Rusya, Sovyetler Birliği'nin çökmesinde payı bulunan dünyanın en kötü nükleer kazasından beri hala nükleer radyasyon yayan Çernobil bölgesini ele geçirmek için Perşembe günü Ukrayna güçleri ile bir çatışmaya girmişti.
Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy Twitter hesabından yaptığı paylaşımında “Canlarımızı savunanlar, 1986 trajedisi tekrarlanmasın diye kendilerini feda ediyorlar” ifadelerini kullanmıştı. Bu paylaşımdan sonra Rus kuvvetleri 1986 yılında yıkıcı bir yangın ve patlamaya sahne olan eski nükleer santralin kontrolünü ele geçirmişti.
Peki, neden kilometreler boyunca uzanan radyoaktif topraklarla çevrili işlemeyen bir nükleer santral kontrol edilmek isteniyor?
Anahtar kelime coğrafya
Cevap coğrafya. Çernobil, Belarus'tan Ukrayna'nın başkenti Kiev'e giden en kısa yol üzerinde kalıyor. Bu yüzden mantıksal hesaplamalara göre santral, Ukrayna'yı işgal eden Rus kuvvetlerinin saldırı hattında bulunuyor.
Batılı askeri analistler, Rusya'nın Çernobil'i ele geçirerek burayı müttefiki Belarus'tan Ukrayna'yı işgal etmek için en hızlı yol ve kuvvetlerinin Kiev'e ulaşması için hareket noktası olarak kullandığını söylüyorlar.
Düşünce kuruluşu Carnegie Uluslararası Barış Vakfı'ndan James Acton bunun ‘en kısa yol olduğunu’ söyledi.
Öte yandan ABD ordusunun eski komutanlarından Jack Keane, ‘Çernobil’in askeri bir önem taşımadığını’ ancak Belarus’tan Rusya'nın Ukrayna hükümetini devirmeyi amaçladığı ‘kafa kesme’ stratejisinin hedefi olan Kiev’e giden en kısa yol üstünde olduğunu söyledi.
Keane bu yolun Rus güçlerinin Ukrayna’yı işgal ederken kullandıkları dört ‘rotadan’ biri olduğunu söyledi. Diğer yollar arasında Belarus’tan başka bir yol bulunuyor. Güneyde Ukrayna'nın Harkiv kentine doğru bir ilerleme ve Rusya’nın kontrolü altında bulunan Kırım'dan kuzeydeki Herson kentine doğru bir itme rotası bulunuyor.
Bu dört rotadan yapılan saldırılar 2. Dünya Savaşı’ndan beri bir Avrupa devletine yapılan en büyük saldırı olarak görülüyor.
Çernobil planın bir kısmı
Çernobil'in kontrolünü ele geçirmek planın bir kısmıydı. Üst düzey bir Ukraynalı yetkili, Rus güçlerinin burayı fiili olarak Perşembe günü ele geçirdiğini söyledi. Ancak üst düzey bir ABD savunma yetkilisi, ABD'nin bunu teyit edemediğini belirtti.
Ukrayna’nın başkenti Kiev’in 108 kilometre kuzeyinde yer alan Çernobil’in dördüncü reaktörü 1986 yılının Nisan ayında başarısız bir güvenlik testi sırasında patlamış, oluşan radyoaktif bulutlar Avrupa’ya yayılarak ABD’nin doğusuna kadar ulaşmıştı.
Radyoaktif sezyum, plütonyum ve stronsiyum maddeleri başta Ukrayna ve komşusu Belarus olmak üzere Rusya ve Avrupa'nın bazı kısımlarını etkilemişti. Felaketten kaynaklanan doğrudan ve dolaylı ölümlerin sayısına ilişkin tahminler, dünya çapında binlerce ölümden 93 bin ekstra kanser ölümüne kadar çıkıyor.
Sovyet yetkililer önce olayın üstünü örtmeye çalışmış ve patlamayı hemen kabul etmemişti. Bu da reformist Sovyet lideri Mihail Gorbaçov'un imajını ve Sovyet toplumunda açılımı artırmayı amaçlayan ‘glasnost’ olarak bilinen politikalarının imajını zedeledi.
Felaket, birçok kişi tarafından birkaç yıl sonra Sovyetler Birliği'nin çöküşüne katkıda bulunan faktörlerden biri olarak kabul edildi.
Yasak bölge
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia kaynaklı haberine göre, Acton, Rusya'nın Perşembe günü Çernobil'i ele geçirmesinin nedeninin, santrali daha fazla hasardan korumak olmadığını söyleyerek Ukrayna'nın dört aktif nükleer santralinin, Lüksemburg büyüklüğünde geniş bir ‘yasak bölge’ içinde yer alan Çernobil'den daha büyük bir risk oluşturduğuna dikkati çekti.
Felaketten sonraki altı ay içinde, hasarlı reaktörü kapatmak ve çevreyi radyasyondan korumak için idareten bir kapak veya ‘lahit’ inşa edilmişti. Kasım 2016'da, eski lahidin üzerine yeni bir güvenlik kapağı yerleştirilmişti.
Acton “Açıkçası Çernobil'de meydana gelebilecek bir kaza büyük sorunlara yol açacaktır. Ancak yasak bölge olduğu için muhtemelen Ukraynalı sivilleri çok fazla etkilemeyecektir” dedi.
Birleşmiş Milletler’e (BM) bağlı Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEA) Perşembe günü yaptığı açıklamada, Ukrayna’nın dört aktif nükleer santralinin güvenli bir şekilde faaliyetlerini sürdürdüğünü ve Çernobil’in atıklarında ya da diğer tesislerinde herhangi bir tahribin söz konusu olmadığını bildirdi.
Acton “Ukrayna'nın diğer reaktörleri yasak bölgede değil ve daha fazla radyoaktif nükleer yakıt içeriyorlar. Bu işleyen reaktörlerin etraflarında savaşmanın riskleri ciddi şekilde daha yüksek” dedi.
İtalyan polisi sabotaj ihtimalini araştırıyor (Reuters)