Irak’ta Koordinasyon Çerçevesi Koalisyonu’nun çıkmazı Şii sisteminde büyük bir ameliyata olan ihtiyacı ortaya çıkardı

Şii partilerin, İran’ın gündemiyle kesişme noktası, ulusal çoğunluk hükümeti kurulmasının önünde engel teşkil ediyor

Irak Parlamentosu oturumlarından biri (Getty Images)

Irak’ta yeni hükümeti kurma görüşmeleri, Koordinasyon Çerçevesi Koalisyonu içindeki çıkmaz nedeniyle duraklarken Sadr hareketinin lideri Mukteda es-Sadr, bazı partilerin ulusal çoğunluk hükümetinin kurulmasını isteyenler arasına katılmasını, diğerlerinin ise muhalefette kalmasını umuyor. Fakat bu, Koordinasyon Çerçevesi Koalisyonu’nun 2003 yılından bu yana ülkedeki en karmaşık siyasi anlaşmayı yaptığında gerçekleşebilir.
Koordinasyon Çerçevesi Koalisyonu’nun, muhalif güçlerin hükümet dışındayken nüfuzlarını korumaları ve yeni nüfuz merkezinden gelebilecek ‘darbelere’ maruz kalmamaları amacıyla bir takım garantilerin olduğu güvenli bir formül olarak ortaklığı sona erdirmek için herhangi bir anlaşmaya varmama ihmali güçleniyor.
Koalisyon içerisindeki görüşmelere katılan kaynaklar, bu formül hakkında yaptıkları açıklamalarda, Sadr'ın ittifakına fiilen katılmaya karar veren güçlerin, hükümet içindeki rolleri ve bu rollerin büyüklükleriyle ilgili garantiler ve muhalefette kalmaları halinde ise farklı garantiler istediklerini söylediler.
Koordinasyon Çerçevesi Koalisyonu’ndaki çıkmaz, tarafları arasındaki birbirine bağlı çıkarlar ağının derinliği ve kapsamıyla büyürken bu durum, iktidar ile muhalefet arasında parçalanmış ve dağılmış gibi görünen Şii sistemi içinde büyük bir ameliyata ihtiyaç duyulduğunu gösteriyor. Şii sisteminde, idari merkezlerdeki yetkililer ve özel sektördeki yatırım projeleri arasında farklı düzeylerde gizli anlaşmalar bulunurken sistem bu dinamik çıkarlar döngüsünden beslenen silahlı gruplar tarafından korunuyor.
Mesele, Koalisyon içindeki tarafların liderlerinin bir takım anlaşmazlıklar nedeniyle ittifaklara ilişkin politikalar oluşturamamaları, ortak olarak attıkları adımların kafa karışıklığına yol açması, niyetleri test etmek ve tepkileri öğrenmek için uyguladıkları taktiklerle sınırlı kalmalarının altında yatıyor. Irak kamuoyu bu çerçevede, Koalisyon çatısı altındaki güçlerin hareketliliği hakkında eşi benzeri görülmemiş sızdırılmış bilgi akışıyla karşı karşıya kaldılar.
Ancak Koalisyon, geçtiğimiz haftalar ısrarla, Sünni Arap ve Kürt müttefiklerinin, bu iki bileşeni, mezhep fanatizmini kışkırtan en kolay taktik çerçevesinde Şiileri bölmek için bölgesel bir komplonun parçası olarak gösterip Sadr'a baskı yapmalarını sağlayarak Sadr’a saldırmaktan kaçınan genel bir taktik sürdürdü. Muhammed el-Halbusi'nin liderliğindeki Takaddum (İlerleme) Partisi'nin önde gelen isimlerinden biri de bu yönde bir yorum yaptı.
Şarku’l Avsat, Koordinasyon Çerçevesi Koalisyonu’ndan üç isme, dengeli ve garantili bir siyasi anlaşma olmadan parçalanırsa Koalisyon’a ne olacağını sordu. Sorunun yöneltildiği isimlerden biri olan Hadi Al-Amiri liderliğindeki el-Fetih Koalisyonu’ndandı. Bu üç ismin verdiği yanıtlar doğrultusunda, böyle bir senaryonun gerçekleşmesi, biri hesaplanmamış cephelerde güvenliğin çöküşü ikincisi yeni hükümetin 6 ay sonra düşmesi olmak üzere iki ciddi meseleyi ortaya çıkarıyor. Böyle bir durumda İran, krizin tarafları arasında arabuluculuk yapmaya çalışacaktır. Fakat bu, Koalisyon’daki güçlerin bir kısmının feda edilmesini ve Sadr ile komşu ülke İran’a Viyana’daki nükleer anlaşmayı canlandırma müzakerelerinde Batı ve ABD'yi yönlendirmek için ‘isteksiz’ bir siyasi çıkış manevrası kazandıracak istisnai bir anlaşma yapılmasını sağlayacak bir arabuluculuk olacak.
Ancak nükleer müzakerelerde üstünlük sağlanması, Irak'taki İran’a yakın Şii tarafların önceliklerinin başında gelmiyor. Geçtiğimiz yıllarda artan çıkarların İran'ın manevra seçeneklerine dahil edilememesi, İran ile söz konusu Şii taraflar oldukça ender görülen bir kesişme noktası. Bu bağlamda Haşdi Şabi’nin eski liderlerinden biri, eski İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) Kudüs Günü Komutanı Kasım Süleymani'nin yokluğunun ve halefi İsmail Kaani'nin başarısızlığının, İran’ın Dini Lideri (Rehber) Ali Hamaney ile ideolojik birlikteliğe rağmen Şii partilerin liderlerini siyasi olarak asi bir tutum sergilemeye ittiğini söyledi.