Yeni Kaledonya sürgünündeki Cezayirlilerin acıları halen taze

Sessiz Acı: Fransa tarafından Yeni Kaledonya'ya sürgüne gönderilen Cezayirlilerin anıları halen canlı

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Fransız ve Cezayir halklarını uzlaştırmak için adımlar atacağına söz verdi (AP)

Bağımsızlık Savaşı'nın sona ermesinin (1954-1962) 60’ıncı yıl dönümü vesilesiyle, 19’uncu yüzyılda Fransız sömürge döneminde Yeni Kaledonya'ya sürgün edilen Cezayirlilerin soyundan gelen bir grup, bu konuda neredeyse unutulmuş olan atalarının ‘sessiz acısından’ açıkça bahsetmeye karar verdi.
1864 ve 1897 yılları arasındaki bu sürgünlerin acı hikayesi, 1830 yılında Cezayir'e giren Fransız sömürge güçlerinin ilerlemesiyle başladı. Özel veya askeri mahkemelerde yargılanan 2 bin 100'den fazla Cezayirli, Pasifik Okyanusu'nda bulunan Fransız sömürge ceza kolonisi Noumea'ya sürüldü. Hükümlülere ithaf edilen ‘hasır şapkaların’ torunları, “araştırılması ve hatta ortaya çıkarılması gerektiğini” söylüyor.
83 yaşındaki el-Tayyib Aifa, büyük bir üzüntüyle AFP'ye “Zincirlerle bağlı olduğumuz 5 aylık bir yolculuktan sonra ulaştık. Ancak geçiş sırasında cesetleri denize atılan ölü sayısı henüz bilinmiyor” dedi. Tayyib'in babası, 1898'deki son hükümlü kafilesinin bir parçasıydı ve annesi, Kaledonya'nın bilinen takma adlarından biri olan Lucayo'ya ilk sürgün edilenlerden birinin kızıydı.
‘Arap toplumunun’ temel direklerinden yani Cezayirlilerin torunlarından biri olarak kabul edilen 80’li yaşlarındaki adam, “Atalarımızın hikayesi tabu bir konuydu; çünkü yerinden edilenlerin ailelerine hakim olan sessizlik yasasıydı” dedi. Babası, Satif'teki (Cezayir’in doğusu) topraklarını Fransız ordusuna karşı savunduğu için 25 yıl hapis cezasına çarptırılan Tayyib, “Biz Hasır Şapkalıların oğullarıyız ve bize pis diyorlar” şeklinde konuştu.
Aifa, ironik olarak nitelediği bir durumla, Kanak'ta el konulan toprakların sahipleri ve bölgenin asıl sakinlerinin istemsiz bir şekilde Cezayir'deki sömürgelerden, sömürgecilere dönüştüklerini söyledi. Noumea'daki Kalkınma Araştırmaları Enstitüsü'nden Arkeolog ve sınır dışı edilenlerden birinin torunu olan Christophe Sand şunları söyledi: “Fransız devleti, Cezayir'de olduğu gibi Yeni Kaledonya'da bir yerleşim yeri kurmaya çalıştı. Sürgün edilenler sömürgecilere dönüştürüldü.” Daha sonra Fransız hükümlüler eşlerini getirebildiler. Ancak Cezayirlilerin bunu yapması engellendi ve Yeni Kaledonya'da evlenmeye zorlandı.
Sand, 8 yıldan fazla bu sürgüne mahkûm edilenlerin ‘cezaları bittikten sonra Cezayir'e dönme hakkı verilmediğini ifade ederek, “Hesaplarımıza göre bu süreç Cezayir'de 3 ile 5 bin arasında yetimin terk edilmesine yol açtı” dedi.
Buna karşılık, Konstantin bölgesinden (kuzeydoğu) sürgün edilen hükümlülerden birinin torunu Maurice Sotirio, dedesinin daha sonra görmediği iki çocuğunu Cezayir'de bıraktığını açıkladı. Hükümlülerin özellikle Fransızca konuşamayıp sadece Arapça veya Berberice konuşabildikleri için ‘Kaledonya'da ikinci sınıf vatandaş’ olarak görüldüklerini söyledi. Sonuç olarak; çocukları bu ayrımcılıktan büyük zarar gördüğünü ve çok az aile kökenlerini gururla korumayı göze aldığını ifade etti.
Ancak 1960’lı yılların sonunda, bu sürgünlerin torunları Yeni Kaledonya Araplar ve Arap Dostları Birliği'nde toplandı. Bu konuda; Poray Belediye Başkanı iken ‘Halife’ lakabıyla anılan Tayyib, “Sendika çalıştım. Otuz yıl belediye başkanlığı yaptım, tarihten intikam için Tayyib Aifa olarak resmi belgeler imzaladım” dedi. Cezayirli olduğunun altını çizdi. Tayyib, 2006 yılında Cezayir'e yaptığı ilk seyahatin ayrıntılarını hatırlatarak, asli vatanında ölmesi nedeniyle acı çeken babasını sembolik olarak geri döndürdüğünde ‘diğer Araplar gibi geri dönememeyi’ hissettiğini söyledi.
Öte yandan Sand, diğer hükümlülerin iki torunuyla birlikte Cezayir'e yaptığı geziyi şöyle anlatıyor: “Bütün yolculuk boyunca dedemi omzumda taşıyormuş gibi hissettim. Uçağın penceresinden dedem ve arkadaşlarının gemiye atıldığı Cezayir limanını gördüğümde büyük bir acı hissettim” dedi. Sand, asıl memleketinde, Kabiliye bölgesindeki (doğudaki) Akrac köyüne vardığında yere dokundu ve “Yolculuğun başından beri omzuma binen sembolik ağırlığın gittiğini hissediyordum. Sürgün edilen dedemin ruhunu doğduğu yere getirdim” ifadelerini kullandı. "Bu iyileşme sürecinden geçmeli ve Yeni Kaledonya'da bir gelecek inşa etmek için kapıyı kapatmalıyız" dedi.