عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
ARAP DÜNYASI

Irak nüfus artışının getirdiği zorluklarla karşı karşıya

Irak, Ocak 2022'de 3,619 milyon varil petrol ihraç etti. Son 10 yılın en yüksek aylık gelirleri elde edildi.

Irak’ın nüfusu 41 milyonu geçti. (Reuters)
Irak’ın nüfusu 41 milyonu geçti. (Reuters)
    İstanbul/Şarku’l Avsat
TT
TT

Irak nüfus artışının getirdiği zorluklarla karşı karşıya

Irak’ın nüfusu 41 milyonu geçti. (Reuters)
Irak’ın nüfusu 41 milyonu geçti. (Reuters)

Şeza el-Amili
Irak, eski savaşların ve 2003 sonrası dönemde yaşananların yanı sıra özellikle ülke nüfusunun 41 milyonu geçmesiyle oldukça zor durumda. Ülkede nüfus artışına uygun bir ekonomi inşa edilememesi ve ekonomik planlamanın olmamasının getirdiği zorluklar her geçen gün artıyor. Planlama Bakanlığı'nın verilerine göre ülke nüfusu her yıl 900 bin ila bir milyon arasında bir artış gösteriyor.
Irak'taki nüfus artışının etkileri ve hayatın çeşitli alanlarında karşılaşılan eksikliklerin, ülkenin zengin kaynaklarıyla giderilemeyeceğini düşünenler olabilir. Ancak hükümet, Bağdat, Basra ve Musul gibi büyük şehirlerde dahi aşiret kökenli Irak toplumunun doğası gereği nüfus artışını kontrol edemiyor.
Sürdürülebilir kalkınma alanında uzman isimlerden Raad Sami, Irak’ta kaynak geliştirme ile ilgili gerçekçi ekonomi politikalarının bulunmadığını, buna tarım arazilerinin çölleşmesi ve erozyonunun yanı sıra hükümetin genel olarak tarımsal ve ekonomik kaynakların yokluğuna neden olan bu krize karşı sessizliğinin de eşlik ettiğini söyledi. Irak’ta devlet inşasında önemli bir ortak olan özel sektörün olmayışının nedenlerine değinen Sami, “Ülkede var olan idari ve mali yolsuzluklar sonucunda ne yazık ki özel sektör halen rayına oturabilmiş değil” ifadelerini kullandı.

Gerçek bir duruş
Tüm bunları, hükümetin ve liderlerin yoksulluğu ortadan kaldırmak ve iyi bir çevre sağlamak da dahil Birleşmiş Milletler (BM) tarafından kabul edilen 16 kalkınma hedefi çerçevesinde, ekonomiyi sağlam temeller üzerinde yeniden inşa etmek için gerçek bir duruş sergilemesini gerektiren sürdürülebilir kalkınmaya dayalı bir ekonomi inşa etme planının olmamasına bağlayan Sami, “Ülkede bu hedefleri hayata geçirecek bir vizyon ve stratejik planlar olmasını temenni ediyoruz”  dedi.
Irak’ın ekonomik ilişkileri konusunda uzman olan Ziya el-Muhsin meselenin boyutlarını birkaç maddede detaylandırdığı değerlendirmesinde şunları söyledi:
“Öncelikle mesele, devletin 1990-2003 yılları arasında, yani ekonomik abluka altında olduğu dönemde Irak pazarının ihtiyaçlarını karşılamaya katkıda bulunan tarım sektörünü teşvik edememesiyle ilgili. Saddam Hüseyin rejimi o dönem çiftçileri, en yüksek fiyattan mahsul satın alarak ve tarım için gerekli araçları dağıtmanın yanı sıra devlet tarafından sübvanse edilen fiyatlarla tohum, böcek ilacı ve gübre dağıtarak  çeşitli mali ve lojistik katkılarla destekledi. Ancak 2003 yılından sonra devletin çiftçilere bu yönde herhangi bir desteği olmadı.”

Çiftçilere yapılması gereken ödemelerin gecikmesi
Hem çiftçilerin ödemelerini uzun süre ertelemenin hem de büyük zararlar görmelerine neden olan komşu ülkelerden tarım ürünlerinin Irak'taki emsallerinden çok daha düşük fiyatlarla iç pazara sürülmesinin tarım ile uğraşanları isteksizleştirdiğini vurgulayan Muhsin, aynı durumun eskiden iç pazar ihtiyacının büyük bir kısmını karşılayan ve fazlası yurt dışına ihraç edilerek gayri safi yurtiçi hasılaya (GSYİH) ve bütçeye önemli katkı sağlayan petrokimya endüstrileriyle bağlantılı olan tarımsal üretim ve imalat endüstrileri için de geçerli olduğunu vurguladı.
Ekonomik alanda, fosfat, magnezyum, kükürt, silikat ve diğer maddeler gibi Irak'ın kuzeyinde ve batısında bulunan alanlarda sanayi sektöründe sonsuz kaynak olduğunu söyleyen Muhsin, ardı ardına göreve gelen hükümetlerin, bu kaynakları değerlendirmeye ve ulusal ekonomiyi ve Irak vatandaşının geçimini iyileştirmeye yönelik mali getirilerini kullanmaya önem vermediklerini de sözlerine ekledi.
Muhsin, değerlendirmelerini şöyle sürdürdü:
“Peş peşe göreve gelen hükümetler, yalnızca petrol gelirlerine bel bağladılar. Buradaki en büyük felaket, petrolle ilgili önemli bir kaynağın ihmal edilimesidir. Ülkenin günde 12 saatten fazla süren elektrik kesintilerinden şikayet ettiği bir dönemde elektrik enerjisi üretiminde kullanılmayan ve değeri üç milyar doları aşan doğalgaz yakılarak boşa harcandı.”
Nüfus artışının nedenlerinin komşu ülkelere kıyasla kıt olduğu düşünülen kaynakları olumsuz yönde etkilediğini belirten Muhsin, l-şunları söyledi:
“Örneğin Irak'taki buğday ve arpa mahsulleri için bir dönüm (bin metrekare) başına 500 kilograma kadar verim alıyoruz. Oysa birçok ülkede, hatta İmam Hüseyin Türbesi projelerinde dahi bu mahsullerin dönüm başına bin kilogramı aştığını görüyoruz.”
Muhsin, bu farkın nedeninin diğer ülkelerde çiftçilerin sahip olduğu tarım kültürünün yanı sıra sulama ve toprağa uygun miktarda gübre atılması noktasında modern teknolojilere dayanan bir tarım politikası olduğunu kaydetti.

Yüksek tuzluluk oranı
Toprağın yanlış işlem görmesinin tuzluluk oranını artırdığına işaret eden Muhsin, buna çiftçilerin kültür eksikliğinin yanı sıra Tarım Bakanlığı'nın çiftçileri verimi artırmak için izlenmesi gereken doğru yöntemler konusunda eğitmeye çalışmamasının neden olduğunu söyledi. Hükümetin güvenliği sağlama ve özel sektör projelerini organize suç çetelerinden koruma yeteneğiyle doğrudan bağlantılı olan özel sektörün canlandırılmasının yanı sıra Yerli Ürün Koruma Yasası, Tüketicinin Korunması Yasası ve İhracatı Destekleme Yasası'nın uygulanması gerektiğinin altını çizen Muhsin sözlerini şöyle sürdürdü:
“Iraklı üreticiler arasında terörü yaymaya çalışan bu organize suç çetelerinin dış bağlantıları nedeniyle bunu sağlamak mümkün değil. Sonuç olarak Iraklı üreticilerin çoğu, ya komşu ülkelere ya da Güneydoğu Asya ülkelerine gittiler.”
Sorunun kaynak eksikliğinden daha büyük olduğuna işaret eden Muhsin, gerçek sorunun insanların hayatlarını her alanda iyileştirmek için bu kaynakları ve serveti uygun şekilde kullanan iyi bir yönetimin olmadığına işaret etti.  

Kamu maliyesinin yanlış yönetimi sorunu
Iraklı siyasi aktivist Hamza el-Cevahiri, Planlama Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı'nın çeşitli imkanlarıyla ülkenin ihtiyacına göre kaynak dağıtmasından ötürü hatanın kamu maliyesinin yönetiminde yattığını belirterek bundan Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) ve Bağdat’taki bakanlıklardan alttaki memura kadar tüm yetkilileri sorumlu tuttu. Cevahiri şu değerlendirmede bulundu:
“Irak'ın devlet kurumlarındaki yolsuzluk belasından büyük zarar gördüğünü çok iyi biliyoruz. Iraklıların yaşadığı yoksulluğun başlıca nedeni budur. Bu nedenle kamu maliyesi, sürdürülebilir kalkınmaya veya vatandaşa hizmet eden altyapıya asla yönlendirilmeyecek.”

Değerlere ve ahlaka dayalı bir sistemin olmayışı
Kaynak eksikliği sorununun Irak'ın Baas Partisi'nin yönetimi altında olduğu dönemde kaybedilen değerlere ve ahlaka dayalı sistemin geri gelmesine ihtiyaç duyduğunu belirten Cevahiri sözlerini şöyle sürdürdü:
“Vatana ya da aileye değil, Baas Partisi’ne sadakat duyuluyordu. Sadece Baas partisine… Baasçı olmayan bir Iraklının çalışması, okuması, istihdam edilmesi ya da rejime bağlı güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında hizmet etmeye ve partinin onayını almak için büyük fedakarlıklar yapmaya hazır olduğunu ifade etmesi oldukça zordu. Irak'taki değerlere ve ahlaka dayalı sistem bu noktadan yara almaya başladı. Gördüklerimiz ve yaşadıklarımız değerlere ve ahlaka dayalı sistemin yıkılmasının bir sonucudur. Geriye, onun gerçek değerleri yerine sadece söylemleri kalmış ve her şey mübah hale gelmiştir.”

Ülke nüfusundaki doğal artış
Planlama Bakanlığı'nın Bilgi Ofisi Direktörü Abd ez-Zehra tarafından açıklanan 2021 yılı bakanlık verilerine göre Irak'ta yıllık artışın yaklaşık yüzde 3,5 olduğu 10 yıl öncesine göre düşük olan nüfusun doğal artışı, son yıllarda yıllık yüzde 2,5 oldu.

Planlama Bakanlığı verileri
Bakanlığın 2021 yılı verilerine göre Irak’ın nüfusu, yüzde 51’ini oluşturan 20 milyon 810 bin 479’u erkek olmak üzere 41 milyon 190 bin 658 kişiye ulaştı. Toplam nüfusun yüzde 49'unu ise 20 milyon 380 bin 179 ile kadınlar oluşturuyor.
Planlama Bakanlığı Bilgi Ofisi Direktörü Zehra, kaynak kıtlığıyla ilgili olarak da Irak'ın kaynak kıtlığı ile karşı karşıya olmadığını, ancak sorunun bu kaynakların yönetiminde kaynaklandığını söyledi. Irak’ın gerek petrol zenginliği, gerekse tarım, sanayi, turizm ve diğerler alanlar gibi önemli kalkınma sektörleriyle iyi bir ekonomik potansiyele sahip zengin bir ülke olduğunu belirten Zehra, bakanlığın, bu yüzden nüfus artışlarını karşılamak ve kalkınmanın üzerinde bir yük olmaktan çıkarıp faydalı motor güçlere dönüştürmek çerçevesinde 2020 yılında patlak veren yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgının yansımaları ve Irak'ın tanık olduğu değişikliklerle uyumlu birçok politikanın gözden geçirilmesini gerektiren mali kriz nedeniyle daha önce başlattığı ancak durdurmak zorunda kaldığı nüfus artışlarına ilişkin ulusal planı yeniden gözden geçirdiğini kaydetti.

Kalkınma politikaları
Bu geniş kapsamlı politikalar, özel sektörü ortaklık yaparak, başta gençlere iş fırsatları yaratma konusunda teşvik ederek, onu güçlendirerek ve devlet kurumlarındakine benzer şekilde özel sektördeki işçilere gerekli garantileri sağlamak olan bir takım temellere dayanıyor. Sağlık sektörünün iyileştirilmesi ise bu alandaki tesislerin, binaların veya tıbbi personelin şartlarının iyileştirilmesinden geçiyor.
Eğitim alanın geliştirilmesi için de bir takım politikalar oluşturuldu.  Gerek başkent Bağdat gerekse ülkedeki diğer iller, bu alanda hem devlet hem de özel çok sayıda projenin hayata geçirilmesine tanık oldu. Ülkedeki konut krizini ve bu sektördeki boşluğu kapatmak için çalışılması gerektiği de unutulmamalı. En sonuncusu ‘Dari’ (Evim) adlı proje olan konut projelerinin tamamlanmasının ardından bu sektörün önümüzdeki dönemde konut fiyatlarında düşüşe tanık olacağı düşünülüyor. Dari projesinde 15 bin konut yer alırken, dileyen vatandaşlar, Merkez Bankası’ndan ve diğer bankalardan bu konutları satın almakta kullanabilecekleri krediler alabilecekler.

Kovid-19 salgının yansımalarından kurtulma planı
Şarku’L Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı haberde açıklamalarda bulunan Planlama Bakanlığı Bilgi Ofisi Direktör Zehra, bakanlığın Kovid-19 salgının 2021-2023 yılları arasındaki yansımalarından kurtulmak için bir plan uygulamaya koyduğuna dikkati çekti. Iraklı yetkili planın, özel sektörü destekleyen ekonomiyi, sağlık ve eğitim alanında iyileştirmeleri, sosyal dokunun korunmasını, yerinden edilenleri geri dönüşünü ve kadınların güçlendirilmesini amaçlayan sosyal hayat ve bakanlık tarafından yapılan anketlere ve çalışmalara dayanan kalkınma haritasına göre illerdeki kalkınma ile ilgili boşlukları gidermeyi amaçlayan bir takım politikaları içeren konut ekseni olmak üzere üç önemli sac ayağını kapsadığını belirtti.

Irak'ın petrol ihracatı
Irak, Ocak 2022'de 3,619 milyon varil petrol ihraç etti. Petrol fiyatlarındaki artışla birlikte son 10 yılın en yüksek aylık gelirleri elde edildi.

Sürdürülebilirlik
Irak, Başbakan Mustafa el-Kazımi'nin küresel pazara açılmaya yönelik direktiflerinin yanı sıra diğer ülkelerle çeşitli düzeylerde ortaklık ilişkileri geliştirmenin ve dünya ülkeleri ile yeni iletişim kanalları açmanın önemi çerçevesinde, çeşitli ülkelerle ticari ve ekonomik ilişkilerini güçlendirme konusunda oldukça istekli bir ülke olarak ön plana çıkıyor.

Daha fazlasını oku

 
 
ARAP DÜNYASI

Arafat’tan Sinvar’a kadar... İran’ın Filistinlileri kuşatma çabaları hiç durmadı

Tahran’da, hayatını kaybeden Hamas lideri Yahya Sinvar’ın fotoğrafının yer aldığı bir afiş (EPA)
Tahran’da, hayatını kaybeden Hamas lideri Yahya Sinvar’ın fotoğrafının yer aldığı bir afiş (EPA)
TT
TT

Arafat’tan Sinvar’a kadar... İran’ın Filistinlileri kuşatma çabaları hiç durmadı

Tahran’da, hayatını kaybeden Hamas lideri Yahya Sinvar’ın fotoğrafının yer aldığı bir afiş (EPA)
Tahran’da, hayatını kaybeden Hamas lideri Yahya Sinvar’ın fotoğrafının yer aldığı bir afiş (EPA)

Yaser Arafat, 1979’daki Humeyni Devrimi’nin ardından İran’a ulaşan ilk isim olmuştu. İran’ın İsrail Büyükelçiliği’ni kapatıp Filistin Kurtuluş Örgütü’ne (FKÖ) devretmesiyle, Filistin devriminin yeni İran’da genişlediğini düşündü. Ancak kısa süre içinde, İran’ın açık ve doğrudan desteğinin “Allah rızası için” olmadığını; karmaşık, zor ve şartlara bağlı olduğunu fark etti. Böylece ilişkiler, kısa süren bir “balayı” döneminin ardından hızla kopma noktasına geldi.

Arafat’a yakın isimlerin anlattığına göre, hızlı zekâsı ve nüktedanlığıyla bilinen Filistin lideri, Humeyni’nin görüşme sırasında Farsça tercüman istemesine şaşırmıştı. Oysa Humeyni Arapçayı gayet iyi biliyordu. Ardından Humeyni’nin Filistin devriminin “İslami bir devrim” olduğunu ilan etmesini istemesi, Arafat’ın şüphelerini daha da artırdı. Arafat ise devrimin yalnızca Müslümanların değil, Hristiyanların da içinde bulunduğu tüm Filistin halkının devrimi olduğunu söylemekle yetindi.

fb
Yaser Arafat, 17 Şubat 1979’da Tahran ziyareti sırasında. Arafat, “İslam Devrimi”nden sonra İran’ı ziyaret eden ilk resmî isim olmuştu (Getty)

Daha sonra kendi çevresinde alaycı bir şekilde, “Kur’an’ın dili olan Arapçayı konuşmayan bir İslam devrimi lideri” görüntüsünün ironisinden söz ettiği aktarılır. Oysa Humeyni, devrim başarıya ulaşmadan önce Arapçayı akıcı biçimde konuşabiliyordu.

Arafat-Tahran hattında açık düşmanlık

Arafat, tüm çekincelerine rağmen İranlılarla ilişkisini bir süre sürdürdü. Ancak İran-Irak Savaşı’nın başlamasıyla birlikte Tahran yönetimi tavrını netleştirdi. İran, Arafat’tan Saddam Hüseyin’e karşı açık destek vermesini istedi. Arafat bunu reddetmekle kalmadı, tam tersine Irak’a yakın bir çizgi izledi.

dfrft
1982 yılında Beyrut’tan çekilişi sırasında Yaser Arafat’ın konvoyuna eşlik eden Fransız güvenlik görevlisi (çift gözlük takan) (Getty)

Bunun ardından umut vadeden ilişkiler büyük bir çatışmaya dönüştü. İran, FKÖ’yü ve Arafat’ı zayıflatmak için muhalif Filistinli grupları desteklemeye başladı.

Filistinliler hâlâ, 1982’de İsrail Beyrut’u kuşatırken İran’ın Arafat için hiçbir adım atmamasını hatırlıyor. İran o sırada Irak’la savaş halindeydi. Dahası, İran’ın müttefiki Suriye; Ebu Musa liderliğinde Fetih içerisindeki en büyük ayrılığı destekledi, finanse etti ve barındırdı. Daha sonra “Fetih İntifadası” adını alan bu hareket Suriye’ye yerleşti.

gtrtgrt
1989’da Lübnan İç Savaşı sırasında Beyrut’taki Burc el-Baracne Mülteci Kampı’nda Filistinli kadınlar ve kız çocukları (Getty)

Tahran ayrıca FKÖ çatısı altındaki başka ayrılıkları da destekledi. Filistinliler, Humeyni’ye bağlılığını ilan eden Lübnan’daki Şii Emel Hareketi milislerinin Filistin kamplarında gerçekleştirdiği katliamları da unutmadı.

Bu dönemden sonra Arafat’ın, FKÖ’nün ve daha sonra kurulan Filistin Yönetimi’nin İran’la ilişkileri hiçbir zaman iyi olmadı. Karşılıklı suçlamalar zamanla açık düşmanlığa dönüştü.

“Hamas” ve “İslami Cihad” üzerinden nüfuz

İran, uzun süreli çabalar ve birçok başarısız girişimin ardından, Filistin Yönetimi’nin kuruluş sürecinde “Hamas” ve “İslami Cihad” hareketleri üzerinden kendisine alan açtı. Önce siyasi destek verdi, ardından mali ve askeri yardımları artırdı. Sonunda bölgesel bir eksen oluşturdu.

grfgrf
Lübnan İç Savaşı sırasında, 8 Ağustos 1986’da Emel Hareketi’nin askerî geçidinde görülen Nebih Berri. Fotoğrafta Musa Sadr’ın büyük bir portresi de yer alıyor (AFP - Getty)

Bu eksen, Hamas’ın 7 Ekim 2023’te İsrail’e yönelik saldırısıyla büyük bir sarsıntı yaşadı ve etkileri İran’a kadar uzandı.

Hamas ile İslami Cihad’ın İran’la ilişkileri 1980’lerin sonlarında başladı ve 1990’larda güçlendi. 2000’deki İkinci İntifada ile birlikte İran’ın desteği daha da arttı. Hamas’ın Gazze’yi kontrol altına alması ise ilişkilerde yeni bir dönüm noktası oldu.

Bu süreçte Hamas ve İslami Cihad mensupları İran’da ve Lübnan’daki Hizbullah kamplarında, İran Devrim Muhafızları gözetiminde eğitim almaya başladı.

İran, her iki harekete büyük miktarda mali destek sağladı; silah, roket üretimi ve füze teknolojisi konusunda eğitim verdi. Filistin Yönetimi ve Fetih ise Tahran’ı, bu desteklerle Filistin iç bölünmesini derinleştirmekle suçladı.

Şarku’l Avsat’a konuşan Hamas kaynakları, Gazze’nin kontrol altına alınmasının İran’la ilişkileri “eşi görülmemiş düzeye” taşıdığını söyledi.

Gazze dışındaki bir Hamas kaynağı, “Hareket büyük mali ve askeri destek aldı, savaşçıların deneyimi geliştirildi” dedi.

Gazze içindeki başka bir kaynak ise İran’ın Gazze’de eğitim projeleri kurmayı önerdiğini ancak Hamas’ın bunu reddettiğini belirtti. Bunun yerine belirli isimlerin yurt dışında eğitim aldığı ifade edildi.

İslami Cihad’ın İran’la ilişkisi ise daha eski ve daha güçlüydü. Hareketten bir kaynak, İran’ın kendilerine Grad ve Fecr tipi füzeler sağladığını, daha sonra bunların İran uzmanlığıyla yerel olarak geliştirildiğini anlattı.

İran’ın Gazze’deki etkisi

İran’ın etkisi zamanla Gazze’de çok belirgin hale geldi. Küçük gruplar da İran’dan destek almaya başladı. Açık şekilde Şiileşen yapılar ortaya çıktı, hatta kendisini “Filistin Hizbullahı” olarak adlandıran oluşumlar görüldü.

Hamas ve İslami Cihad kararlarının bağımsız olduğunu savunsa da İran’ın müdahalesini gizlemek mümkün olmadı.

defrgr
İzzeddin el-Kassam Tugayları’nın, Hamas’ın kuruluşunun 28’inci yıl dönümü kutlamaları kapsamında 11 Aralık 2015’te Han Yunus’ta düzenlediği askerî geçit töreni (AFP - Getty)

Kaynaklar, İran’ın Filistin bölünmesini teşvik edip etmediği sorusuna doğrudan yanıt vermedi. Bunun yerine Tahran’ın temel hedefinin “direnişi geliştirmek ve Gazze cephesini güçlendirmek” olduğunu söylediler.

Suriye devrimiyle kırılma

2011’de Suriye’de başlayan halk ayaklanması, İran-Hamas ilişkilerindeki gerçeği daha görünür hale getirdi. Hamas, Beşşar Esed karşıtı bir çizgi alarak 2012’de Şam’dan ayrıldı. Bu durum İran’ı öfkelendirdi. Tahran, Hamas’a sağladığı desteği büyük ölçüde azalttı.

fev
Filistinli bir çocuk, 10 Haziran 2017’de Refah’ta Komutan Ebu Necca’nın cenaze töreni sırasında İzzeddin el-Kassam Tugayları mensuplarının arasından etrafa bakarken.

Hamas lideri Halid Meşal daha sonra, Suriye krizinin İran’la ilişkileri ciddi şekilde etkilediğini ve Tahran’ın mali desteği önemli ölçüde kestiğini kabul etti.

İran ise bu süreçte Hamas’ın askeri kanadı İzzeddin el-Kassam Tugayları’nı siyasi büroya karşı güçlendirmeye çalıştı. Böylece Hamas içinde eksenler konusunda tartışmalar ve görüş ayrılıkları oluştu.

Ebu Merzuk’un İran çıkışı

2012’de sızdırılan bir telefon kaydı, Hamas içindeki İran rahatsızlığını açık biçimde ortaya koydu.

Dönemin Hamas Siyasi Büro Başkan Yardımcısı Musa Ebu Merzuk, İran’ı sert sözlerle eleştiriyor ve Tahran’ın Filistin direnişine destek verdiği yönündeki açıklamalarını “yalan” olarak nitelendiriyordu.

vdfv
Filistinli bir çocuk, 18 Eylül 2003’te Gazze’nin Zuveyde beldesinde İsrail kurşunlarının deldiği evinin camından dışarı bakarken (Getty)

Kayıtta Ebu Merzuk şu ifadeleri kullanıyordu:

“2009’dan beri onlardan ciddi bir şey gelmedi. Söylediklerinin çoğu yalan.”

Ayrıca İran’ın destek karşılığında Hamas’tan Sudan gibi ülkelerle ilişkilerini düzeltmek için arabuluculuk istediğini de belirtiyordu.

dcfr
İzzeddin el-Kassam Tugayları mensupları, 16 Aralık 2016’da Hamas’ın 29. kuruluş yıl dönümü kutlamaları kapsamında düzenlenen askerî geçit töreni sırasında (AFP - Getty)

İran’ın her ele geçirilen silah sevkiyatını “Gazze’ye gidiyordu” diye sunduğunu söyleyen Ebu Merzuk, “Nijerya’da ele geçirilen gemi için bile bize gidiyordu dediler” ifadelerini kullandı.

Bir Hamas kaynağı, bu kaydın İran’ı çok öfkelendirdiğini ve Hamas’ın Tahran’a açıklama yapmak zorunda kaldığını söyledi.

“Direniş ekseni” ve 7 Ekim kırılması

2017’de İsmail Heniyye’nin Hamas liderliğine, Yahya Sinvar’ın ise Gazze liderliğine gelmesiyle İran’la ilişkiler yeniden güçlendi. Özellikle askeri kanadın etkisinin artması ilişkileri daha da derinleştirdi.

İran, Hamas’ı bölgesel “direniş ekseninin” temel unsurlarından biri haline getirdi ve “cephelerin birliği” söylemini öne çıkardı.

fvbngt
Sana’da, İran ve Lübnan’daki Hizbullah ile dayanışma göstermek amacıyla Husi grubunun düzenlediği bir kitlesel gösteri (AFP)

Bu durum Sinvar’da, 7 Ekim saldırısından sonra İran’ın doğrudan müdahil olacağı yönünde beklenti oluşturdu. Ancak bu gerçekleşmedi.

İran, saldırıdan önceden haberdar olduğunu reddetti. Bu durum “direniş ekseni”, “cephelerin birliği” ve koordinasyon düzeyi hakkında ciddi soru işaretleri doğurdu.

İslami Cihad’ın da saldırıdan önceden haberdar olmadığı belirtildi.

Yemen krizi ve yeni ayrılıklar

İslami Cihad da İran’ın siyasi taleplerinden kaçamadı. 2015’te İran, hareketten Yemen’de Husilere destek açıklaması yapmasını istedi. Hareket bunu reddedince Tahran desteği azalttı.

dsfbgtr
Bir İranlı kadın, 24 Ekim 2024’te Tahran şehir merkezinde düzenlenen bir toplanmada, İsrail’in Gazze’ye düzenlediği bir hava saldırısında hayatını kaybettiği bildirilen Hamas lideri Yahya Sinvar’ın fotoğrafını taşırken (AFP - Getty)

İran daha sonra, İslami Cihad’dan kopan isimlerin kurduğu “Sabirin Hareketi”ni desteklemeye başladı.

İslami Cihad’dan bir kaynak, o dönemin hareket açısından en zor dönemlerden biri olduğunu söyledi.

Savaşın sonuçları

7 Ekim sonrasında başlayan savaşlar zinciri, yalnızca Hamas ve Hizbullah’ı değil İran’ı da doğrudan hedef haline getirdi.

İran hâlâ Hamas ve İslami Cihad’a desteğin süreceğini söylüyor. Ancak savaş, güvenlik baskıları ve mali kanallara yönelik Amerikan-İsrail operasyonları nedeniyle desteğin son aylarda ciddi şekilde aksadığı belirtiliyor.

İsrail, Filistin dosyasından sorumlu birçok İranlı yetkiliyi öldürdü. ABD ise İran’dan vekil güçlere desteği kesmesini talep ediyor.

Filistin Yönetimi “Şam hattını” koparıyor

Gazze savaşı sırasında Hamas ve İslami Cihad İran’a siyasi destek verirken, Filistin Yönetimi İran karşıtı çizgisini daha da netleştirdi.

Filistin Yönetimi yalnızca İran lideri Ali Hamaney’i sert şekilde eleştirmekle kalmadı; Hamas’ı da “ulusal değil İran ajandasına hizmet etmekle” suçladı.

sdvfdv
Filistin Yönetimi Başkanı, ABD’nin vize vermeyi reddetmesi üzerine “iki devletli çözüm” konulu Birleşmiş Milletler zirvesine uzaktan katılarak konuşma yaparken (AFP)

Ayrıca ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırılarını kınamaktan kaçındı, buna karşılık İran’ın Arap ülkelerine yönelik saldırılarını eleştirdi.

Böylece Filistin Yönetimi, kendisini daha açık şekilde “ılımlı Arap ekseni” içinde konumlandırdı.

Şarku’l Avsat’a konuşan bilgili bir kaynak, “Filistin Yönetimi aslında yeni bir pozisyon almadı, sadece tavrını daha açık hale getirdi” dedi.

Filistin Yönetimi, 7 Ekim’den sonra her şeyin değiştiğini düşünüyor ancak başlayan savaşların sonunda İran’ın bölgesel ajandasının zayıflayacağına inanıyor.

ARAP DÜNYASI

Irak hükümetinin kurulması İran'ın sürpriz vetosuyla karşılaştı

Başbakan adayı Ali el-Zeydi, "Koordinasyon" Komitesi üyesi Hadi el-Amiri ve geçici Başbakan Muhammed Şiya el-Sudani (Koordinasyon Çerçevesi)
Başbakan adayı Ali el-Zeydi, "Koordinasyon" Komitesi üyesi Hadi el-Amiri ve geçici Başbakan Muhammed Şiya el-Sudani (Koordinasyon Çerçevesi)
TT
TT

Irak hükümetinin kurulması İran'ın sürpriz vetosuyla karşılaştı

Başbakan adayı Ali el-Zeydi, "Koordinasyon" Komitesi üyesi Hadi el-Amiri ve geçici Başbakan Muhammed Şiya el-Sudani (Koordinasyon Çerçevesi)
Başbakan adayı Ali el-Zeydi, "Koordinasyon" Komitesi üyesi Hadi el-Amiri ve geçici Başbakan Muhammed Şiya el-Sudani (Koordinasyon Çerçevesi)

İki Iraklı yetkili, Tahran yönetiminin, iktidardaki Şii koalisyon Koordinasyon Çerçevesi temsilcilerinden, “müttefiklerinin nüfuzunu ve devlet içindeki varlık yapısını hedef alan” bir hükümete destek vermemelerini istediğini açıkladı.

Gelişmeler, İsmail Kaani’nin sürpriz şekilde Bağdat’a ulaştığı yönündeki bilgilerle eş zamanlı yaşandı. Bu süreçte, hükümeti kurmakla görevlendirilen Ali al-Zeydi’nin yürüttüğü müzakerelerin ileri aşamaya geldiği, ancak yeni hükümetin şekli konusunda ABD ile İran arasındaki rekabetin giderek arttığı belirtildi.

Farklı kaynaklar Şarku’l Avsat’a, “Kaani’nin son saatlerde Bağdat’a geldiğini ve hükümetin kurulması sürecinde rol alan isimlerle görüştüğünü” aktarırken, Tahran’ın Washington’a tam uyum gösterilmesine karşı çıktığını ifade etti.

Kudüs Gücü komutanı Kaani’nin temaslarıyla ilgili konuşan bir yetkili, Bağdat’taki hükümet pazarlıklarını “Hürmüz Boğazı’ndaki kuşatma ve karşı kuşatma” durumuna benzetti.

ARAP DÜNYASI

İsrail’in Güney Lübnan’a yönelik saldırıları devam ediyor

Bir sivil savunma görevlisi, cumartesi günü Sayda’nın es-Saksakiye kasabasını hedef alan İsrail bombardımanında ailesiyle birlikte hayatını kaybeden 6 aylık bebek Meryem Fahs’ı kucağında taşıyor. (Reuters)
Bir sivil savunma görevlisi, cumartesi günü Sayda’nın es-Saksakiye kasabasını hedef alan İsrail bombardımanında ailesiyle birlikte hayatını kaybeden 6 aylık bebek Meryem Fahs’ı kucağında taşıyor. (Reuters)
TT
TT

İsrail’in Güney Lübnan’a yönelik saldırıları devam ediyor

Bir sivil savunma görevlisi, cumartesi günü Sayda’nın es-Saksakiye kasabasını hedef alan İsrail bombardımanında ailesiyle birlikte hayatını kaybeden 6 aylık bebek Meryem Fahs’ı kucağında taşıyor. (Reuters)
Bir sivil savunma görevlisi, cumartesi günü Sayda’nın es-Saksakiye kasabasını hedef alan İsrail bombardımanında ailesiyle birlikte hayatını kaybeden 6 aylık bebek Meryem Fahs’ı kucağında taşıyor. (Reuters)

İsrail’in Güney Lübnan’a yönelik saldırıları dün de sürdü. Hizbullah’a bağlı İslami Sağlık Kurumu’nun hedef alınması sonucu iki sağlık görevlisi hayatını kaybederken, beş kişi yaralandı. Lübnan Sağlık Bakanlığı, önceki gün yaşanan yoğun saldırılarda ise en az 10 kişinin yaşamını yitirdiğini açıkladı.

Hava saldırıları ve topçu atışlarına, sınır köylerinde evlerin yıkılması eşlik etti. İsrail, saldırılarının kapsamını güney bölgeleri ile Bekaa’daki çeşitli kasabaları içine alacak şekilde genişletirken, Hizbullah da İsrail mevzileri ve askeri araçlarına yönelik operasyonlar düzenlediğini ve İsrail’in kuzeyine roket saldırıları gerçekleştirdiğini duyurdu.

Sağlık görevlilerine yönelik saldırılar ve hava saldırılarının yoğunlaşması

Lübnan Sağlık Bakanlığı dün yaptığı açıklamada, ‘İsrail’in uluslararası yasaları ve insani normları ihlal etmeyi sürdürdüğünü, sağlık görevlilerine karşı yeni suçlar işlediğini’ belirtti. Açıklamada, İsrail’in Bint Cubeyl ilçesine bağlı Kalaviye ve Tibnin beldelerinde Hizbullah’a bağlı İslami Sağlık Kurumu’na ait iki noktayı doğrudan hedef aldığı ifade edildi. Saldırılarda Kalaviye’de bir sağlık görevlisi hayatını kaybederken üç kişi yaralandı; Tibnin’de ise bir sağlık görevlisi yaşamını yitirdi, iki kişi yaralandı.

Şarku’l Avsat’ın Lübnan Ulusal Haber Ajansı’ndan (NNA) aktardığına göre, sabah saatlerinden itibaren güney bölgelerinde Balat, Debal, el-Mansuri, Şakra, Safed el-Bıttih, Mecdel Selm, Kalaviye ve es-Semaiye beldeleri ile Ramadiye-Şuaytiye yolu İsrail hava saldırılarının hedefi oldu. Ayrıca Tulin, es-Savane, Yahmur eş-Şakif, Adaşit ve Kfar Deccal kasabaları topçu ateşine maruz kaldı. Sureyfa beldesi ise keşif uçaklarının yoğun uçuşları eşliğinde 155 milimetrelik top mermileriyle vuruldu.

Nebatiye’de bir kişi, el-İnciliye Caddesi üzerindeki dükkânının önünde düzenlenen hava saldırısında yaralandı. Öte yandan, Sur’a bağlı Ramadiye yakınlarında bir kümes hayvanı yem fabrikası İsrail’e ait insansız hava aracıyla (İHA) hedef alındı. NNA, saldırıda yaralananlar olduğuna dair bilgiler bulunduğunu aktardı.

İsrail ordusu cumartesi günü yaptığı açıklamada, son 24 saat içinde Lübnan’ın çeşitli bölgelerinde Hizbullah’a ait 85’ten fazla altyapı noktasının hava ve kara operasyonlarıyla hedef alındığını duyurdu.

Çadırlarda endişeli bir gece ve geniş çaplı bombardıman

El-Hıyam beldesi, İsrail ordusunun gerçekleştirdiği bombardımanlar ve yıkım operasyonlarının gölgesinde şiddetli bir gece geçirdi. Evler, dükkânlar ve çeşitli kurumların hedef alındığı saldırılar, beldede geniş çaplı yıkıma yol açtı. İsrail güçleri gece boyunca özellikle Bint Cubeyl ve Tayyiri başta olmak üzere sınır hattındaki yerleşimlerde evleri hedef alma operasyonlarını sürdürdü.

sdfdvf
Sayda’nın es-Saksakiye kasabasına düzenlenen bombardımanında 9 kişinin hayatını kaybettiği Fahs ailesinin yakınları, cenaze törenine katıldı, 9 Mayıs 2026. (AP)

İsrail savaş uçakları şafak vakti Sureyfa beldesine hava saldırısı düzenlerken, gece yarısından sonra da Cibşit kasabası hedef alındı. Sağlık Acil Operasyon Merkezi, Sur ilçesine bağlı Bedyas beldesine yönelik saldırıda bir kişinin hayatını kaybettiğini, aralarında altı çocuk ve iki kadının da bulunduğu 13 kişinin yaralandığını açıkladı.

Bir başka olayda ise İsrail’e ait İHA, Kalile-Deyr Kanun yolu üzerinde seyreden bir motosikleti hedef aldı. Saldırıda iki Suriyeli yaşamını yitirirken, sivil savunma ekipleri Lübnan ordusuyla koordinasyon içinde cenazeleri bölgeden kaldırdı.

Öte yandan, İsrail’e ait İHA’ların Beyrut, güney banliyöleri ve Sayda çevresindeki köyler üzerinde yoğun uçuş yaptığı bildirildi.

Hizbullah’ın İsrail ordusuna karşı düzenlediği operasyonlar

Diğer taraftan, Hizbullah ile İsrail ordusu arasında Güney Lübnan’da İsrail’in halen kontrol altında tuttuğu alanlardaki çatışmalar sürüyor. Hizbullah, İsrail ordusuna yönelik bir dizi operasyon gerçekleştirdiğini açıkladı. Açıklamada, Deyr Seryan beldesindeki Hallet Rac bölgesinde bulunan bir D9 tipi buldozerin kamikaze İHA’yla hedef alındığı ve doğrudan isabet sağlandığı belirtildi.

Hizbullah ayrıca, el-Hıyam’da bir İsrail ordusu komutanının iki kamikaze İHA ile hedef alındığını duyurdu. Bunun yanı sıra, el-Hıyam Belediye Binası yakınlarında konuşlanan İsrail askeri araçlarının topçu ateşiyle vurulduğu ifade edildi. Örgüt, Güney Lübnan’dan İsrail’e doğru iki roket fırlatıldığını da açıkladı.

fbfgrt
Sivil savunma ekipleri, cumartesi günü Sayda’nın es-Saksakiye kasabasında İsrail bombardımanının hedef aldığı binanın enkazı altında kurbanları arıyor. Saldırı sonucunda aynı aileden 9 kişi hayatını kaybetti. (AFP)

Bu çerçevede Hizbullah milletvekili Hüseyin el-Hac Hasan, “Direniş, düşmanı henüz çözüm bulamadığı İHA’larıyla şaşırttı. Bugün de işgal güçlerinin sözde ateşkes anlaşmasını ihlal etmesine karşılık patlayıcılar ve füzelerle yanıt veriyor” dedi.

Söz konusu tırmanış, 17 Nisan’da ilan edilen ateşkes anlaşmasının yürürlükte olmasına rağmen yaşanıyor. ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan anlaşma metnine göre İsrail, devam eden saldırı veya tehditlere karşı ‘kendini savunmak için gerekli tüm tedbirleri alma’ hakkına sahip bulunuyor.