Kazımi’nin yolsuzlukla mücadelesi Irak Federal Mahkemesi’ne takıldı

Yolsuzluğu kökünden halletme noktasında siyasi iradenin bulunmaması yolsuzlukla mücadelenin önünde duran bir başka engel.

Irak Başbakanı Mustafa el-Kazımi (Reuters)

Irak’ta görev süresi sona eren Başbakan Mustafa el-Kazımi’nin yeni hükümeti kurup kurmayacağı sorusu şu ana kadar cevaplanamadı. Yeni hükümetin ne zaman kurulacağı bilinmiyor. Irak’ın siyasi koridorlarında dolaşan bilgilere göre Kazımi birçok meselede çeşitli mercilerle karşı karşıya gelse de halen en güçlü başbakan adayı olmayı sürdürüyor. Irak’ta hem geçmişte hem de bugün tartışmalara neden olan iki mesele var: Devlet kontrolü dışındaki silahlar ve silahlı gruplarla olan ilişkiler ile yolsuzlukla mücadele.
Başbakan olmadan önce Irak Ulusal İstihbarat Dairesi Başkanlığı görevini yürüten Kazımi’nin önünde görünüşe göre büyük sorunlar var. Ancak Irak siyaset dünyasında görünen ve görünmeyen tüm dosyalar ve detaylar hakkında bilgi sahibi olan Kazımi, oldukça zor koşullar altında kendisine verilen başbakanlık görevinin, sahip olduğu istihbarat arka planıyla üstesinden gelebileceğini düşündü. Yine de tüm veriler, Kazımi’nin başkaları için zor sayılabilecek görevlerde başarılı olmakla birlikte başta siyasi hasımları olmak üzere herkesin bildiği meselelerde manevra yapmaya devam ettiğine ve onları çözme gücüne sahip olmadığına işaret ediyor.
Kazımi, erken seçimleri siyasi parti ve grupların talebi üzerine belirlenen vaktinden (Haziran 2021) 4 ay sonra Ekim 2021’de düzenlemeyi başardı. Bu, Kazımi başarılı bir şekilde çözdüğü ilk sorundu. İkinci sorun, silahlı gruplar meselesiydi. Kazımi çok geçmeden bu meselede geri adım attı ancak manevra yapmaya devam etti. Kazımi hükümeti kurduktan sonraki ilk iki ay içinde bu meseleyi çözmek için harekete geçti ve güvenlik güçleri Bağdat’ta yabancı diplomatik temsilcilikler ile hükümet binalarının bulunduğu Yeşil Bölge’ye füze fırlatmakla suçlanan zanlıları tutukladı. Ancak Kazımi çok geçmeden aceleye getirilmiş gibi görünen bu kararın tehlikeli yansımalarından dolayı geri adım attı. Teslim olmadı, aksine bu meselenin artık devletin prestijine zarar vermeye başladığını ifade ederek, söz konusu silahlı gruplarla ilişkileri bulunan partiler başta olmak üzere topu siyasi grupların sahasına attı.
Başbakan Kazımi, Amerikan güçlerinin 2021’in sonuna kadar Irak’tan çekilmesi için Washington ile müzakereler yürüterek silahlı gruplara karşı manevra yapmaya devam etti. Silahlı gruplar Kazımi’nin Amerikan güçlerinin çekileceğini açıklamasının sadece bir manevra olduğunu ilan ederek 31 Aralık 2021’den sonra Amerikalılarla direnişe başlamak için halka gönüllü olarak saflarına katılma çağrısında bulundu. Ancak silahlı grupların çağrı yaptığı direniş olmadı. Kazımi, Amerikalıları çekilmeye zorlamada ve silahlı grupların elindeki bahaneyi geçersiz hale getirmekte başarılı oldu.
Kazımi, Irak siyaset sözlüğüne göre ‘şeytanın başını ezmek’ olarak da bilinen tehlikeli bir görev devraldı. O da yolsuzlukla mücadeleydi. Irak’ta yolsuzlukla mücadele alanında Şeffaflık Kurumu, Mali Denetim Divanı, Meclis Şeffaflık Komisyonu ve genel müfettişlerin ofisleri gibi birçok kurum bulunmasına rağmen yolsuzluğun çeşitli devlet kurumlarına girmesine ve artık engellenmesi zor mafyalar üretmesine engel olamadı. Kazımi göreve başladığında Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu kurdu. İçişleri Bakan Vekili Ahmed Ebu Ragif’in komisyona başkanlık yapmasına atıfla kamuoyunda ‘Ragif Komisyonu’ ismiyle de bilinir. Ebu Ragif çeşitli siyasi parti ve gruplardan hakkında yolsuzluk suçlaması bulunan çok sayıda zanlı hakkında tutuklama kararı çıkardı. İlk başlarda hiç kimse yolsuzlukla mücadele konusunda direnç gösteremiyordu. Ancak bu komisyonun kısa bir süre sonra yüksek makamlarda görev yapanlara ‘sataşması’ nedeniyle bu sefer yasal boşlukların bulunması için arayışlar başladı. Yolsuzlukla mücadeleden rahatsız olanlar söz konusu boşlukları buldu ve Yüksek Federal Mahkeme’nin kapısını çaldı. Federal Mahkeme bunun üzerine Ebu Ragif Komisyonu’nu feshetti. Herkes bu kararın ardından rahat bir nefes aldı. Çünkü herkes bir şekilde yolsuzluğa bulaşmış durumda. Federal Mahkeme dün gerekçeli kararını ilan etti. Federal Mahkeme’nin açıklamasında, kararın ilan edildiği tarihten itibaren geçerli olduğu belirtildi. Yani bu karardan geri dönüş yok. Federal Mahkeme fesih kararını yolsuzlukla mücadele etmekle görevli kurumların mevcudiyetine dayandırdı. Federal Mahkeme’nin gerekçeli kararında şu ifadelere yer verildi:
“Yolsuzlukla mücadele için temel faktör, yolsuzluğun sebeplerini ve yarattığı etkileri ortadan kaldırarak onunla mücadele edecek siyasi bir iradenin olması gerektiğidir. Yolsuzluk marjinal kalıyorsa bu durum ülkeyi kalkındırmaya ve ülkenin iyiliğine inanan güçlü bir siyasi iradenin varlığını ortaya koyar. Ancak yolsuzluğun yaygınlaşması bu iradenin zayıflığına ve doğru bir şekilde ülke inşa etme gücüne sahip olmadığını gösterir.”
Mahkeme’nin Ebu Ragif Komisyonu’yla ilgili kararının siyasi mi yoksa hukuki mi olduğuna ilişkin Şarku’l Avsat’a değerlendirmelerde bulunan hukuk uzmanı Faysal Rikan şunları söyledi:
“Federal Mahkeme’nin kararlarının saygı duyulması ve uygulanması gerekmekle birlikte ben ilk kez mahkeme tarafından alınan bir karara katılmıyorum. Mahkeme kararın gerekçesinde Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu’nun anayasanın 37’nci maddesine aykırı olduğunu belirtti. Bu noktada bir araştırma komisyonu statüsünde bulunan Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu, Başbakan’ın soruşturma komisyonu kurabilme yetkisi kapsamında oluşturuldu. Başbakan’a bağlı bakanlıkların genel müdürlerine bile verilen araştırma komisyonu kurma yetkisinin Başbakan’ın kendisine verilmemesi mantıksız. Federal Mahkeme Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu’nun Bakanlar Kurulu kararıyla kurulmasının kuvvetleri ayrılığı ilkesine aykırı olduğunu belirtti. Fakat emniyet müdürlüklerindeki subaylara soruşturma izni verir. Onlar yürütme otoritesinin adamları mı? Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu mahkeme kararı olmadan hiç kimseyi tutuklamadı veya hiçbir zanlıyı serbest bırakmadı. Ayrıca komisyonun inceleme sonuçları ilgili mahkemeye tavsiye niteliğindeydi. Zanlı hakkında uygun kararı veren mahkemeydi. En önemlisi bu komisyon kuruluşundan bu yana büyük yolsuzluk dosyalarını ortaya çıkarabildi ve yargı eliyle birçok zanlı hüküm giydi.”