Cezayirliler, hükümetin AB ile yapılan ortaklık anlaşmasından çekilmesini talep ediyor

Cezayir Cumhurbaşkanı Abdulmecid Tebbun’un (solda) İtalya ziyaretinde ikili temaslara ve ekonomik anlaşmalara tanık olundu. (EPA)

Cezayir ile İspanya ve Avrupa Birliği (AB) arasındaki şiddetli siyasi ve diplomatik kriz, Avrupa-Akdeniz Ortaklık Anlaşması’nı sürdürmenin faydasına yönelik tartışmayı yeniden alevlendirdi. Cezayirliler, sadece akaryakıt geliri sağlayıp ekonomilerini hiçe sayarken Avrupa’ya büyük karlar sağladığı gerekçesiyle söz konusu anlaşmayı bir ‘haksızlık’ olarak görüyor.
Solcu İşçi Partisi lideri el-Veyze Hanun dün başkentteki parti toplantısında, “İspanya ve Avrupa ile yaşanan kriz, bizi ortaklık anlaşmasından mümkün olan en kısa sürede çıkmaya teşvik ediyor” ifadelerini kullandı. Hanun, 2002’de imzalanan ekonomik ve siyasi belgenin ‘artık Cezayirlilere fayda sağlamadığını, aksine Avrupalıların eğitim ve yargı sektörlerinde olduğu gibi ülke içi işlere müdahale etmesine izin verdiğini’ vurguladğı sözlerini şöyle sürdürdü:
“Ortaklık anlaşmasından çekilmenin sonucunda Cezayir’e uygulanabilecek olası yaptırımlardan korkmamalıyız. Bu, ekonomik bağımsızlığımızı inşa etmek ve Avrupa Birliği’ne olan bağımlılığımızı sona erdirmek için önemli bir adım olacaktır.”
Açıklamada ayrıca Avrupa Birliği üyeleri Cezayir’in egemenliğine zarar vermekle suçlandı.
Gerek muhalif gerekse iktidara sadık Cezayirli partilerin çoğunluğu, ortaklık anlaşmasının Eylül 2005’te yılı Eylül ayında uygulamaya konulmasından en az 17 yıl sonra Avrupalılar için ticari açıdan kârlı olduğu, Cezayir için ise bir fayda sağlamadığı gerekçesi ile gözden geçirilmesi gerektiği çağrısında bulunuyor. Ekonomi uzmanlarına göre Cezayir ürünlerinin rekabet edememesi, Avrupa pazarlarına girmeme sebeplerinden biriydi.
Cumhurbaşkanı Abdulmecid Tebbun Ekim 2021’de hükümetinden ‘Avrupa Birliği ile olan ortaklık anlaşmasını, egemen bir bakış açısında göre madde madde yeniden değerlendirilmesini’ istedi. Üç ay önce, İspanya Başbakanı Pedro Sanchez’in Sahra’daki Fas özerklik planını desteklediğini açıklaması üzerine Cezayir ve Madrid arasında ciddi bir tartışma patlak verdi. Cezayir bunu ‘uluslararası hukukun ihlali’ olarak değerlendirdi. İspanya ile Dostluk Antlaşması’nı askıya aldı ve gaz tedariki dışında İspanya ile ticari işlemleri dondurdu. Ancak Avrupa Birliği Komisyonu, ticaretin dondurulmasının, bir AB üyesi olarak İspanya’ya zarar vereceği gerekçesiyle anlaşma hükümlerine zarar verici olarak değerlendirdiği bu karardan memnuniyetsizliğini dile getirerek Cezayir’in ‘hatalı’ olduğunu belirtti.
İşletme ve Ekonomi Politikası Hakkında Düşünme Kurumu üyesi olan iş insanı Salim Osmani, konuya dair Şarku’l Avsat’a şu açıklamada bulundu:
“Cezayir bu anlaşmayı imzalamakta istekli değildi. Yine de komşu ülkeler bu adımı yıllar önce attı. Abdülaziz Buteflika’nın 1999’da iktidara gelmesiyle birlikte Cezayir’i uluslararası ticaret borsaları ve küresel ekonominin işleyişine dahil etmek için çabalar başlatıldı. Avrupa Birliği ile bir ortaklık anlaşması yapmak için bir an önce müzakerelere başlanması talep edildi. Bu, Cezayir müzakere çerçeveleri görüşme sürecini hızlı bir şekilde sona erdirmek üzere baskı altında olduğu için anlaşmayı imzalamak ekonomik olmaktan çok siyasi bir karardı. Anlaşmanın imzalanması, içeriğine göz atılmaksızın kutlandı. Ayrıca kimse buna karşı çıkmadı. İtiraz eden bazı sesler vardı ancak dinlenmiyordu. Bundan sonra olan ise faiz lobilerinin anlaşmayı eleştirmesi oldu. Zira uygulamaya konulmasının ilk aşamalarında bazı ürünler ve emtialar üzerindeki tekellerini tehdit ettiğini gözlemliyorlardı. Bu lobiler, anlaşmayı yeniden gözden geçirmek için büyük bir etkiye sahipti ve bunu başarmadaki başarıları, bu anlaşmanın yapılmasını isteyen Cezayir’in ve kişisel olarak Buteflika’nın güvenilirliğini sarstı. Sorun, ekonomik aktörlerin, basının ve sivil toplumun da ortaklık anlaşmasına göz atmama tuzağına düşmüş olmalarıdır. Zira herkes ithalat faturasına, yani Cezayir Avrupa’dan milyarlarca dolar ithal etmesi ve sadece Avrupa’ya enerji ihraç etmesine odaklandı.”
Cezayir hükümeti, ortaklık anlaşması sayesinde Avrupa ürünlerinin, yaklaşık 40 milyar dolarlık gümrük muafiyetinden yararlandığını belirtiyor. Hükümete göre Cezayir’de pazarlanan Avrupa mallarının değeri 2005 yılından bu yana 250 milyar doları aştı. Anlaşmanın ilk maddesinin, borsaların geliştirilmesini, taraflar arasında dengeli ekonomik ve sosyal ilişkilerin sağlanmasının yanı sıra ayrıca mal, hizmet ve sermaye değişiminin kademeli olarak serbestleştirilmesi için uygun koşulların belirlenmesini öngördüğünü belirten hükümete göre AB’ye yönelik akaryakıt dışındaki Cezayir ihracatı ise 20 milyar doları geçmedi.