İsmail Muhammed Ali
Afrika İşlerinden Sorumlu ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Molly Faye’nin Hartum’a yaptığı ziyaretin ‘Sudan Genelkurmay Başkanı Abdulfettah el-Burhan’ın 25 Ekim’de olağanüstü hâl ilan ederek anayasal belgeyi askıya alma kararlarının tetiklediği olaylara ilişkin’ sonuçları hakkında farklı görüşler ortaya çıktı. Öyle ki bir kesim krizi çözmek için şimdiden önemli bir atılım gerçekleştirildiğini belirtirken, bir kesim de Temmuz 2023’ten sonra geçiş döneminde yönetim sürecine dair ulusal bir uzlaşı yoluyla durumu normal seyrine döndürmek için hiçbir şey yapılmayacağını ve yalnızca baskı yapıldığını savunuyor.
Independent Arabia’ya demeç veren direniş komitelerinin bazı üyelerine göre 17 Kasım’da üç başkent (Hartum, Kuzey Hartum, Omdurman) ve diğer bazı şehirler, orduyu siyaset sahnesinden uzaklaştırmak için barışçıl bir protesto yürüyüşüne tanık oluyor.
Önemli pencereler
ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı’nın ziyareti ve ziyaretin ülkedeki durumun yansımalarına etkisi ile ilgili olarak, Ulusal Ümmet Partisi’nde Dış İlişkilerden Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Ahmed Hüseyin, “ABD’li yetkilinin bu dönemdeki ziyaretinin, Sudan’ın siyasi krizini çözme yolunda önemli pencereler açmak ve büyük bir atılım gerçekleştirmek üzere büyük bir iyilik ve umudun habercisi olduğunu düşünüyorum. Ordu Komutanı Abdulfettah el-Burhan ile Sudan sokaklarını temsil eden siyasi güçlerin, Başbakan Abdullah Hamduk da dahil olmak üzere siyasi tutukluların serbest bırakılması, anayasal belgeye dönüş, olağanüstü halin kaldırılması, internet hizmetinin yeniden sağlanması, barışçıl protestoculara karşı aşırı şiddetin durdurulması ve hükümetin meşruiyetinin iade edilmesi taleplerini görüştüm” açıklamasında bulundu.
Burhan ve ABD’li yetkilinin görüşmesinin ardından Egemenlik Konseyi tarafından yapılan açıklamaya dikkati çeken Hüseyin, ‘sivillerle ortaklık taahhüdünü teyit ederek, tutukluları serbest bırakarak, anayasal belge üzerinde çalışarak, genel seçimleri zamanında yaparak ve demokratik dönüşüm yolunda ilerleyerek’ somut ve olumlu bir ilerlemenin ortaya koyulduğunu ifade etti.
Ahmed Hüseyin, ABD’li yetkili ve Özgürlük ve Değişim Bildirgesi Güçleri (ÖDBG) arasındaki görüşlerin, tamamen aynı olduğunu dile getirdi.
Köklü düzenleme
ÖDBG’nin, önceki deneyimlerde hatalar olduğunu kabul ettiğini söyleyen Hüseyin, ancak anayasal sistemi baltalayarak tedavi yöntemi yürütmenin kabul edilemez olduğunu vurguladı. Ahmed Hüseyin, sivil unsurun, pozisyon ve ilkelerde daha etkin ve sağlam yeni yüzler göstererek bir sonraki aşama için plan ve kadrolarında köklü bir düzenleme yapacağını belirtti.
Hüseyin, askeri bileşenin pozisyonlarındaki değişikliği ve ABD hamlesine tepkisini, ikili ve diğer finansman programlarının durdurulmasının yanı sıra dış yardımın kesilmesinden sonra ekonomik açıdan karşılaştığı felaket durumuna bağladı. Dış yardımlar, özellikle Dünya Bankası’nın Sudanlı aileleri desteklemek ve Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) prosedür ve programına uygun olarak geçiş hükümeti tarafından uygulanan stratejik mallar üzerindeki sübvansiyonların kaldırılması politikasının etkilerini azaltmak için sunduğu destek programını kapsıyor. Washington da daha önce, terörü destekleyen ülkeler listesinden Sudan’ın adını çıkararak Hartum hükümetiyle birlikte finans kurumlarının ufkunun açılmasına katkıda bulunmuştu.
Pozisyon dağılımı
Öte yandan Sudan Dışişleri Bakanlığı’nda eski büyükelçi Abdulvahab es-Savi, Washington’un ‘ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı’nın ziyareti aracılığıyla krizdeki çıkmazı kırmak için’ ortaya koyduğu net bir atılım görmediğine dikkati çekti. Savi, “Her iki taraf da kendi pozisyonuna bağlı. Anlaşma ve farklılıklar gösteren ortak bir diyalog yok, ancak önümüzdeki birkaç gün içerisinde neler olacağını beklemek zorundayız” dedi.
Yetkili, tüm konunun iki yön etrafında döndüğünü belirtti. Öte yandan ABD ve Avrupa, 25 Ekim öncesi duruma dönülmesi çağrısı yapıyor. Askeri bileşen ise bu krizi çözmek için pratik bir adım ortaya koymaksızın, anayasal belgeye ve demokratik geçişe bağlı olduğunu tekrarlıyor.
Bu çerçevede Abdulvahab es-Savi, “İlgili taraflar arasında yapıcı ve şeffaf bir diyalog için uygun ortam oluşturulmalıdır. Bu durum, Hamduk da dahil olmak üzere siyasi tutukluların serbest bırakılmasını gerektiriyor. Askeri taraf bu konudaki taahhüdünü dile getirse de bu talebin hayata geçirilmesinde bir isteksizlik olduğunu düşünüyoruz” dedi.
Eski büyükelçiye göre ABD, çözümün askeri ve sivil taraflardan tavizler gelene kadar azami ölçüde baskı uygulamakta olduğuna inanıyor. Ordunun 25 Ekim kararlarından geri çekilmesinin, özellikle sokakta halk desteğine sahip olmadıkları için konumlarını son derece zayıflattığına dikkati çeken Savi, “Eski Cumhurbaşkanı Ömer el-Beşir rejiminin yaptığı gibi eylemlerini desteklemek için çok sayıda insanı harekete geçiremezler” şeklinde konuştu.
Yoğun temaslar
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı habere göre, ABD’li yetkili, 14 Kasım’da başlayan üç günlük ziyareti sırasında Burhan, Hamduk ve görevden alınan Dışişleri Bakanı Meryen As-Sadık’ın yanı sıra ÖDBG Merkez Konseyi ve Cuba Anlaşması tarafları ile bir araya geldi.
Burhan, salı günü Molly Faye ile gerçekleştirdiği görüşmede anayasal belgeye bağlılığını ve geçiş otoritesinin yapılarını tamamlamak için tüm siyasi güçlerle kapsamlı bir diyalog yürüttüğünü ifade etti.
Burhan’a göre ABD’li yetkili, ülkesinin Sudan’daki demokratik geçişi desteklediğini ve geçiş döneminin başarısında ısrar ettiğini belirtti. Burhan ayrıca, ABD Başkanı Joe Biden’in Sudan’da yaşananlara kişisel bir ilgi gösterdiğini ve geçiş dönemini başarılı kılma ve demokrasiyi sağlama konusunda istekli olduğunu ifade etti.
Faye, Hamduk ile yaptığı görüşmede ülkede demokratik geçiş yolunu yeniden kurmanın yollarını ele aldı.
Egemenlik Konseyi’nin ilk toplantısı
Burhan, 14 Kasım Pazar günü yeni Egemenlik Konseyi’nin ilk toplantısında, ilerleyen birkaç gün içinde sivil bir hükümet kurma ve ülke işlerinin yönetiminde örnek bir model sağlama sözü vermişti.
Resmi Sudan haber ajansı SUNA’ya göre geçici Egemenlik Konseyi, devrimin özgürlük, barış ve adalet sloganlarının uygulanması başta olmak üzere Aralık devriminin hedeflerine ulaşacak yeni bir gelecek vizyonu vaat eden Burhan başkanlığında bir toplantı düzenledi.
Konsey, “Konsey üyeleri, ülke işlerinin Sudan halkını memnun edecek şekilde yönetilmesi için ideal bir model sağlama ve önümüzdeki birkaç gün içinde sivil bir hükümet kurma sözü verdi” dedi.
