Dag Hammarskjöld’a suikastı kim düzenledi?

‘Çok gizli’ bir belge, 1961'de BM Genel Sekreteri'nin öldürülmesiyle ilgili yeni bir hipotez ortaya koyuyor.

Eski BM Genel Sekreteri Dag Hammarskjöld. (AFP arşiv)

Fransız yazar ve gazeteci Maurin Picard'ın elde ettiği ve ‘çok gizli’ olarak sınıflandırılan bir belge, Cezayir'in bağımsızlığına karşı çıkan yeraltı hareketi ‘Gizli Ordu Teşkilatı’nın 1961'de Afrika'da bir uçak kazasında yaşamını yitiren Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Dag Hammarskjöld'ü ölüme mahkûm ettiğini ortaya çıkardı. Hammarskjöld’ün ölümü gizemini halen koruyor.
Olaya bir pilotaj hatası mı neden oldu, başarısız bir kaçırma operasyonu mu yoksa uçak düşürüldü mü? Bu sorular 60 yıldır cevaplanabilmiş değil. Casuslar, paralı askerler ve sanayicilerle ilgili BM soruşturmasının nihai raporunun eylül ayında yayınlanması bekleniyor.

Dag Hammarskjöld'ün ölümüne neden olan olayın meydana geldiği uçak. (AFP)
Maurin Picard, 2019 yılında Seuil yayınlarından çıkan ‘Ils ont tué Monsieur H’ (Bay H’yi öldürdüler) adlı kitabında, yakın zamanda, Fransız Ulusal Arşivlerinde tutulan Elysee’nin Afrika ve Madagaskar İşlerinden Sorumlu Eski Sekreter Jacques Foccart’ın dosyalarında, bir mektubun kopyası olan ‘Gizli Ordu Teşkilatı’na ait bir belge yayınladı.
AFP’nin elde ettiği bu mektubun kopyasında, Hammarskjöld'e hitaben yazılan ve ‘H’ harfinin mavi ve ‘çok gizli’ yazısının etrafında kırmızı bir damga bulunuyor ve onun sömürgecilikle ilgili politikası şiddetle kınanıyordu.
Paris'te yazılan mektupta, dönemin BM Genel Sekreteri'nin eylemleri nedeniyle dünya meselelerine ‘zararlı müdahalesine son vermek’ gerektiğini kaydedilerek ‘Gizli Ordu Teşkilatı Yönlendirme Komitesi’ tarafından ‘ölüme mahkum edildiği’ bilgisi yer alıyor.  
31 Temmuz 1961 tarihli mektupta, “Bu karar en kısa sürede adalet ve hakkaniyete uygun olarak uygulanacaktır” ifadelerine yer veriliyor.
56 yaşındaki Dag Hammarskjöld'ün 15 kişiyle birlikte öldüğü uçak kazası, 18 Eylül 1961'de, kuzey Rodezya'da (şimdiki Zambiya) meydana gelmişti. Hammarskjöld’ün, maden zengini Katanga bölgesinde ateşkes için arabuluculuk yapması planlanıyordu.
Söz konusu eyalet, eski Belçika Kongo'sunun ardından, Temmuz 1960'ta bağımsızlığını ilan etti. BM’nin uluslararası örgüt tarihindeki ikinci Genel Sekreteri de gezisi sırasında Mavi Baretler’den  bir birimi çıkmazdan kurtarmaya çalıştı.
2015-2016 yıllarında yürütülen uçak kazasına ilişkin BM soruşturması, yeni bilgiler ışığında yeniden açıldı. BM bir hava saldırısı hipotezini sürdürmeye karar verdi.
Müfettişler 2019’da, ABD ve İngiltere'nin söz konusu davada iş birliği yapmamasından duydukları memnuniyetsizliği dile getirmişlerdi.