G7 toplantısında kaydedilen önemli ilerlemeyi memnuniyetle karşılıyoruz.  Bugün varılan anlaşma, küresel vergi sistemine daha fazla kurumsal ve kamusal güven için önemli bir ilk adımdır. Uluslararası vergi reformunun başarılı olmasını istiyoruz. Bunun Facebook'un farklı yerlerde daha fazla vergi ödemek zorunda kalacağı anlamına gelebileceğini biliyoruz” dedi.