Alzheimer hastalığının halen bir tedavisi yok

Fotoğraf (AFP)

Tüm dünya, Alzheimer hastalığı konusunda farkındalık yaratmak amacıyla 21 Eylül’ü Dünya Alzheimer Günü olarak kabul ediyor. Henüz en sık görülen demans türü olan Alzheimer hastalığını iyileştirebilecek veya önleyebilecek herhangi bir tedavi bulunmuyor. Alzheimer hastalığı, geri dönüşü olmayan hafıza ve analiz yeteneğinin kaybına neden oluyor.
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre bu hastalık şu an dünyada en az 30 milyon kişiyi etkiliyor. Ancak bu tahmin net değil. Zira Alzheimer hastalığı ile vasküler kökenli diğer demans türleri arasında ayrım yapmak zor. Alzheimer ve diğer demans (bunama) hastalıkları, hastaların bağımsızlığını kaybetmesi, aile ve sağlık sistemi üzerinde maddi ve psikolojik bir yük oluşturması nedeniyle günümüzde halk sağlığı alanındaki en büyük sorunlardan biri olarak niteleniyor. Hastalık yaygın olarak 65 yaş üstü kişilerde ve yaşlı ağırlıkta olduğu ülkelerde görülüyor.
İlk olarak Alman doktor Alois Alzheimer tarafından 20’inci yüzyılın başında tanımlanan hastalık, ikili seyriyle diğer demans türlerinden ayrılıyor.
Alzheimer sinir hücrelerini yok etmek için baskı yapan amiloidler olarak bilinen protein plaklarının oluşumu, diğer yandan da başka bir protein türünün birikmesinden ve sonucunda yaşanan hücre ölümlerinden kaynaklanıyor. Ancak bu iki fenomen arasındaki ilişkinin ne olduğu henüz bilinmiyor.  Onlarca yıllık araştırmaya rağmen, hastalığın iyileşmesine veya önlenmesine yönelik mevcut bir tedavi henüz bulunamadı.
ABD’deki Biogen laboratuvarı tarafından yirmi yıl önce amiloid proteinlerini hedef alan bir tedavide bazı sonuçlar elde edilmişti. Bu yıl da ABD’deki yetkili kurumlardan, bazı durumlarda kullanılmak için izin alındı. Bununla birlikte bu tedavinin etkisi halen sınırlı ve terapötik etkinliğine dair bir fikir birliği bulunmuyor. Hastalığın ikinci nedeni olarak nadiren de olsa genetik faktörler öne çıkıyor.
Başta sağırlık, sigara kullanımı, düşük eğitim düzeyi, yalnızlık ve depresyon olmak üzere tüm demans türleri için yaklaşık on risk faktöründen oluşan bir liste hazırlandı. 2020 yılında yapılan bir çalışmada bu noktaya odaklanarak demans vakalarının yüzde 40'ını önlemenin ve geciktirmenin mümkün olduğu belirtildi. Ancak birçok araştırmacı, söz konusu analizin büyük ölçüde basit olduğu iddiasıyla buna itiraz ediyor.