İsrailli STK’lar Filistinli aileler için mücadele ediyor

İsrailli insan hakları örgütleri, "Filistinliler’in aile birleşimi yasağının" kaldırılması çağrısında bulundu

İsrail'deki Arap kadınlar, Arap vatandaşlarının Batı Şeria ve Gazze'den gelen eşlerinin vatandaşlık veya oturma izni almasını engelleyen yasayı yenilemek için yapılacak Knesset oylamasından önce yapılan protesto sırasında bir pankart tutarken, Temmuz 2021 (AP)

İsrailli üç insan hakları hareketi, bir grup Filistinli aile adına, Batı Kudüs'teki Yüksek Adalet Divanı'na, Knesset’in geçen mart ayında onayladığı ve “aile birleşme yasası” olarak bilinen yasanın yürürlükten kaldırılması için çağrıda bulundu. Yasa, insanlık dışı bir şekilde İsrail vatandaşı olan ve olmayan Filistinlilerin kurdukları ailelerin birleşmesini engelliyor.
Bu üç hareket; Sivil Haklar Derneği, Bireysel Savunma Merkezi Hamoked ve İnsan Hakları için Doktorlar. İnsan hakları hareketleri, Adalah hukuk merkezinin daha önce söz konusu yasanın kaldırılmasını talep eden bir dilekçe sunduğunu belirterek taleplerini sundular. Yasa özünde, “İsrail vatandaşı Yahudiler, Filistinliler ve Kudüs sakinleri arasında etnik temelde iki ayrı ve farklı yol ile ırksal ideolojik ve demografik hedefler” barındırıyor.
Aile birleşme yasası, eşlerden birinin Batı Şeria, Gazze Şeridi veya Arap ülkelerinde ikamet eden Filistinlilerden oluşan ailelerin birlikte yaşamasını engelleyen hüküm içeriyor. Bu durum, baba ya da anne ve çocukların yıllarca görüşememesine, dolayısıyla binlerce ailenin parçalanmasına, korkunç ekonomik ve sosyal krizlere yol açıyor. Ancak muhalefetteki sağcı partiler ve hükümet koalisyonu, güvenlik gerekçeleriyle İsrail vatandaşı Filistinli nüfusunun artışını engellemek için yasayı onayladı.
Dilekçede adı geçen dernekler, güvenlik yetkililerinin, yasanın “güvenlik amacını” haklı gösterememesi de dahil olmak üzere, 2003'te ilk vatandaşlık yasasının yürürlüğe girmesinden bu yana son yirmi yılda meydana gelen çarpıcı değişiklikleri gözler önüne serdi. Ayrıca dilekçede, yasanın çıkarılması konusunu tartışan Parlamento Dış İlişkiler ve Güvenlik Komisyonu'nun birçok üyesi tarafından üzerinde anlaşmaya varılan bir dizi çözüme ilişkin bir anket de sunuldu. Şin Bet, bu çözümlere herhangi bir itirazda bulunmadı, ancak siyasi kaygılar nedeniyle mevzuata dahil edilmedi.
Dilekçede, Knesset oturumlarında yasanın, amacına ciddi insan hakları ihlallerini en aza indirerek yoluyla ulaşabileceği açıkça belirtildi. Ayrıca dilekçede, İsrail'de oturum izni olanların sosyal yardım ve barınma hizmetlerinden yararlanmalarının engellenmesinin, istihdam ve geçim olanaklarına kısıtlamalar getirmenin, yasal dayanağının olmadığı ve diğer yardımlardan yararlanmalarını engellemenin, sosyal haklarını ve resmi sağlık sigortalarını geri almanın hiçbir güvenlik gerekçesi olmadığı açıklandı.
Dilekçe, izinli veya geçici olarak kayıtlı kadınların sosyal basamağın en altında yer almasından dolayı yasanın kadınlara ve çocuklara verilen özel zarar vurgulandı. Bu kadınların İsrail'deki konumu, eşlerine ve onlarla olan ilişkilerine bağlı. Vatandaşlık statüsünü ve bazen de onlarsız ülkeden sınır dışı edilerek çocuklarını kaybetmek istemeyen Filistinli bir kadın, istismara dayalı şiddet ilişkisinden kurtulamayabilir. Çocuklara gelince, ikametgahları yoksa, büyüdüklerinde sosyal haklardan, yüksek öğrenimden, çalışma özgürlüğünden, araç ehliyeti almaktan, konut yardımlarına erişimden ve çok daha fazlasından yoksun yetişkinler oluyorlar.
Dilekçe veren dernekler konuyla ilgili şunları söyledi: “Knesset’e, bireysel olarak herhangi bir inceleme yapmadan tüm Filistinlileri güvenlik tehdidi olarak sınıflandıran ırkçı ve ayrımcı bir yasayı yürürlükten kaldırma fırsatı verilmişti. Ancak Knesset üyeleri bunun yerine, güvenlik ihtiyacından bağımsız olarak, zarar verme ve zorluk çıkarma niyetiyle insan hakları ihlallerine devam etmeyi seçti”.
Söz konusu yasa, vatandaşlık yasası olarak isimlendiriyor. 2000 yılındaki ikinci intifada sırasında, İsrail ikameti taşıyan Batı Şeria ve Gazze Şeridi Filistinlilerinin cezalandırılması için güvenlik servislerinin tavsiyesi üzerine ele alındı. İsrail’deki Arap Azınlık Hakları Hukuk Merkezi bu yasayı ırkçı, demokratik olmayan ve insanlık dışı bir yasa olarak değerlendiriyor zira Filistin vatandaşı biri ile evlenen ve 1967’de İsrail tarafından işgal edilen bölgelerden (Batı Şeria ve Gazze Şeridi) olan bir kişiye vatandaşlık verilmesini yasaklıyor.
Ariel Şaron kendi yönetimi zamanında, İsrail vatandaşı Araplarla (48 Filistinlileri) evlenen Filistinlilere ve diğer Araplara (Mısır, Ürdün, Fas ve diğerleri) ikamet izni verilmesine son vermek amacıyla, söz konusu kişilerin vatandaşlık almasını, Filistinli mültecilerin bölgeye geri dönüşü için gizli bir çalışma olarak değerlendirdi. Bu sebeple vatandaşlık verilmesi sınırladı ve aile birleşimi taleplerinin reddetti. Yargıtay tarafından karşı çıkıldığı için kanunda geçici bazı değişiklik yapıldı. Yasa ilk kez ilk 2003’te kabul edildi ve sonrasında geçerliliği her yıl uzatıldı.
Ancak Bennett hükümeti geçen yıl, sağ muhalefet partilerinin hükümeti küçük düşürmek ve başarısız olmasını sağlamak istemesi sebebiyle, yasanın geçerlilik süresini uzatmayı başaramadı. Bu sürede hükümet, Filistin Yönetimi ile yaptığı görüşmeler yoluyla Filistinlilere 13 bin 500 oturma izni vermeye karar verdi. Ancak Yeşil Hat'ın her iki tarafında, kuşatma altındaki Gazze Şeridi’nde ve Kudüs’te, söz konusu yasa sebebiyle evsiz kalan, başka şehirlere taşınamayan, işe giremeyen, tedavi göremeyen ve üniversitede eğitim alamayan on binlerce Filistinli bulunuyor.
Şaked yasayı güvenlik sebebiyle çıkarmaya çalıştıklarını belirterek destek arıyor. Yönetime gelen İsrail hükümetlerindeki yetkililerin, yasanın demografik hesaplar kapsamında geldiğine yönelik açıklamalarına rağmen, yasa Filistinlilerin haklarını dikkate almayarak, esas olarak Yahudi çoğunluğunu korumak istiyor. Bu nedenle Meretz Partisi yasanın tekrar onaylanmasını reddediyor ve Şaked de muhalefet sağını bir araya getirmeye çalışıyor. Geçtiğimiz günlerde Likud Partisi’nden tasarı metnini meclise sunmasını önererek, kendisinin, partisinin ve Saar’ın partisinin yasayı destekleyeceğine söz verdi. Netanyahu liderliğindeki muhalefetin bunu kabul edip etmeyeceği henüz belli netlik kazanmadı.