Cezayir, Fransa Cumhurbaşkanı Macron'un ülkeye yönelik açıklamalarını kınadıhttps://turkish.aawsat.com/home/article/3223456/cezayir-fransa-cumhurba%C5%9Fkan%C4%B1-macronun-%C3%BClkeye-y%C3%B6nelik-a%C3%A7%C4%B1klamalar%C4%B1n%C4%B1-k%C4%B1nad%C4%B1
Cezayir, Fransa Cumhurbaşkanı Macron'un ülkeye yönelik açıklamalarını kınadı
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron (AP)
Algeria/AA
TT
TT
Cezayir, Fransa Cumhurbaşkanı Macron'un ülkeye yönelik açıklamalarını kınadı
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron (AP)
Cezayir, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un ülkeye yönelik yaptığı açıklamaları kınadı ve bunu, Fransız sömürgeciliği sırasında öldürülen 5 milyondan fazla direnişçinin anısına "kabul edilemez bir hakaret" olarak nitelendirdi.
Cezayir Cumhurbaşkanlığından yapılan ve devlet televizyonunda yayınlanan yazılı açıklamada, "Macron'un açıklamaları, (1830-1962 yılları arasında) Fransız sömürgeciliğine karşı yiğit bir direnişle kendilerini feda eden 5 milyon 630 bin şehidin anısına kabul edilemez bir hakarettir." ifadesine yer verildi. Açıklamada, Macron'un ülkeye yönelik açıklamaları kınandı.
Fransa'nın işlediği sayısız sömürge suçunun Cezayir halkına karşı yapılmış bir soykırım olduğu belirtilen açıklamada, Macron'a atfedilen açıklamaların resmi olarak yalanlanmadığına dikkat çekildi.
Cezayir'in, iç işlerine müdahale edilmesini kesinlikle reddettiği aktarılan açıklamada, Cumhurbaşkanı Abdulmecid Tebbun'un, Cezayir'in Paris Büyükelçisi Muhammed Anter Davud'u istişare için derhal ülkeye çağırdığı kaydedildi.
Fransa Cumhurbaşkanı Macron, dün yaptığı açıklamada, Cezayir'i "Fransa'ya kin beslemekle" suçlamış, "Fransız kolonizasyonundan önce bir Cezayir ulusu var mıydı?" ifadesini kullanmıştı.
Cezayir, dün Paris'teki büyükelçisini "istişarelerde bulunmak üzere" geri çağırdığını açıklamıştı.
Trump: Seçimlerden önce İran’a saldırı olmayacakhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5327801-trump-se%C3%A7imlerden-%C3%B6nce-i%CC%87ran%E2%80%99-sald%C4%B1r%C4%B1-olmayacak
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) dün deniz taşımacılığı sektöründeki uluslararası ortaklarına Hürmüz Boğazı hakkında bir brifing verdi. (CENTCOM)
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) dün deniz taşımacılığı sektöründeki uluslararası ortaklarına Hürmüz Boğazı hakkında bir brifing verdi. (CENTCOM)
ABD Başkanı Donald Trump, 3 Kasım’da yapılması planlanan Kongre ara seçimleri öncesinde ABD’nin İran’a yönelik askeri saldırılarını yeniden başlatmayacağını açıkladı. Trump, ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukasının devam ettiğini ve Hürmüz Boğazı’ndan petrol akışının sürdüğünü belirtti.
Trump, bu hafta Cumhuriyetçi adaylara destek amacıyla düzenlenen seçim kampanyası sırasında yaptığı açıklamalarda, savaşın sona ermesinin seçimlerden önceki veya sonraki günlerde mümkün olabileceğine inandığını dile getirmişti. Ancak Trump, aynı zamanda İran’a karşı geniş çaplı askeri operasyonları yeniden başlatmaya hazır olduğunu da vurgulamıştı.
Trump dün sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımda, ABD’nin “Kongre ara seçimlerinden önce hiçbir zaman İran’a saldırmayacağını” ifade etti.
Trump ayrıca, ekibinin ‘İran’la verimli görüşmeler yürüttüğünü’ belirtti. Trump’ın açıklaması, ABD ordusunun bölgeye daha fazla askeri teçhizat sevk ettiği bir dönemde geldi.
Trump’ın eylül ayının sonlarında, Washington’ın Tahran’ın belirlediği şartları kabul etmesi karşılığında Hürmüz Boğazı’nın 7 gün içinde yeniden açılmasını öngören İran teklifini kamuoyu önünde reddetmesinden bu yana müzakereler çıkmaza girmiş görünüyor.
Washington yönetimi de dün, Tahran’ın petrol ürünlerini dış pazarlara taşımak için kullandığı tankerlerden oluşan ‘İran’ın gölge filosunu’ hedef alan yeni yaptırımlar açıkladı. Bu adım, savaş kapsamında İran üzerindeki baskıyı artırmaya yönelik son hamle oldu.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, söz konusu önlemlerin amacının Tahran’ı ‘bölgede savaş yürütmek için ihtiyaç duyduğu kaynaklardan mahrum bırakmak’ olduğunu belirtti.
İran’ın son Dini Lideri… Ağlar halinde işleyen bir cumhuriyetin doğuşuhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5327798-i%CC%87ran%E2%80%99%C4%B1n-son-dini-lideri%E2%80%A6-a%C4%9Flar-halinde-i%C5%9Fleyen-bir-cumhuriyetin-do%C4%9Fu%C5%9Fu
İran’ın son Dini Lideri… Ağlar halinde işleyen bir cumhuriyetin doğuşu
İran Dini Lideri Ali Hamaney’in cenaze töreni sırasında Tahran Büyük Musallası’nın dışında bulunan iki Besic üyesi, 3 Temmuz 2026 (Reuters)
Bomba, Ali Hamaney’in Haziran 1981’de Tahran’daki Ebu Zer Camii’nde cemaate ders verdiği sırada bir teybin içine gizlenmişti. Cihazın patlaması sonucu çok sayıda kişi yaralanırken, en ağır yaralanan Hamaney oldu.
Hamaney, patlama anını daha sonra şu sözlerle anlatmıştı: “Ölümün eşiğine geldim ama Allah beni geri döndürdü... O’nun benden büyük bir görevi yerine getirmemi beklediğini hissettim.”
Patlamadan sağ kurtulan Hamaney’in sağ eli felç kaldı. O, hayatta kalmasını, kendisini bekleyen o ‘görevle’ ilişkilendirmişti.
İran’ın ilk Dini Lideri Humeyni’nin ardından göreve gelen Hamaney, yaklaşık 37 yıl boyunca ülkenin dini liderliğini yürüttü. Nüfuzunun zirveye ulaştığı, İslam Devrimi’ni kontrol altında tutmak için karmaşık ağlar ve çok katmanlı araçlar üzerine kurulu bir sistemin merkezinde yer aldığı dönemde, geçtiğimiz şubat ayının sonlarında düzenlenen bir İsrail hava saldırısı, tanıdığımız İran döneminin sona ermesi için yetti. Ancak bu dönemin sona ermesiyle ortaya çıkan yeni İran’ın nasıl bir şekil alacağı belirsizliğini koruyor.
Eski Dini Lider Ali Hamaney, Haziran 1981’de bir suikast girişimine maruz kaldıktan sonra Tahran’daki Baharloo Hastanesi’nde tedavi görürken (Ali Hamaney’in resmi internet sitesi)
Üçüncü Dini Lider Mücteba Hamaney’in göreve gelmesiyle birlikte, babasından devraldığı miras; sınırsız yetkiler, yoğun dini sembolizm, iç içe geçmiş çıkar ağları ve siyasi, askeri ve mali alanlardaki merkeziyetçi yapıdan oluşuyor. Ancak oğul, bu mirası geleneksel anlamda bir dini lider olarak tek başına devralmadı. Aksine, bu yetki ve nüfuz alanları çok sayıda ‘oğul’ arasında paylaşıldı. Bu durum, köktendinci örgütlerin şok ve zorunluluk karşısında ağ tipi, birbirine bağlı bir yapılanmaya geçmesine benziyor.
Hamaney’in, İslam Devrimi’ni birbirinden büyük ölçüde bağımsız hareket eden birden fazla lider üzerinden, tek bir merkeze bağlı olmadan işleyebilecek şekilde hazırlayıp hazırlamadığı tartışılıyor. Bir diğer ihtimal ise Hamaney’in, kamuya açık konuşmalarında sık sık dile getirdiği gibi ‘Allah’ın elinin’ kendisini koruduğuna inandığı için böyle bir sonla karşılaşacağını hiç düşünmemiş olması. Ancak oğlu Mücteba, İran’daki derin devletin gizemine bir yanıt niteliğinde görünüyor. Ülke, ağlar halinde işleyen bir cumhuriyetin doğuşuna hazırlanmış durumda.
Her iki durumda da İran bugün, çalışma biçimi bakımından ‘direniş’ adı verilen kollarının işleyişine benzeyen, birbirinden ayrı hücrelerden oluşan bir cumhuriyet görünümünde.
“Şu anda savaştan söz etmiyoruz”
İslam Devrimi, ihtişamını uzak mesafeden caydırıcılık üzerine inşa etti. Hamaney de bu caydırıcılık anlayışı çerçevesinde, çatışmaların ateşinin kendisine kadar yaklaşabileceğini muhtemelen hiç düşünmemişti. Bu yaklaşımı en fazla dile getiren kişi de bizzat kendisiydi.
Hamaney, Mart 2011’de, o dönemde Arap Baharı olarak adlandırılan olayların başlamasından duyduğu memnuniyeti gizlemedi ve “Bu olaylarda Allah’ın kudret elini hissetmek mümkün” dedi. Mayıs 2019’da ise destekçileri, önünde coşkuyla ‘ABD’ye karşı savaş’ çağrısı yapan sloganlar atıyordu. Hamaney onları durdurarak, “Şu anda savaştan söz etmiyoruz. Mesele direniştir” diye konuştu.
7 Ekim 2023 olaylarının ardından İran, İsrail ve ABD’ye karşılık vermesi yönünde sürekli baskıyla karşı karşıya kaldı. Buna rağmen Tahran, ‘stratejik sabır’ olarak adlandırdığı bir yaklaşım geliştirdi. Bu çerçevede, vekil güçler ve farklı uzantılarından oluşan bölgesel aktörleri, kısa olmayan ateşkes dönemlerine uymaya yöneltti.
Hamaney’in stratejisinin, tarihe ilişkin dini tasavvuru ile çatışmayı Tahran’dan uzakta tutmayı esas alan İran taktiğinin bir bileşimi olduğu açıkça görülüyor. Bu yaklaşım, 7 Ekim 2023 olaylarının ardından da sürdü. Necef’ten Iraklı bir din adamı, söz konusu gelişmeleri “Yahya Sinvar’ın dini lidere içirdiği bir zehir kadehi” sözleriyle tanımlıyor.
Tahran’ın bir caddesinde, eski Dini Lider Ali Hamaney’i tasvir eden bir duvar resminin yanından geçen insanlar, 13 Ağustos 2026 (Reuters)
Yaklaşık 40 yıl boyunca iktidarın zirvesinde yer alan Hamaney, doğrudan çatışmadan kaçınırken güvenlik, siyaset, ekonomi ve medya gibi kritik alanları yönetmek üzere sadık isimleri görevlendirerek sistemin ağlarını ördü.
Tahran, Bağdat ve Beyrut’taki bilgi sahibi çevreler arasında, Dini Lider’in ofisinin ‘başında bir güvenlik görevlisinin bulunduğu, kapısı olan geleneksel bir binadaki kurumdan’ ibaret olmadığı yönünde değerlendirmeler yapılıyor. Aksine bu ofisin, beklenenden çok daha fazla sayıda yetkiliyi, temsilciyi, görevlendirilmiş kişiyi ve farklı uzantıları kapsayan geniş ve görünmez bir ağ olduğu belirtiliyor. Bu ağın, İran Cumhurbaşkanı’nın denetimindeki kurumlara kadar uzandığı ve bütün bu kişilerin görevinin ‘Dini Lider’in her şeyi görmesini, duymasını ve her konuda karar vermesini sağlamak’ olduğu ifade ediliyor.
Bu geniş yapılanmanın Bağdat’taki yansımalarından birini, adının açıklanmamasını isteyen eski bir yetkili anlattı. Yetkili, “İranlı bir din adamı, Dini Lider’in şahsi talimatıyla Irak’ın petrol politikasını her gün düzenli olarak denetliyordu” dedi. Söz konusu yetkili, “Hamaney veya ofisi, stratejik dosyalar hakkında günlük güncellemeler almaya büyük önem veriyor” ifadesini kullandı.
Kırmızı çizgiler
Hamaney’in konumu, dini liderlik makamının anayasal sınırlarını aşıyor. Iraklı araştırmacı Ali el-Müden, “1979’daki İslam Devrimi’nden önceye uzanan onlarca yıllık süreçte Hamaney, makamın anayasal yetkilerinin geleneksel sınırlarını aşmasını sağlayan etkenler ve kaynaklar biriktirdi. Siyasi tecrübesinin yanı sıra cumhurbaşkanlığı deneyimini, dinî konumunu ve kurumlar içindeki geniş ilişki ve bağlılık ağını bir araya getirdi” diyor.
İslam felsefesi alanında çalışan ve Kum’da 30 yılı aşkın süre eğitim görerek ve yaşayarak deneyim kazanan el-Müden, “Hamaney’in sahip olduğu konum yalnızca anayasal yetkilerinden kaynaklanmıyor. Birikmiş tecrübesi ve kurumlar ile farklı güç merkezleri arasındaki dengeyi yönetme becerisi de bunda etkili” görüşünü dile getiriyor.
Ancak Hamaney’in alışılmışın dışındaki yetkilerini inşa etme biçimi, muhtemelen caydırıcılık fikriyle korunuyordu. Hamaney, kamuoyu önüne her çıktığında, bağlam ne olursa olsun, bu güce ‘ilahi bir boyut’ kazandırıyordu.
2018’de ABD yaptırımlarının ağırlaşmasıyla İranlılar geçim sıkıntısının pençesindeydi. O yılın ağustos ayında binlerce kişi, Hamaney’in konuşmasını dinlemek üzere kürsüsünün etrafında toplandı. Hamaney, “Allah’ın güçlü elinin halkın gücünde tecelli ettiğini ve şekillendiğini hissediyorum” dedi. Böylece İran’da Dini Lider’in takipçilerine ve Direniş Ekseni olarak adlandırılan yapının bulunduğu ülkelerdeki kitlelere kırmızı çizgilerin neden kırmızı olduğu ve aşılamayacağı mesajı verildi.
Tahran’da eski Dini Lider Ali Hamaney’in cenaze töreni sırasında toplanan katılımcılar (Reuters)
Yıllarca Dini Lider’in ofisiyle yakın ilişkileri bulunan siyasetçilerle temas hâlinde olan Iraklı bir siyasetçi, bu kişilerin de Hamaney kadar ‘Allah’ın elinin’, İslam Devrimi’ni ve kendilerini koruduğuna inandıklarını söylüyor. Hatta doğrudan çatışma ihtimaline ilişkin öngörebildiği en ileri senaryonun, kendi ifadeleriyle, ‘Dini Lider’in yanında oturan kişinin hedef alınması, ancak Dini Lider’in hedef alınmaması’ olduğunu belirtiyor.
Hamaney, ABD Başkanı Donald Trump’ın veya İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun kendisine suikast düzenlenmesi emrini vermeyeceğinden emin miydi? Kesin bir yanıt bulmak zor. Ancak Dini Lider, olayların tamamen tersine dönmesini beklediği zamanlarda bile başkalarına işaret ediyordu. Hamaney, ilk Dini Lider’in ölüm yıl dönümü vesilesiyle 10 Haziran 2005’te yaptığı konuşmada, “Bu güçlü el (Allah’ın eli) bazen yumruğa dönüşebilir ve insanın başına vurabilir” demişti.
Iraklı siyasetçi, “Hamaney çatışmaya girmek istemiyordu. En azından, İsraillilerin ve Amerikalıların dayattığı şekilde değil, doğal nedenlerle hayatının sonuna kadar çatışmayı uzatmak istiyordu” görüşünü dile getiriyor.
Ona göre, çatışmanın Dini Lider’in öldürülmesi eşiğine ulaşması, İran tarihinin uzun bir döneminin sona erme noktasına geldiği anlamına geliyor.
Hamaney’in oğlu... DMO’nun lideri mi?
Hamaney’in, Mücteba’nın İran’ın yeni Dini Lideri olarak babasının yerine geçmesine karşı çıktığı görüşünü benimseyen çok sayıda kişi olsa da baba, oğlunu erken dönemde gözlerden uzak tutarak Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) üzerinden toplumun ve kurumların derinliklerine nüfuz etmesine imkân tanıdı. 1990’lı yıllarda İran’daki dönüşümlere tanıklık eden, isimlerinin açıklanmasını istemeyen Iraklı ve Lübnanlı bazı isimler, Mücteba’nın ‘Haşimi Rafsancani’nin esnekliğinden yararlandığını’ söylüyor. Rafsancani, 1989’da babasının Dini Lider seçilmesinde belirleyici rol oynadığı sırada İran Cumhurbaşkanı’ydı. Aynı isimlere göre Mücteba, DMO, medreseler, çarşı esnafı, ordu, Besic ve yargı içindeki herkesle ilişkiler kurmaya yöneldi.
Bu isimlerden biri, Hamaney’in oğlunun Mir Hüseyin Musevi’nin hapse atılmasında rol oynadığını, henüz doğuş aşamasında olan veya gelişmekte bulunan siyasi hareketleri ortadan kaldırdığını, İbrahim Reisi’nin cumhurbaşkanlığına gelişini tasarladığını ve devlet kurumlarının devletin merkezindeki bir Hizbullah benzeri yapıya dönüşmesini öngören yeni bir felsefe geliştirdiğini söyledi. Ona göre Mücteba, ‘derin devlet’ anlayışının ilkelerini erkenden öğrenmişti.
Peki baba Hamaney, Şah rejiminin yıkıntıları üzerinde yükselen İslam Devrimi’nin ilkelerine aykırı bir proje olarak gördüğü iktidarın babadan oğula geçmesine karşı çıkarken, kendisini Dini Lider olarak belirleyen derin devleti ya da Necefli din adamının ifadesiyle ‘onun vitrinini’ oğluna miras bırakmasına izin mi verdi?
Tahran’ın bir caddesinde İran dini liderlerinin fotoğraflarının yer aldığı afişin yanından geçen bir kadın (Reuters)
El-Müden’e göre, “Mücteba Hamaney sistemin bir çocuğu; onun içinde yetişti ve büyüdü. Sistemin kurumlarının bir ürünü, kurucularından biri değil. Liderlik makamına gelmeden önce babasının üstlendiği türden bir siyasi kamu görevinde bulunmadı. Dinî kurumlar içindeki varlığı da şu ana kadar, babasının onlarca yıllık ilim tahsili ve iktidar pratiği boyunca kazandığı etki alanına ulaşmış değil. Dolayısıyla makamın ona devredilmesi, babasının şahsında biriken tüm kişisel ve siyasi kaynakların da kendisine aktarılacağı anlamına gelmiyor.”
Baba ile oğul arasında uzmanların büyük bir uçurum gördüğünü belirten Necefli din adamı, bu nedenle şu değerlendirmede bulunuyor: “Baba Hamaney, fıkıh alanında asgari yeterlilik koşullarını taşıyan son Dini Lider’di. Aynı zamanda DMO üzerinde gerçek bir hâkimiyete sahip olan son isimdi. Mücteba Hamaney ise bunun aksine, DMO’nun hâkimiyeti altında ve onun yönlendirdiği bir isim.”
Ancak bu durum, dini liderlik makamının sembolik hâle geldiği veya yetkilerinin başka bir kuruma devredildiği anlamına da gelmiyor. El-Müden, bu noktada Dini Lider’in ‘anayasal yetkileri’ ile karar alma sürecini fiilen kendi şahsında toplama kapasitesi arasında ayrım yapıyor.
Ağlar halinde işleyen bir cumhuriyet
Eğer iktidar, Hamaney’in elinden henüz gözlerden uzak yaşayan oğluna geçmediyse, peki kimin elinde toplandı? Cevap, “Her şeyi DMO kontrol ediyor” şeklinde. En azından nüfuzu ve güvenlik ile ekonomi alanlarındaki ağları Ortadoğu’daki başkentlere, Batı Asya’nın çeşitli bölgelerine ve daha uzak coğrafyalara uzanan bu kurum, Uzmanlar Meclisi’nin 8 Mart 2026’da Mücteba Hamaney’i seçtiği oturumu denetleyen ve yöneten yapıydı. Uzmanlar Meclisi üyeleri, DMO mensupları eşliğinde, İkinci Dünya Savaşı dönemini hatırlatan dramatik bir atmosferde seçim merkezine geliyordu. O dönemde Alman uçakları Londra’yı bombalarken İngiliz hükümeti Westminster’daki sığınaklarda toplanıyordu.
Iraklı siyasetçi, “İran’a yönelik son savaş, bölgede yaşanan en büyük askerî çatışma. Neredeyse Irak’la yaşanan sekiz yıllık savaşı bile geride bırakıyor” diyor.
Ancak İran’daki gelişmelerin sorunsuz ilerlediği ve bir liderin yerine diğerinin getirilmesinden ibaret olduğu yönündeki değerlendirmelere mesafeli yaklaşan el-Müden, yeni durumu ‘Dini Lider yönetiminden DMO yönetimine geçiş’ olarak tanımlamaya da temkinli yaklaşıyor. Çünkü böyle bir tanımlama, rejimin iç yapısının ve savaş ortamının ortaya çıkardığı zorlukların henüz izin vermediği doğrudan bir iktidar devrini varsayıyor.
İran’da nelerin değiştiğini anlamanın anahtarı belki de savaşın yarattığı atmosferde yatıyor. Büyük olasılıkla, Humeyni ve Hamaney dönemlerinde var olan biçimiyle İslam Devrimi rejimi, dağılmadan parçalanarak birbirine ince bağlarla tutunan örgütlerden oluşan bir cumhuriyete dönüştü. Iraklı siyasetçi, “Bugün İran’ın bir Dini Lider’e değil, gizli hücrelerin sorumluları gibi hareket eden ve tek görevi hayatta kalmak olan operasyon liderlerine ihtiyacı var” diyor.
Tahran’ın Azadi Caddesi’nde, eski Dini Lider Ali Hamaney’in resminin yer aldığı bir duvar resminin önünden geçen İranlı bir kadın, 29 Temmuz 2026 (AP)
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran’ın son savaş sırasındaki stratejisini ‘adem-i merkeziyetçi savunma’ olarak nitelendirmişti. Arakçi bu ifadeyle, İran’ın üst düzey yöneticileri korumaya odaklanan anlayıştan, savaş boyunca ayakta kalmayı güvence altına alma yaklaşımına geçtiğini anlatmaya çalışıyordu. Görünen o ki bu strateji, kontrol edilmesi veya kolayca tespit edilmesi güç, çok sayıda silahlı unsurun devreye girmesiyle uygulanıyor.
Baba Hamaney’in örgütsel yapının bu şekilde parçalanmasına yönelik bir plan hazırladığına dair herhangi bir kanıt yok. Ancak sonuç değişmiyor: İran bugün hem ‘devlet’ hem de ‘devrim’.
İran’daki gelişmelerin Bağdat’a yansıması her zaman görülüyor. Bu kez yansıyan, parçalanmışlık durumu. Mart 2016’da Irak hükümeti, iki gün sürecek kısa bir ateşkes için bir silahlı grupla müzakere yürütüyordu. Amerikalılar, Bağdat’taki büyükelçiliklerine yönelik saldırıların durdurulacağına dair söz almıştı. Buna rağmen patlayıcı yüklü insansız hava araçları ABD’nin tesislerini vurmaya devam etti.
Kaynaklar, o dönemde ABD’li ve Iraklı yetkililer arasındaki temasların, ‘hükümetin bir grupla anlaşmaya varamaması nedeniyle’ dostane olmadığını belirtiyor. Güvenilir kaynaklar, Irak’ta görev yapan bir DMO subayının, saldırıların anlaşmaya rağmen neden sürdüğünü soran üst düzey bir Iraklı yetkilinin sorularına yanıt vermediğini aktardı.
Tek merkez ve iplikler
Bu keskin perspektiften bakıldığında, gerçekte nelerin değiştiği görülebiliyor. Hamaney döneminde İran’da çok sayıda kurum ve güç merkezi bulunuyordu. DMO da bunların en önemlilerinden biriydi. Ancak baba Hamaney gibi deneyimli bir Dini Lider’in varlığı, bu kurumların yönetiminde ve aralarındaki anlaşmazlıkların çözümünde yüksek düzeyde merkezîleşmeyi mümkün kılıyordu.
El-Müden, Hamaney’in yokluğunun ardından ‘karar alma sürecinin Dini Lider’in ofisi, Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi, askerî ve güvenlik yetkilileri, DMO ve diğer devlet kurumları arasındaki etkileşime daha fazla dayanır hâle geldiğini’ belirtiyor.
El-Müden’e göre İran’da yaşanan dönüşüm, güçlü ve belirleyici bir liderin şahsında yoğunlaşan merkezîleşmeden, daha karmaşık bir kurumsal merkezîleşmeye doğru gerçekleşen göreli bir geçiş niteliğinde. Savaşın kendisi ve haleflik sürecinin yaşandığı koşullar nedeniyle güvenlik ve askerî kurumların önemi de bu yeni yapıda arttı.
Tahran’da düzenlenen erbain töreninde Dini Lider Mücteba Hamaney’in resmini taşıyan İranlı bir kadın (AP)
Nitekim DMO, yerel ve bölgesel komutanlıkların belirli ölçüde operasyonel bağımsızlığa sahip olduğu, birbirinden ayrı ‘parçalar’ hâlinde hareket etme yöntemine yöneldi. Bu yapı, sanki ‘başkomutan’ sürekli öldürülmüş gibi işliyor.
El-Müden’e göre bugün İran’da sorulan soru artık “İran’ı kim yönetiyor?” değil, tüm ipleri tek merkezde toplayan kişinin ortadan kaybolmasının ardından karar alma mekanizmasının nasıl dağıldığı. Bu durum, ‘liderlik kurumu ile güç merkezleri arasındaki ilişkinin yeniden tanımlandığı, henüz tüm aşamaları tamamlanmamış bir oluşum süreci’ anlamına geliyor.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ‘hücrelerden oluşan İran’ konusunda duyduğu kaygıyı gizlemiyor. Pezeşkiyan kısa süre önce, “Hiçbir grubun İran’ı herhangi bir yöne sürüklemesine izin verilmeyecek” dedi. Çok sayıda analistin bu tür açıklamaları, İran’ın ‘iyi polis-kötü polis’ anlatısı oluşturmak için başvurduğu bir taktik olarak değerlendirdiği doğru. Ancak sahadaki gelişmeler, İran’ın birbirinden ayrı parçalar hâlinde hareket ettiği gerçeğiyle bağlantılı.
İran, belirsizlik içinde hareket edebildiği ve merkezi bir başın bulunmadığı bu ağ tipi yapıyı sürdürebilecek mi? Böyle bir merkezî liderin yarım saat içinde ortadan kaldırılması, bütün sistemi felç edebilir. Konuyla ilgilenen çevrelerde bu soruya yönelik farklı yanıtlar öne çıkıyor. Ancak bugün asıl önemli mesele, Tahran’daki yönetimin birbirinden ayrı ‘parçaların’ hareket temposunu kontrol etme kapasitesi ve bu parçaların sistem içindeki bağımsızlığının, dış saldırılardan daha fazla endişe yaratacak ölçüde aşırılaşıp aşırılaşmadığı. Böyle bir tablo, baba Hamaney’in kabul edebileceği ve tahammül gösterebileceği sınırları aşmış olabilir.
Putin, Türkmenistan’da Pezeşkiyan ile görüştühttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5327705-putin-t%C3%BCrkmenistan%E2%80%99da-peze%C5%9Fkiyan-ile-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9Ft%C3%BC
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, 17 Ocak 2025'te Moskova'da gerçekleştirdikleri görüşme sırasında (Reuters)
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Türkmenistan’da düzenlenecek bölgesel zirve öncesinde dün İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile görüştü. Rus haber ajanslarının aktardığına göre Putin, Moskova’nın Ortadoğu’daki savaşın sona erdirilmesine yönelik çözüm çabalarına katkıda bulunmaya hazır olduğunu yineledi.
Şarku’l Avsat'ın AFP’den aktardığına göre Putin, “Bu durumun çözüme kavuşturulmasına katkıda bulunmak için elimizden gelen her şeyi yapmaya hazırız” dedi. Putin ayrıca İran’ın, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in düzenlediği saldırılarla başlayan çatışmayı sona erdirmek için “gerçek çabalar” gösterdiğini ifade etti.
Görüşme, Washington ile Tahran arasında diyaloğun yeniden başlatılması ve gerilimin düşürülmesi amacıyla bölgesel girişimlerin sürdüğü bir dönemde gerçekleşti. İran, ABD ve İsrail’e yönelik söylemini sertleştirerek yeni bir saldırıya karşılık vereceği uyarısında bulunurken, nükleer programına ilişkin müzakerelere açık olduğu mesajını da vermeyi sürdürüyor. Tahran yönetimi, buna karşın haklarından “hiçbir koşulda” taviz vermeyeceğini vurguluyor.
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
