İsrail ordusundaki ölümlerin temel sebebi intihar

İsrail askerleri arasında intihar durumlarının artması komutanları endişelendirdi (Getty Images)

İsrail’de muhalif sağ partilerin doğrudan Genelkurmay Başkanı Aviv Kochavi’yi küçümsemeye varacak düzeyde ordu komutanlarına yönelik eleştirilerinin dozunu artırdığı bir ortamda yayınlanan yeni bir rapor, ortada bir savaş hali olmamasına rağmen askerler arasında yaşanan ölümlerin temel sebebinin intihar olduğunu ortaya koydu. Rapora göre 2021 yılında en az 11 asker intihar etti.
Askeri kaynaklar, 2021’de bir önceki yıla kıyasla ölen asker sayısının 3 artarak 31’e ulaştığını ve ölümlerin çeşitli sebeplerden kaynaklandığını belirterek, 11 askerin intihar ederek, 10 askerin trafik kazasında, 6 askerin de hastalık nedeniyle öldüğünü aktardı. İntihar eden askerlerden üçünün Etiyopya asıllı olduğuna işaret edildi. Raporda ifadelerine yer verilen İsrail Ordusu Personel Müdürü Yoram Knafo, intihar eden üç askerin Etiyopya topluluğuna mensup olduklarını ve intihar ettiğinden şüphelenilen bir askerin de Etiyopyalı olduğunu söyledi. İsrail’deki prosedüre göre, intihar eden askerler, askeri polis davayla ilgili soruşturmayı bitirene kadar resmiyette ‘intihar ettiğinden şüphelenilen’ kategorisine alınıyorlar.
Ordudaki intihar durumlarının pik yaptığı 2005 yılında 36 asker hayatına son verdi. Ordu bu olguyla mücadele etmek için silaha erişimin kısıtlanması ve komutanlara, intihara sevk edecek düşünceler taşıyan potansiyel askerleri tespit etme eğitimlerinin verilmesi gibi önlemler içeren bir plan hazırladı. Planı takip eden yıllarda intihar sayılarında düşüş gerçekleşti. 2018 yılında ordu içinde intihar eden asker sayısı 9’a kadar geriledi. Şu anki Genelkurmay Başkanı Aviv Kochavi döneminde ise bu sayı tekrar yükselişe geçti. Oysa olaya olumlu bir yönden bakan Knafo, “Ordu geçen yıl yaklaşık 400 intihar durumunu önlemeyi başardı” dedi.
İsrail ordusunun verilerine göre askeri operasyonlarda 3 asker öldü. Orduda askerlik yapan Ömer Tabib, “Surların Muhafızı” operasyonu adı altında İsrail’in Mayıs 2021’de Gazze Şeridi’ne açtığı savaşta öldürüldü. Yonatan Granot, başka bir askerin yanlışlıkla ateşlediği kurşunla öldü. Nahal Piyade Tugayı’nda görevli Albay Sharon Asman, koştuğu sırada yere yığıldığı ve teşhis edilemeyen bir kalp rahatsızlığı olduğu açıklandı. Ordu, Sınır Muhafızları Komutanlığı’nda görevli bir keskin nişancının ve bir istihbarat görevlisinin ölümünü rakamlara dahil etmedi. Keskin nişancı Barel Shmueli, Gazze sınırında silahlı bir Filistinli tarafından başından vurularak öldürüldü. İstihbarat görevlisi ise ağır güvenlik suçlarından yargılanmayı beklerken askeri cezaevinde hayatını kaybetti.
İsrail’deki aşırı sağ, devletin kuruluşundan bu yana yürürlükte olan ve ‘halkın ordusu’ olması dolayısıyla saygı duyulan ‘ordu ile özel ilişki’ ilkesini son on yılda birçok kez çiğnedi. Bunun sebebi, ordunun Eski Başbakan Binyamin Netanyahu’nun İran’a yönelik planlarını reddetmesi ve ordu komutanlarından bazılarının özellikle emekliye ayrılıp askeri üniformaları çıkardıktan sonra Filistin konusunda ılımlı tavır sergilemesiydi. Sağcı gazeteler ve onlara yakın araştırma enstitüleri, orduyu eleştiren, korkaklıkla ve savaşma idealinden vazgeçmekle suçlayan yazılar ve makaleler yayınlıyor. Netanyahu’ya yakınlığıyla bilinen Israel Hayom gazetesi dün (cuma) Genelkurmay Başkanı Aviv Kochavi’yi doğrudan hedef aldı. Askeri analist Yoav Limor, gazetede yayınlanan yazısında, sert bir dille eleştirdiği Kochavi’nin ‘kafasını duvarlara vuracağını’ belirtti.
Limor yazısında şu ifadeleri kullandı:
“Kochavi bugün görevde dördüncü ve son yılına girdi. Ordunun ileri doğru uçtuğu bir durumda makamını terk edeceği yerde, kendini yüce planlarını kuşatan bir dizi krizle boğuşmak zorunda kalırken buluyor. Koronavirüs salgını, son iki yılda üst üste yapılan seçim turları ve bu sebeple devlet bütçesinin onaylanamaması gibi onunla (Kochavi) ilgisi olmayan ordudaki bazı krizler planlarının akamete uğramasında pay sahibi olabilir. Ancak Kochavi kendisinin kurbanı ve yapısı gereği kafasını duvara vurmaya gidiyor. O, nasihat kabul etmiyor ve eleştirilere kulak vermiyor. Komutanlarca bilinen bir sorunu var: çevresine harika insanlar alıyor. Ancak bu kişiler onun düşüncelerini tekrarlıyorlar ve ona meydan okuyan fikirler sunmuyorlar. Bunu yapmaya kalkışan kişi ondan uzaklaştırılıyor. Bu durum, Genelkurmay Başkanlığı’nda ordu ve onun komutanının iyiliğini isteyen tümgeneral rütbesindeki birçok subayın başına geldi.”
Limor yazısında ayrıca İsrail Demokrasi Enstitüsü adlı düşünce kuruluşunun da işaret ettiği, İsrail halkının orduya olan güveninin azaldığına dikkat çekti. “Bu tehlikeli bir trendin başlangıcı ve önlenmesi için adımlar atılması gerekiyor ancak Kochavi bir şey yapmıyor” ifadelerini kullanan Limor, halkın güveninin azalmasında sadece ordudaki kötü yemekler, zor hayat koşulları ve yeni başlayan askerlerin düşük maaşlar alması değil, aynı zamanda ordunun kötü performansının da etkili olduğunu belirtti. İsrail ihtiyat ordusunun eğitimlerinin azaltılması kararı sonrasında tırmanan krize işaret eden Limor, “İsrail ordusunun Kochavi dönemindeki tek gerçek sınavdaki -Surların Muhafızı Operasyonu- başarısı oldukça sınırlıydı. Bu, askeri sorunlardan değil aksine başka bir meseleden kaynaklandı o da beklenti çıtasının oldukça yüksek olmasıydı. Bu çıta Gazze sahasında parçalandı. İsrail ordusunun muazzam üstünlüğüne ve verilen sözlere rağmen Gazze’deki durum değişmedi. Kochavi’nin görevdeki ilk üç yılı boşa harcandı. Koronavirüse, seçimlere ve bütçeye rağmen Kochavi’de başarılı olabileceğine dair veriler vardı. Ordunun dediği gibi bir sonraki savaşta ses getirecek bir zafer elde etmek isteyen şu andan itibaren kendine çekidüzen vermelidir” değerlendirmesinde bulundu.